enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

Wie een rondje door de supermarkt maakt, kan zich vergapen aan de meest uiteenlopende producten. Alle producten hebben gemeen: prijs, gewicht, verpakking, houdbaarheidsdatum, doel, land van herkomst en niet onbelangrijk , ze hebben ook een naam. Iemand loopt bij Albert Heijn binnen en vraagt aan een medewerker: ”Kunt u me even helpen? Ik ben op zoek naar de vruchten van een boom van de soort ‘Coffea’, lekker gebrand en gemalen en een verpakking in die en die kleur”. Dat schiet niet op. Hij kan ook zeggen: “Waar vind ik de Perla Mild?”

Perla is een naam, weinig zeggend over het product – het kan net zo goed over bijouterieën gaan - maar veel producten hebben namen waarvan de betekenis wel degelijk iets prijsgeeft over het product. Immers, Dubbeldrank kun je drinken, op Knabbelnootjes moet je knabbelen en Glassex is er om glas schoon te maken. Nu is Engels de wereldtaal bij uitstek. Daarom krijgen veel producten Engelse aanduidingen. Ook daar ziet u dat de naam vaak een relevante betekenis heeft. Wake Up drinkt u wanneer u net wakker bent geworden; de mueslireep die Chrunchy heet is inderdaad krokant, en het aloude Sandwich Spread is een smeersel voor op de boterham.

Er zijn veel producten met merknamen die in het Engels iets betekenen, maar waarvan de betekenis niet altijd opvalt. Wie staat er ooit bij stil dat de naam van het wasmiddel ‘Dash’ in het Engels zowel ‘kleine hoeveelheid als snel bewegen’ betekent? Eigenlijk een mooie naam bij dit product: snel klaar en u heeft er maar weinig van nodig. Er is een sterk soort keukenpapier en een snoepreep die als naam het Engelse woord voor premie of bonus draagt: ‘Bounty’. En Vim (schuurpoeder) betekent in het Engels Pit/energie. (Overigens, bestaat Vim nog, of is het veranderd in Jif?) De naam Jif is gevormd van het Engelse jiff: momentje/korte tijd. En luiers kunnen er ook wat van: to pamper is verwennen, dus Pampers zijn verwenners; en to hug is knuffelen, dus Huggies zijn knuffeltjes.

Tenslotte een draak onder de productnamen: After-Tobacco (een stop-in-het-stopcontact apparaatje om tabaksluchten te verdrijven). Waarom een draak? Omdat het suggereert Engels te zijn, maar het niet is. Even een stapje terug. Het Spaanse woord tabaco, is in het Nederlands vervormd tot tabak, met een a als tweede letter. In het Engels is het vervormd tot tobacco, met een o als tweede letter. Het woord tabacco bestaat dus helemaal niet – niet in het Engels, en niet in het Nederlands. Hebben de naamgevers van After-Tabacco dit over het hoofd gezien, of hebben ze het willens en wetens gedaan?

H.A.H.



        Ben ik dat, met dat zitvlees en die bril
        en was ik anders als ik lenzen had gekozen

        noem het toeval, deze mens
        en het doelloze ontstaan een wonder

        nu ik er ben, kan ik niet meer zonder mij;
        is er een engel die om mij huilt of juicht?

        Ik weet niet hoe het begon of hoe het eindigt
        al zijn er regels en is er orde, dan nog

        ben ik vandaag wellicht mezelf, maar kan ik
        morgen vragen: was ik dat, gisteren?


        Marijke Hanegraaf (1946)
        uit: Ergens slapen de anderen (2016)

De uitdrukking ‘iets aan de kaak stellen’ houdt in dat je iets in de openbaarheid brengt wat je niet bevalt, bijvoorbeeld sociale misstanden of onethische praktijken. Minder bekend is dat je ook personen aan de kaak kunt stellen. Zij worden dan bespot of in het openbaar belachelijk gemaakt. En onder ‘kaak’ verstaan we nog wel meer dingen.


Oorspronkelijk betekende ‘kaak’ een platte ijzeren kooi, een stellage of steiger. Hierop bonden executeurs de misdadigers vast om hen te geselen of te brandmerken. En als de betreffende zondaar al dood was, werd diens lijk aan de kaak vastgemaakt en ritueel verminkt, met teer ingesmeerd en/of ontleed. Daarna bleven de restanten nog enige tijd hangen ter afschrikking, om vervolgens weg te rotten of ten prooi te vallen aan hongerige kraaien.

Vroeger stelde men de veroordeelden op de kaak en niet aan de kaak, omdat zij op het schavot moesten plaatsnemen. In de loop van de tijd veranderde de strafpraktijk en hoefden misdadigers niet meer op een verhoging plaats te nemen. De beulen bonden de persoon vast aan een paal, waarmee zij ‘aan de kaak gesteld’ werden. Zodoende heeft kaak ook de betekenis van schandpaal gekregen.

Kaakje als koekje
Duidelijk mag zijn dat ‘aan de kaak stellen’ niets te maken heeft met het zogeheten koekje ‘de kaak’, ook wel bekend als het Mariakaakje. En evenmin met de stellage waarmee deze koekjes verpulverd worden: de kaak als kauwscharnier oftewel de botten rond onze mondspleet.

Bak183 e1439324698419

Aan de bak komen – Foto: © Henk Boudewijns

Dagelijks worden er zegswijzen en uitdrukkingen gebruikt waarvan de oorspronkelijke betekenis onbekend is. Wie denkt er bij “iemand in de luren leggen” nog aan de doeken, waarin kinderen met Engelse ziekte werden gewikkeld om het kromtrekken van armen en benen tegen te gaan?

Veel uitdrukkingen die ontleend zijn aan dergelijke voorwerpen kan men tegenwoordig alleen nog in musea bekijken.

Aan de bak komen
Betekenis: De kansen krijgen waar men krachtens functie of werk recht op heeft.

Verklaring: De bak waarvan hier sprake is, is van oudsher de benaming voor de houten balie of kuip, waaruit een groep van zes tot acht man op een schip at. Wie niet aan de bak kwam kreeg zijn portie eten niet opgeschept. De groep mensen, die gezamenlijk uit één bak at, vormde tevens de kleinste georganiseerde groep mensen op een schip.

Een bekend Nederlands kinderliedje. Wie zong het niet op school… Maar waar gaat het kinderliedje eigenlijk over?

De herkomst van het liedje stamt uit 1831. De Zuidelijke Nederlanden wilden niet langer geleid worden door koning Willem I (1772-1843) en hadden een jaar eerder de onafhankelijkheid afgeroepen. Om de opstandige Belgen er weer onder te krijgen mobiliseerde koning Willem I een leger van zo’n 80.000 dienstplichtigen. Al deze militairen moesten echter wel een uniform met hoofddeksel hebben.

Het lukte niet om alle militairen op tijd van een leren en stoffen hoofddeksel te voorzien. Er werd daarom geïmproviseerd. Plattelandsschutters kregen een hoed gemaakt van papier, overtrokken met een wasdoek. Het hoofddeksel kreeg al snel de bijnaam ‘hoedje van papier’.

Herkomst

Wie het lied precies bedacht heeft is onbekend. Wel moet het lied ontstaan zijn rond de Belgische onafhankelijkheid.

Land in zicht was nooit een lied, maar wat zing je
als het mist? Iets treurigs, dat staat vast. Altviool,
mandoline of Turkse luit, kies maar, het maakt
niet uit. Viel het al iemand op dat snaarinstrumenten

de vorm hebben van een boot, dat je van muziek
kunt zeggen: als de zee is zij, eindeloos, nooit uitgeput?
Ze wiegt zichzelf, klaroent voor koningen en tooit
vol overgave jonge meisjes voor het eerst met heupen.

Maar wat zing je als het mist, als omgekeerd het land
de zee niet vindt? Vasco da Gama nam geen muzikanten
mee aan boord. Scheurbuik, tyfus en de steile winden
rond Kaap de Goede Hoop. Wie gek werd liet het leven.

Je houdt je dronken kop en gaat naar buiten. De mist
is een dikke muur die telkens wijkt. Wanneer ben je
vandaag beginnen zuipen? Je tast, je zwalpt, je zingt,
maar niets dringt door. Vergissen is wat spoort.

Koenraad Goudeseune (1965)
uit: Vet hart (2016)

Zijn sporen verdiend hebben

Betekenis: Bewezen hebben bepaalde kwaliteiten te bezitten en daarom recht hebben op een bepaalde positie.

Verklaring: Deze uitdrukking is ontleend aan de riddertijd. Werd een man tot ridder geslagen, dan ontving hij bij deze ceremonie een gordel en een paar vergulde sporen. De ceremonie van de ridderslag vindt haar oorsprong in een oud Germaans gebruik dat hiermee aantoonde dat een jongeman in staat was de wapens te dragen en hiertoe geschikt bevonden was.