enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

Ruim twee eeuwen geleden werd de guillotine, tijdens het bewind van Napoleon geïmporteerd vanuit Frankrijk. Het was, zo meende men, een machine waarmee men op pijnloze en humane wijze iemand door onthoofding het leven kon benemen. Tot dan toe was in Nederland verhanging in het algemeen de doodstraf. Maar tijdens de Franse bezetting (1795-1813) kreeg deze guillotine een plaats in het Nederlandse justitiële bestel.
Er stonden enkele van deze machines in een aantal grote steden opgesteld. In Amsterdam voltrok men de doodstraf met de guillotine op de Dam voor het paleis, later op de Nieuwmarkt. 15 juni 1812 bracht men Adriana van Rijswijk en haar minnaars Gerrit Verkerk en Hester Nepping rond 12 uur in de middag naar de guillotine, opgesteld bij de Waag op de Amsterdamse Nieuwmarkt. Zij waren veroordeeld voor een reeks gifmoorden in hun pension te Wijk bij Duurstede. Ook in Den Haag is met de guillotine tweemaal een vonnis voltrokken; o.a. werd de 19-jarige Adriana Bouwman, beticht van brandstichting, hiermee geëxecuteerd. Na het vertrek van Napoleon is de guillotine niet onmiddellijk afgeschaft. De machine is tot 1854 gebruikt. Toen ging men weer over tot verhanging als doodstraf . Een exemplaar van deze Nederlandse guillotine kan men nog vinden in het gemeentemuseum van den Haag de Ge¬vangenpoort. In vele andere landen bleef de guillotine nog veel en langdurig in gebruik. Onder andere nog door de nazi's maar ook later nog in Oost-Duitsland tijdens de communistische periode. In 1977 is de guillotine ook in Frankrijk afgeschaft. De laatste Franse executie met de guillotine was in Marseille. Volledigheidshalve: de doodstraf is in Nederland in 1870 in Nederland min of meer in onbruik geraakt. Wel vonden tijdens en na de Tweede Wereldoorlog nog diverse executies plaats, meestal voor het vuurpeloton.
Hoe komt de machine aan de naam guillotine? De vraag kan worden gesteld hoe deze machine aan zijn naam guillotine kwam. Wat betekent dat woord en waar komt dit vandaan. Zoals bij veel zaken werd de machine genoemd naar iemand die betrokken was bij de invoering. Maar wie was dan de man naar wie deze vreselijke machine is genoemd. Was het een wreedaard? Integendeel, het was een zorgzame dokter die de naam Guillotin had en die zoveel mogelijk pijn bij onthoofding wilde voorkomen.
Prof. dr. Guillotin Joseph Ignace Guillotin (1738-1814) was een bekende Franse medicus met een grote praktijk in de dagen voor de revolutie. Vanwege zijn knapheid werd hij benoemd tot hoogleraar aan de universiteit van Parijs. Hij was een uitstekende arts onderzoeker die zich vooral verzette tegen de kwakzalverij die door de charlatan Mesmer werd bedreven. Rond deze tijd werd de werking van de magneet ontdekt in praktische experimenten. Mesmer meende dat hij door het magnetiseren van patiënten een genezingsproces op gang kon brengen. Deze wanopvatting, zonder enige wetenschappelijk bewijs, heeft zich nog eeuwen gehandhaafd. Zelfs in onze dagen zijn er nog magnetiseurs, al hoort men er steeds minder van. Guillotin was dus een progressieve dokter die zich inzette om de medische opleiding en de gezondheidszorg in de Franse ziekenhuizen te verbeteren. Hij werd daarom in 1789 gekozen tot volksvertegenwoordiger. Daarbij heeft hij veel voor de Franse geneeskunde betekend, niet alleen in de Franse ziekenhuizen en de universiteiten, maar ook voor de volksgezondheid in het algemeen. Onder zijn invloed kwam een departement van gezondheid tot stand, een instelling die in diverse landen, o.a. in Engeland werd nagevolgd. Ook in Nederland werden bij de medische opleiding een aantal van zijn beginselen doorgevoerd. Een van de zaken waar Guillotin zich op richtte was een humanere uitvoering van de doodstraf. In Frankrijk was het gebruikelijk dat de executie bij de gewone man, door verhanging plaats vond. Daarbij werd het slachtoffer aan een langdurige doodstrijd bloot gesteld. Mensen van adel hadden het voorrecht dat ze onthoofd werden. Dat gaf een snellere minder schandelijke dood. Maar ook de onthoofding ging niet altijd feilloos en meestal moest men meerdere malen hakken alvorens men door de nek heen was. Bij de Franse revolutie streefde men naar gelijkheid. Denk maar aan de term Liberté, Egalité et Fraternité (vrijheid, gelijkheid en broederschap). Aan de ongelijkheid bij de executies wilde Guillotin een einde maken. Zoals reeds opgemerkt waren er echter heel veel executies die met de gewone hakbijl niet altijd goed verliepen. Hij propageerde in de volksvertegenwoordiging dan ook het gebruik van een valbijl. Deze zou snel en trefzeker de dood veroorzaken. Het leek dus de meeste humane vorm van doodstraf waarbij de dood onmiddellijk intrad. In 1792 werd dood door de machine als methode van executie aanvaard. Snel daarna werd zij gebruikt voor een ter dood veroordeelde moordenaar, Nicole Pelletier. Achteraf blijkt deze machine toch niet de zachte dood te weeg te brengen zoals Guillotin veronderstelde. Dierproeven hebben aangetoond dat de hersenfunctie tenminste nog een minuut doorgaat na het afhakken van het hoofd.

Guillotin niet de uitvinder
In tegenstelling tot wat de naam suggereert is de guillotine niet door Guillotin uitgevonden. Eigenlijk bestond een dergelijke machine al vele eeuwen daarvoor, o.a. in Engeland waar deze machine the Scottish maiden (Schotse meisje) werd genoemd. De Parijse machine had als bijzonderheid dat de valbijl een schuinlopend mes had dat tijdens de val snijdend het hoofd van de romp scheidde. In eerste instantie werd deze Schotse machine geperfectioneerd door Antoine Louis een Franse chirurg. Hij probeerde deze machine eerst uit bij schapen en op lijken. De machine werd, met grotere nauwkeurigheid in zijn opdracht en met zijn aanwijzingen door een Duitse klavecimbelbouwer Tobias Schmidt geconstrueerd. Deze laatste bedacht toen de schuine valbijl. Vandaar dat de eerste naam voor dit type valbijl Louisette (naar de naam van de chirurg Antoine Louis) werd. Het is echter ook mogelijk dat men de naam van deze machine toen verder associeerde met de naam van koning Louis (Lodewijk) die in 1793 ook onder de guillotine stierf. Vanaf 1800 werd geleidelijk aan de naam guillotine steeds meer gangbaar. Het Bargoense woord werd later La Veuve (de weduwe) omdat er zoveel mannen mee ter dood werden gebracht. In de revolutiejaren zijn er waarschijnlijk tienduizenden mensen (men zegt 40.000) van adellijke of hogere afkomst met de guillotine van het leven beroofd. In die dagen, zo zegt men, stond de guillotine niet stil. Het scheelde niet veel of dr. Guillotin was zelf ook onder zijn valbijl terechtgekomen. Hij was al gearresteerd om te worden omgebracht. Maar hij had geluk. Nadat Robespierre die het schrikbewind in die dagen leidde zelf was geëxecuteerd, werd hij vrijgelaten en kwam hij met de schrik vrij. Prof. Guillotin heeft in zijn nadagen als medicus zich nog veel met de publieke gezondheidszorg bezig gehouden. Zo heeft hij verbeteringen bij de vaccinatie doorgevoerd, een procedure die door de Schotse plattelandsarts Edward Jenner (1749-1823) ter voorkoming van pokken rond 1798 werd gepropageerd. Pokken was een vaak dodelijke ziekte, en als je het overleefde had je vaak lelijke littekens in het gezicht. In het platte taalgebruik werd iemand met een pokkengezicht wel mottig genoemd. Deze vaccinatiemethode bestond al langer. Maar dr. Jenner kon door zijn aangename manier van optreden en zijn persoonlijke invloed veel mensen voor zijn methode winnen. Men gebruikte aanvankelijk voor deze methode materiaal uit koepokken, vandaar de naam vaccinatie, omdat vacca het Latijnse woord voor koe is. Door gebruikmaking van gedroogd Frans koepokmateriaal werd de eerste vaccinatie te Rotterdam door de chirurgijn F. Duvigneau onder leiding van dr. L. Davids in 1799 doorgevoerd. Guillotin heeft een nationale vaccinatieplicht gepropageerd in Frankrijk. Deze werd ook in Nederland voor minvermogenden in 1808 doorgevoerd tijdens de regeringsperiode van koning Lodewijk Napoleon, onze eerste Nederlandse koning.

Guillotin stierf op hoge leeftijd in 1814 vermoedelijk door een bloedvergiftiging. Zijn naam leeft voort in het werktuig dat guillotine heet en thans onder die naam wordt gebruikt in de hout/rubberverwerking. Veel mensen zullen niet hebben beseft dat het pokkenbriefje dat vroeger gangbaar was, op insigatie van Guillotin is doorgevoerd. Hij heeft daarmee ook veel Nederlandse levens gered.