enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

106e kb 1 watertoren Lhuzendet

Rijksmonument Liphúster Watertoren foto, Ud Ockema, RCE.nl

Beelden
Veel streken en plaatsen hebben een eigen bittertje of likeur. Bittertjes bevatten honderd gram suiker per liter, likeur nog meer. Het streekproduct is vaak verbonden meteen historisch persoon, figuur, product of iconografisch erfgoed, zoals het Peijeslokje in Drachten met het beeld Peije van Wilstra en het Liphúster Heidebittertje met de heide, watertoren en het beeld Liphúster Harker van Piet de Jong. Beide beelden verwijzen naar historische figuren.*


Harker
Het oude etiket van het heidebittertje had een witte achtergrond waarop diagonaal geplaatste plompeblêden zoals op de Friese vlag en op de voorgrond de markante Liphúster watertoren als symbool voor het Friese dorp. Op het nieuwe etiket is naast diezelfde toren de Liphúster Harker geplaatst, zoals vormgegeven in het beeld voor Dorpshus De Mande in Lippenhuzen. Dit beeld is beschreven in mijn 49ste kunstrubriek van 12 augustus 2015, waarin verwees ik naar de omslag van De harker, de dorpskrant van Lippenhuizen, waarop de getekende, voor het dorp beeldbepalende watertoren vooroverbuigt naar het Liphúster harkertje, als stripfiguur.


106e kb 2 L.h harker de Jong

De harker, Piet de Jong (op oude locatie)

Symbolen
Het Friese rijm op het etiket van de kleine en grote kruiken met dit lokale heidebittertje verwijst eveneens naar de toren en dorpsgeschiedenis en luidt:


Us doarp mei toer en heide
En ûntstien fanút it fean
Dat wol syn ik bewarje
En op eigen fuotten stean

In het Nederlands:
Ons dorp met toren en heide
En vanuit het veen ontstaan
Dat wil zijn eigen ik bewaren
En op eigen benen staan.

106e kb 6 Liphuster kruidenlikeur

Heidebittertje, faberswineworld.nl

 

Heidebittertje
Het Liphúster bittertje wordt gepresenteerd als heidebittertje en is ‘gearstald út ferskate krûden dy't mei soarch en omtinken nei âld Liphúster foarskrift tamakke binne’, dus samengesteld uit verschillende kruiden die met zorg en aandacht naar oud Liphúster recept zijn bereid. Dit drankje wordt aangeprezen met: “Aan strijdlust heeft het de dappere Liphústers nooit ontbroken. Ergens in het gewest Fryslân ligt hun nederzetting verscholen tussen heidevelden, bossen en turfvaart. Onaanzienlijk en geslagen? Nee, de inwoners koesteren een geheim dat zij met liefhebbers graag willen delen. Hun wonderdrank maakt onoverwinnelijk doordat het de gemeenschapszin & saamhorigheid stimuleert. Een hartversterking die, met mate genoten, super vitaal maakt. Een levenselixer.”


106e kb 4 Justus v Maurik foto Goupil Co

 

    Justus van Maurik, foto Goupil & Co, dnbl.nl

 

 

Elixer
Likeuren en bittertjes waren oorspronkelijk geneeskrachtige drankjes en oppeppers. In 1884, schreef Justus van Maurik daarover in zijn boek Burgerluidjes:

Heb je hoofdpijn, een sterk bittertje;
en heb je geen eetlust dan twee.
Voel je je heelemaal onlekker,
dan ’s avonds een stijven grog en naar bed.
Ziedaar! dat is naar mijne meening een kort begrip van de geneeskunde.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

106e kb 5 Jeneverbesen

Jeneverbes, foto Radbak (Nederlandse Wikipedia)

 

 

Heide
Eeuwenlang maakten monniken naast bier en wijn ook kloosterbittertjes en likeuren. Ze lieten heilzame kruiden, voor een deel afkomstig van de heide, op alcohol trekken. De etherische oliën van de gedroogde planten en kruidendelen, zoals bladen, stengels, wortels, schors, bloesems of zaden, losten in de jenever of brandewijn op. De suiker werd toegevoegd voor een lekkere smaak en als medicijn. It Fryske Gea noemde in 2013 de Juniperus communis of jeneverbes nog in haar inventarisatie van planten in het gebied van de natte Liphústerheide en zandverstuiving. De jeneverbes werd en wordt nog gebruikt om jenever te maken. Er groeien meer kruiden op de heiden, die voor een deel voor bittertjes gebruikt kunnen worden, en ook wordt er nog heidehoning gehaald, waarmee heidebittertjes vaak gezoet werden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
106e kb 7 Peijeslokje sep 2015 004b

Peijeslokje, Sligro Drachten, foto auteur

 

Peije slokje
Het Peije slokje, een Koffie likorette of Kruidenlikorette in heupflakonfles heeft een beeldvullende foto van Peije aan de vaart in Drachten. Peije en de maker van het beeld, Mindert Wilstra, zijn beschreven in de Kunst & Erfgoedrubriek in het Pluskrant Magazine
(september 2015, pagina 18-19). Het originele beeld van Mindert stond in Schouwburg de Lawei, daarnaast kwam er een bronzen versie in de winkelstraat in het centrum. Die Peije, naamgever van Stichting trekharmonicamuziek Peije, staat nu bij de vaart waar deze laatste speelman van De Friese Wouden harmonica speelde. Hij was in heel Friesland bekend.


Lippenhuizen, Drachten, Aldtsjerk 2016, ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

Bronnen, foto’s  Itfryskegea.nl; Keunstwurk.nl; RCE.nl; dbnl.nl