enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

107e kb I WGL fokma noardburgum

IWGL Chris Fokma (Keunstwurk.nl)

 

Chris Fokma
De watertorens van Drachten en Lippenhuzen zijn in opdracht van de N.V. Intercommunale Waterleidingen Gemeente Leeuwarden (IWGL, ook I.W.G.L.) gebouwd. Dit intergemeentelijke bedrijf begon als waterleidingbedrijf voor Leeuwarden en omgeving, werd vervolgens Waterleiding Friesland, daarna Nuon Water en is nu al enige jaren onderdeel van Vitens Waterleidingbedrijf in de provincies Friesland, Overijssel, Gelderland, Flevoland en Utrecht.

107e kb 2 ypeijgrootwdv

Nicloaas Ypey (1794-1869), olieverfschilderij in Vijversburg in gelijknamig park ook Bos van Ypey, in Tytsjerk. Met dank aan Stichting op Toutenburg (Vijversburg.nl)

Grootste
Het grootste pompstation van Friesland staat in Noardburgum Tytsjerksteradiel aan de Rijksstraatweg nabij de Dokter Ypeylaan, genoemd naar de filantroop die hier de heide liet ontginnen. Het pompstation valt nu wel onder Vitens, maar in de inham boven een gevel van dit gebouwencomplex herinneren vier aaneengeschreven monumentale letters aan de opdrachtgever IWGL. Het pompstation is vele malen uitgebreid, maar deze sculptuur uit 1958 bleef intact.


107e kb 3 Max hedi Schoop

Max Ulrich Schoop en zijn tweede vrouw Frieda vóór 1957, bron Anthony Verebes (Duitse Wikipedia Creatieve Commons)

 

Kunstwerk
Het kunstwerk van geschooperd ijzer is uitgevoerd en ontworpen door Chris, voluit Christiaan Willem, Fokma, geboren op 27 maart 1927 in Oranjewoud. Schooperen wordt wel tot scoperen of schoperen verbasterd, maar verwijst naar de Zwitser M.U. Schoop, uitvinder van deze specifieke oppervlaktebehandeling. Schoop introduceerde begin 20ste eeuw het schooperen, vlam- of vuurverzinken: thermisch aanbrengen (spuiten) van vloeibaar zink, aluminium, gietijzer, of meer legeringen op een vooraf blankgestraald metaaloppervlak, waardoor een beschermende laag ontstaat.


107e kb 4 Lwrdn Kl Hoogstr 8 rce

Rijksmonument, Kleine Hoogstraat 8 Leeuwarden (RCE.nl)

 

Ateliers
Chris studeerde aan de Technische Universiteit en daarna vanaf 1951 tot in 1955 aan de Rijksacademie in Amsterdam, die toen aan de Stadhouderskade 85 lag. In 1954 maakte Chris een studiereis naar Rome, Florence en Venetië. Deze veelzijdige kunstenaar woonde en werkte aan de Kleine Hoogstraat 8 in Leeuwarden. Hij had er meerdere goed geoutilleerde ateliers gebouwd voor het werken in de verschillende disciplines met materialen van plexiglas of acrylaat tot keramiek, glas, staal, en fotografie. Het pand is nog steeds te herkennen aan de door Chris ontworpen en uitgevoerde brievenbus, in de gevel is geïntegreerd als kunst in de openbare ruimte.

 

107e kb 5 brievenbus lwrdn 2

Brievenbus van Chris Fokma in Kleine Hoogstraat 8 Leeuwarden (Keunstwurk.nl)

 

Brievenbus
De kop met de glazen ogen heeft een mond die tegelijk een brievenbus is. Het is geen kikker zoals vaak geschreven is. Het beeld dat Chris in 1963 maakte is een sprookjesfiguur. Hij noemde het een gnoom of kobolt.

Datzelfde jaar stond de kunstenaar in een interview in de Friese Koerier afgebeeld met deze brievenbuskobolt in de armen. Nu herinnert het kunstwerk, dat bij het overschilderen van de pui werd meegeschilderd, aan zijn voormalige woning en ateliers.

 

 

107e kb 6 IWGL fokma pompsation 4190b

IWGL Pompstation Noardburgum met kunstwerk Chris Fokma, 1958

 

Overheidsgebouwen
Nadat zijn vrouw Anneke Fokma-Brouwer was overleden, verhuisde Chris in 2005 naar een prachtig natuurgebied in Frankrijk. Hij is op 12 december 2012 in Carhaix-Plouguer overleden en liet vele werken na, waarvan een groot deel in de openbare ruimte. Naast beeldhouwer, keramist, glasschilder, glaskunstenaar, monumentaal kunstenaar, omgevingskunstenaar, aurafotograaf en wandschilder was Chris in Leeuwarden leraar aan de Vredeman de Vries Akademie en later de NHL. Zijn vrijstaande en aan gevels bevestigde beeldende werken memoreren vaak historische gebeurtenissen of personen, of sieren met wapens, emblemen of logo’s overheidsgebouwen zoals in 1958 het IWGL-complex in Noardburgum.


107e kb 7 Halbertsma Watert. Lwrdn

Eerste watertoren van Friesland in Leeuwarden aan De Schrans/Zuiderplein, van architecten Hidde Petrus Nicolaas Halbertsma en Jan Verheul (anonieme foto, 4 mei 1901)

 

Beyma
De Friese hoofdstad gaf haar eigen waterleidingbedrijf op in de tijd dat alleen Leeuwarden, Sneek en Heerenveen dankzij hun waterleidingen betrouwbaar water hadden. Buiten deze gebieden moest men regenwater opvangen of water uit oppervlaktewater of putten halen. Dat een stad haar waterleidingbedrijf opgeeft om een streekwaterleidingbedrijf op te richten is uniek in de geschiedenis van de Nederlandse drinkwatervoorziening. De IWGL dankt haar bestaan mede aan burgemeester Jhr. mr. Julius Mathijs van Beyma. Hij was president-commissaris van de IWGL van 29 september 1922 tot februari 1943, toen de bezettende macht hem als burgemeester van Leeuwarden ontsloeg, waarmee ook een eind kwam aan zijn voorzitterschap. Pas tegen 1960 waren de laatste Friese huishoudens aangesloten op het waterleidingbedrijf.


Lippenhuzen, Leeuwarden, Noardburgum, Aldtsjerk 2016, ©Gerhild van Rooij, gerhildvanrooij.nl
Bronnen:RCE.nl; HCL.nl; RKD.nl; Keunstwurk.nl; Tresoar.nl; Opsterland.nl; t-diel.nl; biografischportaal.nl; GBV archief; Stichting op Toutenburg, vijversburg.nl; oral history Jan Doeke Fokma (zoon van Chris Fokma)
Gerhild van Rooij. Ontstaan van Noardburgum en de eikel in de vlag, Heidepraet. Jg. 38, nr. 352, oktober 2014, pp.18-19


1 post communication musfrankfurt

Posthoorn
Een posthoorn is een klein koperen blaasinstrument zonder ventielen. De daarvan afgeleide kornet heeft wel ventielen. Op de posthoorn kunnen alleen natuurtonen worden gespeeld, die ontstaan door overblazen. In de 18de en 19de eeuw werden ze vooral gebruikt als signaalinstrument op de postkoetsen en door postiljons. Dit zijn postbezorgers te paard, ook wel postrijders genoemd. De Fransen introduceerden in de 18de eeuw de postiljon, te paard ging het posttransport sneller.

2 post postiljon

Bodes
In 1799 werd de post in Nederland nationaal verklaard. Buiten Holland waren de verbindingen met de rest van Nederland en het platteland zo beperkt, dat, ondanks de nationalisering, de post daar vooral door particulieren werd bezorgd. In de 18de eeuw liepen bodes met de post onder hun arm wel acht uur van stad naar stad om deze af te leveren bij bestellers, die de post bij geadresseerden bezorgden. Gorredijk kreeg in 1820 door bodeloop aansluiting op Heerenveen.


3 post Posthorn Noten

Signalement
In 1850 werd er een hulpkantoor geopend van de postkoets Heerenveen – Groningen. Halverwege die 19de eeuw werd ook de nieuwe verbindingsstraatweg Heerenveen-Gorredijk-Bergum aangelegd. Dat scheelde de postkoets vele kilometers rijden. Toen er nog geen postkantoren waren, werd de postkoets aangekondigd, iedereen wist daardoor dat hij of zij de post kon ophalen of afgeven om te laten bezorgen. De postkoetsier blies zelf of er reed een postiljon vooruit, die bij aankomst een signaal speelde voor persoonspost met daarop aansluitend een signaal om het aantal bijwagens aan te geven. Verder speelde hij vastgestelde signalen voor goederenpost, brievenpost, straatpost, treinpost enzovoort.

 

4 post Cart drawn by dogs

Spoor
Vanaf 1844 ging post per trein en werd vanaf de stations via rijtuigen en op andere manieren naar de klant gebracht, eerst nog in passagierstreinen, daarna in aparte wagons. Het spoorwegnet breidde zich in de tweede helft van de 19e eeuw steeds meer uit, ook de stoomtram werd voor postvervoer ingezet. Lopende boden verdwenen, maar op onbereikbare plekken werd tot 1922 post bezorgd door een hittekar: een door één hond getrokken postkarretje. De lopende boden en boden met hittekarren op het platteland kregen pas begin 20ste eeuw een fiets.


5 post gorredijk sluis 1940 1960

Postdiensten
In 1833 onderhield de toen in Terbandsterschans wonende logementhouder Frans van der Wal met zijn koets een postdienst van Lemmer via Gorredijk en Tolbert naar Groningen. Die rit verliep langs de Tjalleberderweg. Hij verhuisde later naar de Korenbeurs in Gorredijk. Vanaf 1866 reden treinen tussen Leeuwarden en Groningen en richtte hij zijn diligence ook op halteplaats Veenwouden. Toen er in 1868 treinen tussen Zwolle en Heerenveen bijkwamen, pasten hij en collega Durks hun dienstregeling ook op dat spoor aan. Een jaar later kreeg Gorredijk een telegraafkantoor en op 15 augustus 1876 werd het Post en Telegraafkantoor aan de Kerkewal officieel in gebruik genomen. De stenen PTT-logo’s met een posthoorn in ronde vorm met cirkelvormige draaiing in de buis herinneren aan de oude bezorgwijze.


6 post 1947 tto treumanTreumann
Een vergelijkbaar embleem is te zien op Café de Posthoorn in het voormalige wachtgebouw van de tram (NTM) aan de Hoofdstraat in Beetsterzwaag, evenals bij vele horecagelegenheden in andere voormalige postiljon- of tramhalteplaatsen waar post werd meegegeven of aankwam.
Otto Treumann, een Duitse grafische ontwerper en emigrant, had een belangrijke rol in de Nederlandse naoorlogse vormgeving. Op zijn PTT-poster blaast een mannetje op diezelfde oude posthoorn terwijl hij tegen telegraafpalen leunt, toen nog symbool voor snelle verbindingen. De telefonie, een nieuwe, 20ste eeuwse PTT-dienst verbeeldde hij in een telefoondraaischijfhoofd met een hoge hoed van een vel papier met luchtpoststrook als veer en telefoonhoorn als rand. Telexstroken werden armen en benen aan een enveloppe-lijf met vanaf de schouder een grijs telefoonspiraalsnoer waaraan een rode expresstrook hing als postbodetas. Oud en nieuw verwijzen speels naar wetenschappelijk, industrieel en immaterieel erfgoed.

Aldtsjerk, Gorredijk, 2016, ©Gerhild van Rooij, www.gbv-artgallery.nl
Bronnen
www.gorredijkhistorie.nl
www.post.nl
Kort & Kort, Gorredijk
Zie 90ste, 91ste Kunstrubrieken (gevelstenen op oude PTT-kantoor Gorredijk)
S. Bakker e.a., Vier dorpen één streek, een geschiedenis in woord en beeld, januari 2003, Atelier Rijksbouwmeester

1 en 2 Postiljon, historisch
3 Posthoornsignalen, Pruisen, 1828
4 Franse Postbode met hondenkar, 1900-1905, reclamepostkaart Bedrijf "Au Planteur de Caiffa", Uitgave Morier
5 Oude Postkantoor Gorredijk, postkaart (1940-1960)
6 PTT-affiche, Treumann (www.post.nl)

1 1850 plattel. ns hangbrievenbusWapensteen
Op de gevel van It âld postkantoar of het hoekpand Hoofdstraat 46 en Kerkewâl in Gorredijk, hangen aan de entreezijde PTT-logo’s. Aan de waterkant prijkt een gevelsteen met het Nederlandse wapen met schildhouders en lint onder baldakijn op de rode bakstenen muur. Deze gevelversiering valt in het midden over een contrasterende band heen, die uit drie lagen gele stenen bestaat. Het wapen sierde niet alleen postkantoren maar ook brievenbussen, zoals de bovenstaande van de ADMINISTRATIE DER POSTERIJEN uit 1870 met onder het wapen in reliëf: BRIEVENBUS. Wat lager is met de hand in krulletters het woord Buslichting geschilderd en daar weer onder de verschillende buslichtingen. In die tijd waren dat er meerdere per dag en de post werd toen ook nog meerdere keren per dag bezorgd.

Post
Voordat deze brievenbussen in beeld kwamen, werd de post wel aangekondigd door posthoornsignalen en stonden de postwagens of postiljons te paard stil om de toegestuurde brieven en poststukken in ontvangst te laten nemen. De ontvangers moesten bij de postkoetsen of –wagens, op het postkantoor of aan de bodes te voet bezorgkosten betalen, de verzender betaalde niets. Vanaf 15 januari 1799 werd de post in Nederland een staatsaangelegenheid. Het Nederlandse wapen op het voormalige Gorredijkse postkantoor verwijst daarnaar. In de eerste Postwet uit het jaar 1810 werd vastgesteld dat de staat het monopolie over de post kreeg en dat posttarieven gestandaardiseerd werden. Het postbedrijf viel onder het Departement van Financiën.


2 1850 standaard brievenbus schets1850
Op de hoge, rechthoekige gietijzeren brievenbus op vooruitspringend hardstenen voetstuk uit 1850 prijkt voor onder de gleuf een Nederlands gekroond wapen met schildhouders en wapenlint met de woorden Je maintiendrai.* Eenzelfde lint siert het wapen op it âld postkantoar. In de Postwet, ook uit 1850, werd vastgelegd dat het algemeen belang van een goede afhandeling van het postverkeer het belangrijkste doel van de Posterijen was. Pas in 1852 werd de postzegel ingevoerd, tot die tijd betaalde de ontvanger. Telefonie en telegrafie hoorden nog niet bij het pakket diensten dat de post aanbood. Vanaf 1913 zou het rijk zich pas toeleggen op het verwerven van telefoonnetten. In Gorredijk verwijst de tekst op de wapensteen daarnaar.

 

4 1850 Hoofdstr 46 ned wapenAPT en PTT

Het veelkleurige wapen hangt op een gepolijste antracietkleurige steen met dieperliggende ongepolijste randomlijsting. In het donkerder, gepolijste deel staat in letters met schreven in diepreliëf de oude naam: POST EN TELEGRAAFKANTOOR.

Die telegrafie stond pas vanaf 1915 in de naam van het postbedrijf dat toen Administratie der Posterijen en Telegrafieën genoemd werd, afgekort APT. In 1928 is het hernoemd tot (Eerste) Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, beter bekend als PTT, waarnaar het in de 90ste kunstrubriek toegelichte PTT-logo van Gradus van Eden verwees.

 

 

5 1850 postkantoor logo gdijk

 

Beeldbepalend
De logostenen en de wapensteen van de voormalige PTT komen prachtig uit op het door de broers Wessel en Remco Kort in 2011 gerestaureerde hoekpand. De sfeer van het oude pand is buiten bewaard en binnen is ook veel terug te vinden en hersteld. Puer Leven in Stijl van de Zorgcoöperatie Noord vestigde een lifestyle winkel in dit beeldbepalende pand met de luiken. Er wordt een sfeervolle dagbesteding, werk- en of leerervaring geboden aan mensen met uiteenlopende beperkingen ten opzichte van de arbeidsmarkt en er zijn gadgets, cadeaus en relatiegeschenken op maat te krijgen. E-mail, sms, skype, I-phones en face-time hebben de telegrafie en telegrammen vervangen, de telefoon is alom aanwezig, daarvoor hoef je niet meer de deur uit, en bestellen doen we steeds meer online. De gevelstenen herinneren aan een andere tijd, één waarin je naar fysieke post uitkeek in plaats van virtuele berichten en reclames.

Gorredijk, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij www.gerhildvanrooij.nl

Noot, bronnen, foto’s
*In 1850 krijgt de Haagse IJzergieterij L.I. Enthoven opdracht voor 70 groene standaardbrievenbussen (90x200x42cm), de Haagse blikslagerij Candel vervaardigt 140 afsluitbare binnentrommels. De (aangepaste) bus met buslichtingdeurtje aan de zijkant blijft ruim 110 jaar in het straatbeeld.
RCE.nl
iconenvandepost.nl (brievenbussen)
post.nl (geschiedenis, PTT)
gevelsteen.net Nederlandse wapensteen, Gorredijk
http://www.zorgcooperatienoord.nl/deelnemers/puer-leven-in-stijl/

handel en industrie 1 Gerhild van Rooj industrie en

 

Tijdsbeeld
In Drachten hangt op het Sander Israëlsplein bij de hoek van de J.G. van Blomstraat een gevelsculptuur die bekend is onder de naam Handel en Industrie. Wie het werk heeft ontworpen en uitgevoerd, is onbekend. Volgens Keunstwurk is het waarschijnlijk dat de wandversiering met permanente status is onthuld bij de opening van het winkelcentrum in de jaren vijftig of zestig van de vorige eeuw. Het was toen de periode van de Wederopbouw, waarin veel beelden voor bedrijfspanden werden gemaakt.


handel en industrie 2 Gerhild v Rooij plein Industrie 2

 

Figuur
Deze kunst die in de openbare ruimte bij en aan bedrijven kwam te staan of hangen drukte uit dat na het puinruimen van de voorbije oorlog arbeidskracht en inventiviteit weer werden ingezet om ons land te laten floreren. De wandsculptuur sluit aan bij de functie van het plein als winkelcentrum, waar veel industrieel vervaardigde producten worden verhandeld. Aan de rechterkant tekent een zwarte stalen band de contour van een staande figuur. Deze industriële arbeider is op enige afstand van de muur geplaatst. De haakse band maakt dat er een fijne lijn ontstaat met voldoende stevigheid.

 

handel en industrie 3 gallobelgicusb mercurius

 

Stang
De in profiel afgebeelde man houdt een eveneens zwarte, bredere rechthoekige verticale stang vast, die bovenaan met een ringvormige houder aan de muur is geklonken, beneden haaks afbuigt en dwars door de as van een wit tandwiel aan de muur is bevestigd. De handen van de man ‘verdwijnen’ achter die boven hem uitstekende stang. De nogal rechte armen eindigen abrupt, al steken de rondingen van de knuisten nog net uit. Passend bij een industriële machine, lijken de armen wel hendels, wat benadrukt wordt door de schouderlus waarmee de voorste arm is weergegeven. Die lus zorgt ook voor de stevigheid.


handel en industrie 4 Gerhild vRooij det. Handel industrieRad
Het tot kniehoogte reikende tandrad, kamrad of tandwiel is achter de stang en voor de man geplaatst, daartussen zweven blauwe vormen. Het houten, gietijzeren of van speciale legeringen gemaakte getande onderdeel van een machine of constructie in de vorm van een wiel of cilinder is een van de oudste middelen om beweging over te brengen. Wanneer de tanden van twee tandwielen in elkaar grijpen, zal het draaien van één tandwiel het andere in beweging zetten. Bij verschillende diameters kan een groter koppel worden verkregen bij een lagere omwentelingssnelheid, of omgekeerd. Als het tandrad zoals bij een fiets via een ketting verbonden wordt met een tweede tandwiel, heet het een kettingwiel.


handel en industrie 5 mercurius giambo

                                                                                                                    1580, Giombologna

 

 

 

Hemelsblauw
De verticale stang lijkt een machineonderdeel, maar roept boven het acht spaken tellende rad eveneens de associatie op van steekkarretjes om in fabrieken, de detailhandel en bij particulieren onderdelen, grondstoffen of goederen te verplaatsen. De stang zou de gevleugelde caduceus, Mercurius- of Hermesstaf, kunnen zijn, meestal afgebeeld met twee eromheen kronkelende slangen. Mercurius, de Romeinse god van de handel, reizigers en de winst en Hermes, de oorspronkelijk Griekse god en boodschapper van de goden, droegen deze staf. De in een zwarte metalen band gevatte hemelsblauwe vlakken lijken als een plattegrond het water of de lucht te weerspiegelen waardoor de goden pijlsnel vlogen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

handel en industrie 6 l.post Sur posthoorn mercurius

 

Gevleugeld
De vijf gelijkvormige witte emblemen op het blauw stellen elk een petasus of gevleugelde Mercuriushelm voor. De drie gevleugelde attributen, helm, staf, en sandalen of talaris, zoals de bronzen Mercurius van de Vlaams-Italiaanse Giambologna (1524 -1608) die draagt, symboliseren de vliegende vaart waarmee de god vooruit reist. Zijn Romeinse naam, Mercurius (Merkuur) stamt volgens diverse bronnen af van de Latijnse woorden merx, markt, en mercator, koopman, en is terug te vinden in merchandise, handels- of koopwaar. Op postzegels komt Mercurius veel voor, bijvoorbeeld op de Surinaamse luchtpostzegels uit 1941 van André van der Vossen (1893-1963). Daarop kondigt Mercurius/Hermes als een postiljon,* die altijd voor de post en pakketten uitreed, zijn komst aan met een signaal op de posthoorn.


Drachten, Aldtsjerk, 2016, ©Gerhild van Rooij
*Zie ‘De posthoorn als erfgoed’, Gerhilds 92ste Kunstrubriek, Pluskrant.nl
Bronnen
Keunstwurk
Postzegelgek blog
Web Gallery of Art, Emil Krén en Daniel
Diverse catalogi en naslagwerken

Foto’s
1, 2, 4 Handel en Industrie, details, de auteur
3 Mercurius met 2 attributen, anoniem
5 Mercurius voortgeblazen door windgod Zephyr, 1580, 180 cm hoog, brons, Giambologna, Museo Nazionale del Bargello, Florence
6 Postzegels 20, 40, 2,5 cent met op posthoorn blazende Mercurius (Hermes), 1941, André van der

94e kb 1 J verhoef bij werk sjoerdtsje de Vries 5306b  

 

Jaqueline Verhoef, Museum coördinator

Verandering op het wad. Sjoerdtsje de Boer

 Samenwerking
In 2015 organiseerden Propodia en Museum Opsterlân voor het eerst gezamenlijk een verkoopexpositie hedendaagse kunst getiteld: De sloot. Het leverde diverse perspectieven op van een bij Opsterland aansluitend thema. Dit jaar kozen ze het algemene thema: Verandering. Tot en met 25 september toont Museum Opsterland (Hoofdstraat 59), op verandering geïnspireerde werken. Een aantal van de veertig geselecteerde Nederlandse kunstenaars heeft een band met Friesland, de enige Friezin, Sjoerdtsje de Boer (1958, Dokkum), is vertegenwoordigd met: ‘Verandering op het wad’. Dat wad verandert natuurlijk altijd. Haar miniaturenvierluik, tekeningetjes met daarbij organisch materiaal, is op verhogingen in een grijze bekisting gevat.

94e kb 2 Hollands sleetje A breemers

Hollands sleetje. Alexandra Bremers

 Jacqueline Verhoef
Jacqueline Verhoef, coördinator van het museum heeft uit de voorselectie met werk van tachtig kunstenaars de definitieve keuze gemaakt voor de specifieke vorm en afmetingen van de expositieruimtes: twee benedenzalen, de achterste diagonaal doorsneden met deels door panelen afgeschermde vitrines, een vide. In de transparante, van de entreeruimte afgescheiden expositieruimte spiegelt op een zwarte glasplaat een poëtische ‘bevroren’ Hollande sleetje van Alexandra Bremers (1960, Maastricht), van buiten beschenen door de brandende zon. Het is van pâte de verre, in de oven glas gesmolten dat met bolletjes glas met een bindmiddel tot een pasta vermengd is.


94e kb 3 Betteke Akkerman

White plains . Bette Akkermans

 Zonnebloemen
Langs de trap hangt het fraaie drieluik Still green, Deep purple, White plains van Bette Akkermans (1960, Vlaardingen). Deze in Kampen opgeleide kunstenares drukt in haar olieverfschilderijen de transformatie van zonnebloemen uit, een overbekend thema met Van Gogh als beroemdste representant. Met haar eigen heel verschillende en gloedvolle kleurstellingen maakt Akkermans het drieluik een werk van deze tijd waarin alles kan en kunstenaars een ongekende vrijheid hebben.


94e kb 4 mus opsterl. Ewa Marziars landschap

Landschap. Ewa Marziarz

Stippen
Een opvallend, nooit getoond Landschap (2010) is van de Poolse Ewa Maziarz (1978, Liblin) uit Harderwijk met een atelier in Putten. Zij is opgeleid aan de Academie voor Schone Kunsten in Poznan in Schilderkunst en Artistieke educatie en had les op de Groningse Academie Minerva. De grote rode en blauwe stippen boven het landschap verstoren enigszins de vanuit een wolkenlucht weergegeven bebouwde kom en wegen, maar dit is zo bedoeld. Ze verwijzen evenals de naam google naar de virtuele wereld van googlemap en streetview die het ter plekke, met alle bijbehorende sensaties je weg zoeken lijkt te verdringen. Vroegere landschapsschilders zochten buiten en maakten luchtgezichten vanaf een berg of toren.


94e kb 5 5321 mus O box Martin copier

Box en foto. Martin Copier

Kist
Schilder, houtdrukker Martin Copier (1966, Houten) toont drie foto’s. Hij voltooide de Sint Joost Academie in Breda en richtte zich op achtergelaten sporen in ruimtes. Geïntrigeerd door tatoeages bij voetballers, besloot hij tatoeëerder te worden voor zijn verdere kunstontwikkeling. In zijn galerie in Werkendam tatoeëerde hij teksten en grafische voorstellingen die symbool stonden voor veranderingen die de cliënten doormaakten. Na afloop fotografeerde hij ze in een door hem getimmerde houten box van een kubieke meter, beplakt met schetsen van tatoeages die deze indringende levensverhalen van een verkeersongeluk tot de bezegeling van de liefde vastlegden. Een selfie in de kist geeft kans op een abonnement op Metropolis M.


94e kb 6 Liesbeth Tuit Mobiele Eenheid 2016

Mobiele eenheid 2016. Liesbeth Tuit

Beschermd?
Liesbeth Tuit (1960, Maassluis) specialiseerde zich op de Rotterdamse Academie voor beeldende kunst in schilderen en tekenen en heeft haar atelier in Buren. Ze exposeerde ooit sobere pasteltekeningen van Friese paarden in onze Galerie Bloemrijk Vertrouwen in Aldtsjerk. Ze werkte later uitbundiger, maar het antracieten, donkere acrylverfschilderij Mobiele eenheid 2016 is ook sober, passend bij deze tijd vol onzekerheid en aanslagen. De diagonaal geplaatste gehandschoende hand met machinegeweer sluit aan bij In de aanslag, de collages van belastingenveloppen uit diverse landen in pistoolvorrm die in 2003 in het ABN-hoofdkantoor hingen. Het materiaal reduceerde het pistool tot speelgoedwapens en in haar collage van wol leek het pistool ingepakt en ‘onschuldig’. Mobiele eenheid echter reflecteert bloedserieus een steeds verder oprukkend wereldbeeld waarin vrijheid - ook als je gewoon iets viert - grimmig beschermd moet worden. Het uitrukken van mobiele eenheden moet geruststellen, maar is beklemmend. Er is veel veranderd.

Gorredijk, Aldtsjerk 2016© Gerhild van Rooij, www.gbv-artgallery.nl
Zie deel 2

95e kb 1 5309bflessenpost 

Bezoekster Aukje Vellinga bij Flessenpost van Lia van Vugt

Wereldzee
In Museum Opsterlân is de thema-expositie Verandering te zien.* Individueel en nationaal leidt de huidige migratie van vluchtelingen tot veranderende wereldbeelden, tegelijk zijn er gebieden die onberoerd lijken. Lia van Vugt (1945, Ooltgensplaat) studeerde vormgeving aan academie Artibus (Utrecht), en postacademisch beeldhouwen aan de Jan van Eyck-academie, Maastricht en de Breda academie in Milaan. In haar evenwichtige monumentale assemblage Flessenpost hangen flessen met blauwe plasticstroken. Hoe zouden ze klinken als je ze bespeelt en verwijzen ze naar de plasticsoep in oceanen of geven ze de kleur van water weer? Bezoekers mogen een boodschap in de fles stoppen vertelt museumcoördinator Jacqueline Verhoef. Ik zie spelende kinderen, vluchtelingen, het onbevangen kijken is veranderd.

95e kb 2 DSC 5310 Paul fuskenbb

Decrepit V, Paul Francken

Onveranderd
Naast de flessenpost staat het verstilde DECREPIT V van Paul Funcken (1958, Schaesberg). Tijdens zijn opleiding aan de Katholieke Leergangen te Tilburg zocht hij al naar een eigen plastische vormgeving. Zijn specialisatie glas haalde hij op de IKA in Mechelen. DECREPIT V is oorspronkelijk. De bronzen huid lijkt van zand, doet denken aan fossielen en heeft een verfijnd grafisch reliëf dat bovenin verstrengelt. De afgebrokkelde poortvorm raakt net niet de grond en gaat op in wit, mat glas, met middenin een kier, een spelonk. Het staat als een brok natuursteen in twee-eenheid met brons, lijkt eeuwenoud, tijdloos.

95e kb 3 mus opsterland staring blind

Sereen
Frieda Waanders (1963, Den Ham), opgeleid aan de beeldhouwacademie Campo dell Altissimo in Italië, haalt in haar atelier in Almelo zijdezachte beelden uit ruwe steen. Het liggende tors Natural beauty toont de ‘gouden aders’ van de zeldzame marmersoort Port Oro. Het zwart marmeren Afrikaans gezicht ingeklemd in een roestvrijstalen rechthoek die bovenaan golft, als een zee of landschap heeft een naar boven gekeerd gezicht dat bevreemdt. De ogen ontbreken. Staring blind. Wanneer de betekenis doordringt, schrijnt de serene schoonheid. Blindstaren op overvloed en geluk in landen achter de zee. De nachtmerrie voor wie gaat. De leegte voor wie onderweg het leven laat. Hier jammert versteende onmacht.

 

95e kb 4 DSC 5324bb 3beelden

Dynamiek
Beeldhouwer Ludo van Well (1950, Breda) ook jachtontwerper en –bouwer werkt in Middelburg (Galerie Maritime). Hij roept met zijn dynamische composieten Boat out of the tube en My boat is my sculpture een wervelende waterwereld op die energie geeft. De witte Van Well-boten treden buiten de kaders van de museumvitrines als metaforen voor echte vrijheid en het 'ultieme jacht', beweeglijk als scholen vissen, ijl als nevels, aaibaar en majestueus ineen. Autodidact kunstenaar Ton Kalishoek (1955, Rotterdam) is ook fiscaal jurist betrokken bij vraagstukken over informatie- en verandermanagement. Zijn 120 cm hoge Wave of change van watervast hout met een zwarte hoogglanzende laklaag, domineert bij binnenkomst de achterste benedenzaal. De verschillende componenten vangen door de eenvoud van de vorm prachtig het licht, daardoor beklijft de ‘dansende’ beweging.



95e kb 5 DSC 5311 lost keys b

 Vide
Op de vide sta je oog in oog met Ik zie, ik zie, een fascinerend, vervreemdend portret van een jong-oud meisje, een potlood- en kleurpotloodtekening van Jissel Kerkstra (1973, Oosterbeek). Zij is afgestudeerd in Vrije Kunst aan de Artez Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem. De assemblage Lost Keys is van de multidisciplinaire Yvonne Rooding (1968, Venlo), die in Den Bosch visuele communicatie studeerde. Een origineel grondsieraad met rond een gewolkt papieren meer, een dijk van sleutels, symbolen voor verloren herinneringen, geheimen, wegen naar succes, rijkdom, veilige plekken en vooral verandering.

 

95e kb 6 imagebVerandering
Verder zijn kunstwerken geselecteerd van Anuka, Rogier Alleblas, Fred Appel, Petra Berghorst, Robert Bosari, Ulla Bosman, Cornelia Bruinewoud, Francine Claassen, Antoinette Cremers, Daan Fikkert, Paul Funcken, Arnold Hogendorp, Aaron Jansen, Metal Joanknecht, Ton Kalishoek, Josée Kempe, Davitha van de Kuilen, Tommy van der Loo, Antonia van Loon, Maartje Meerman, Kerstin Menge, Els van der Monde, Tamar Shilo, Jennifer Smith, Tanja Swart, Frans van Viegen, Astrid Vlasman, Jos Wilcke en Wim Zwijsen.

Gorredijk, Aldtsjerk 2016© Gerhild van Rooij, www.Gbv-artgallery.nl

www.museumopsterlan.nl; zie Gerhilds 94ste Kunstrubriek;
Er liggen leesbrillen bij het boekje Verandering met biografieën, toelichtingen en 40 kleurenpasfoto’s (€ 1, -); de volgende druk krijgt grotere letters

96e kb 1 futen YV cGvR5876

 Futen, foto auteur

Achtergrond
Yvonne Visser (Nijmegen, 1954) is opgeleid in handvaardigheid aan de Stadsacademie voor Beeldende Kunst in Maastricht en studeerde daarna aan Academie Minerva te Groningen keramiek en schilderen. Ze is vooral bekend geworden met bronzen beelden. Een aantal staat in gemeentes in de noordelijke provincies, waaronder in Drachten. Visser werkt in het Drentse Nijlande in een atelier dat ze haar huisje noemt.

 

96e kb 2Hazezussen Y Visser Gi

Hazezussen, Yvonne Visser, hal gemeentehuis Aa en Hunze, Gieten. Foto Gouwenaar

 Werkwijze
Tekenend komen daar de lijnen en vormen tevoorschijn die weergeven wat de kunstenares voor ogen staat. Ze maakt de beelden eerst in het klein en vergroot ze later om alle details en de huid optimaal uit te laten komen. Zelfs het metershoge uitvergroten besteedt ze niet uit. Haar bronzen zoogdieren, amfibieën en vogels roepen vaak een glimlach op. Deze energieke en ontwapenende, soms geklede muisjes, honden, hazen, nijlpaarden of mammoeten zijn metaforen. Via hun lichaamstaal, koppen en snoetjes verbeelden ze menselijke emoties.

 

96e kb 3 Y. Visser foto GvR Kikkers
Sinds 2006 sieren Vissers bronzen futen de Mevrouw de Rooweg, Parkwijck De Singels in Drachten. Enkele jaren      daarvoor stond op Wilma’s Kikkersite bij het kopje ‘Vijanden’ (van kikkers) werk van Jasper Hoogland met een

door mij vertaalde haiku van Hugo Ernst Käufer (1927-2014). Bij ‘Kunst’ stonden meer werken van deze Groningse kunstenaar en bronzen kikkers die een regendans en tango uitvoerden van Yvonne Visser. Ze spraken me aan door de levenslust die er afspatte. Jaren later zag ik dat haar atelier in een grote natuurlijke tuin met vijvers lag en dat de vloeiende speelse lijnen daaruit ook in haar beelden terugkwamen.

 

 

 

 

 

 

96e kb 4 futen2 YV cGvR5874

Futen 2. Foto auteur

Lente
Haar realistische Baltsende futen stijgen energiek uit het water op. Ze zijn geïnspireerd op de appartementenbloknamen: Meerkoet, Smient, Patrijs, Lepelaar, Stern en Fuut, die met opdrachtgevers Heymans Vastgoed en BAM Woningbouw op de hardstenen sokkel zijn vermeld. De datum 21 maart 2006 verwijst naar de eerste lentedag waarop het beeld is aangeboden, passend bij het baltsen. Het nestmateriaal dat de sierlijke futen elkaar aanbieden is een verwijzing naar de nieuwgebouwde appartementen. Ik groeide op in een negentiende eeuws herenhuis aan de Amstel en woonde aan de Keizersgracht, maar was dichterbij watervogels in mijn woonboot met atelier in Amsterdam. Daar tekende en schilderde ik (nestelende) futen, meerkoeten en eenden. Die werken vonden hun weg. Nu maak ik ander werk, maar sta nog steeds stil voor futen, ook voor Vissers goed getroffen futen.

 

96e kb 5 futen3 YV cGvR5875

Futen 3. Foto auteur

Mellema en Visser
In de op afspraak of beurzen als de Affordable Artfair te bezoeken Melvy-art Gallery (Melvis vof, sinds 2000) zijn naast beelden van Yvonne Visser werken van bevriende kunstenaars te zien. Yvonne is druk, echtgenoot Henk Mellema vertelt dat de ‘dansende’ futen, een mooi project was. “Het beeld was destijds voor de omwonenden zeer welkom, ze reageerden heel positief en dat geeft ook nu, tien jaar later, nog een warm gevoel.” Tijdens het fotograferen van dit beeld blijken de vogelblokbewoners trots op ‘hun’ kunstwerk.

 

96e kb 6 Sophie Tynaarlo Visser 02

Sophie de dansende haas, bij A28, Tynaarlo. Foto Gerardus

 Ruimte
De beweging en torsie in Vissers kleine en monumentale beelden maken dat je ruimte ervaart, net als bij het zien van een voorbijschietende, wegduikende en verderop bovenkomende Podiceps cristatus of fuut. Dat geldt ook voor de vijf meter hoge in Tynaarlo geplaatste sprookjesachtige Sophie, de dansende haas uit 2006. Een ingetogen Hond uit 2008 staat in het Martiniziekenhuis in Groningen, met een Beer en Draaideur-hondjes. Je kunt het of Mijn vader uit 2006, een grote en kleine fietsende haas in Zuidhorn, is zeer herkenbaar en geïnspireerd op de herinnering aan vaders bemoedigende hand in de nek. In haar bijna glooiende beelden leidt Yvonne Visser de blik via menselijke houdingen, fiets-, loop-, sprong- en baltsbewegingen tot voorbij haar figuren. Alles danst ingehouden of uitgelaten in de maat, soms met een knipoog.

Drachten, Groningen, Tynaarlo, Zuidhorn, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij www.gbv-artgallery.nl

*https://www.youtube.com/watch?v=bVqo2wzXkng

Foto’s
1, 3, 4, 5
Futen, Drachten foto’s Gerhild van Rooij
2
Hazezussen, gemeentehuis Aa en Hunze, Gieten, foto Gouwenaar
6
Sophie, bij A28, Tynaarlo, foto Gerardus

Bronnen

Henk Mellema
Keunstwurk.nl
http://www.kikkersite.nl/yvonne.php
Bronzen-beelden.nl  
Art-Melvy Gallery, Melvis.nl