enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

112e kb 1 Banner Fria Tadema

Banner Besiele troch Alma-Tadema. Een foto van initiatiefneemster Saskia Wagenvoort

Exposities
De Fries-Britse Lourens of Sir Lawrence Alma-Tadema, die in 1836 als notariszoon in Dronryp werd geboren en in 1912 in Wiesbaden overleed, werkte en woonde het grootste deel van zijn leven in Londen. Parallel aan de blockbuster over deze beroemde schilder in het Fries Museum toont Tresoar de hedendaagse expositie 24 keunstners fan Fria Besiele troch Alma-Tadema. Daar is werk te zien van 24 kunstenaars van FRIA, de Friese vakvereniging van beeldend kunstenaars, die in 1985 is opgericht en waarvan ik sinds de jaren negentig lid ben en oud-bestuurslid.

 

112e kb 2

Beeldje, vaas bloemen, ingekeerde personen; thema's voor mijn keuze voor Besiele troch Alma-Tadema

 

Samenklank
Een culturele vrijwilliger drong erop aan dat ik na drie jaar op Pluskrant.nl en in het Pluskrant Magazine over werk van anderen te hebben geschreven nu eens details zou beschrijven in de schilderijen van Alma-Tadema die op mijn eigen foto’s aansluiten. In Samenklank staat een nog jonge vrouw met losjes opgestoken haar, ze kijkt om, met gebogen armen, haar handen als houvast tegen zich aan. Ze verwijst naar het schilderij met het omkijkende naakt met opgestoken haar en de handen voor zich én naar de in zichzelf verzonken ‘aanliggende’ figuren met gebogen armen als steun of houvast.

 

112e kb 3 DSC 6219

Bezoeker Culturele zondag 30 november 2016 in Tresoar bekijkt Gerhilds dubbelportret Samenklank en geënsceneerde foto Alma Tadema kleuren

 

Blik
Net als Alma-Tadema’s dochter Laurence die met één arm wijst, wijst het meisje dat aan de piano muziek maakt ook. Ze zijn beiden naturel weergegeven. Muziek was belangrijk voor de kunstenaar. Op het schilderij met het beeld wordt een historische dubbelfluit bespeeld. Het kind, de jonge vrouw en ook de fluitspeelster en liggende figuren ontmoeten de blik van de anderen niet, ieder heeft een eigen wereld. Dat is niet altijd zo, de schilder portretteerde Henschel en die pianist kijkt naar het publiek.

 

112e kb 4 lma Tadema My Studio

Rechts dochter Laurence op schoot bij Pauline, de eerste vrouw van Alma-Tadema, 1887

 

Kamermuziek
De piano in Samenklank verwijst naar huisconcerten bij Alma -Tadema vanaf zijn vestiging in Londen in 1870. Daar traden beroemde musici op die hij wel portretteerde, naast pianist, bariton, dirigent en componist Sir Isidor George Henschel (Breslau, toen Duits, nu Pools, 18 februari 1850 – 10 september 1934) bijvoorbeeld ook de pianist, componist, diplomaat en politicus Ignacy (Ignaz) Jan Paderewski (Kurylovka, 18 november 1860 - New York, 29 juni 1941), in 1919 minister-president van Polen.

 

112e kb 5 alma Tadema Henschel 1879

George Ismael Henschel, huisconcert bij Lourens Alma -Tadema, Townshend House , Londen

 

Vleugel
Alma-Tadema schilderde musici uit zijn tijd en Romeinse, Griekse en Egyptische taferelen met onder meer muziek en dans. Via het bestuderen van archeologische vondsten wist hij welke instrumenten zij bespeelden. Naast huisconcerten, portretten van musici en historische muziektaferelen ontwierp hij in 1887 de beroemde Alma-Tademavleugel en twee krukken voor bankier, kunstverzamelaar en filantroop Henry Gurdan Marquand (New York, 11 april 1819 – 26 februari, 1902, aldaar). In het intarsi, houten inlegwerk, waren ruim 2.200 stukjes parelmoer verwerkt.

 

112e kb 6 Alma Tadema broer 2x zus

Alma-Tadema, twee zussen en een broer bij drieluik met op zijpaneel solitaire bloemen

 

Tademakleuren
Het blauw in Alma-Tademakleuren verwijst naar de kleur van het gewaad op het schilderij waarmee Alma-Tadema doorbrak. De transparante blauwe vaas met stenen verwijst ook naar historische taferelen bij water, kusten met stenen of marmeren terrassen, zoals in Verwachting met op een marmeren trap een grillige schaduw van bloesemtakken. De klimoprank op de zwarte kruikvaas van het schilderij met beeld is hier een zwarte schaduw van een stengel met vlammende lelies of Gloriosa superba in de glazen vaas in een geënsceneerd lichtvlak. Dat vlak refereert aan hoe het licht uit hoge ramen binnenviel in interieurs van Alma-Tadema en in zijn eigen huis, zoals op zijn zelfportret met twee zussen en een broer.

 

112e kb 7 Alma Tadema 1888 Roses Heliogabalus

Rozenblaadjes van Keizer Heliogobalus (die zijn rivalen verdonk in rozenblaadjes), 1887

 

Bloemen
Op dat portret staan solitaire bloemen op een zijpaneel, maar kenmerkender is de overdaad aan bloemen op de schilderijen. De bloementak staat symbool voor het licht- en schaduwspel op al die bloemen, van de roze verstikkende bloemenzee op het schilderij Rozenbladen van Keizer Heliogobalus tot bloemenslingers bij feesten, kransen in het haar, boeketten op schilderijen en bij Alma-Tadema thuis en bloemen en bloesems in het landschap, die online en in het Fries museum te zien zijn.

112e kb 8 alma Tadema expectations

Verwachting, 1885

 

Tot 5 februari
Tresoar toont in Besiele troch Alma- Tadema werk in diverse stijlen en technieken van Karin Berne, Corina Blom, Doet Boersma, Wia Bouma, Henny Broers, Janny Bruinsma, Ellen Cohen, Hennie Dijk-Stel, Gwendolyn van Essen, Connie Harkema, Giem Kwee, Paul Logister, Evelien van der Pas, Jan Pranger, Han Reeder, Margriet Reinalda, Irma Reimert, Wim Reimert, Gerhild van Rooij, Joke Stapensea, Froukje de Vos, Rein de Vries, Saskia Wagenvoort en Oesje Zegel. Adres Boterhoek 1, Leeuwarden.

Leeuwarden, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

Zie tresoar.nl; friesmuseum.nl; fria.nl

Scholen
Veel scholen hebben een vrijstaand beeld bij de entree, op het schoolplein, de speelplaats, groenstrook, border of een wandreliëf, tableaus of glas-in-loodraam, maar er staat ook wel kunst binnen. De kunstwerken buiten zijn voor iedereen permanent zichtbaar. Dat is ook zo bij openbare basisschool de Flecht, Boarnsterwyk 28 in Lippenhuzen, waarvoor niet één maar twee wandkunstwerken zijn gemaakt. Kunstenaar Jaap van der Meij koos hout als materiaal, Klaas van Dijk smeedijzer om de naam van de school de Flecht, de vlucht, te verbeelden.


111e kb 2 De flecht

De Flecht obs 1967, Lippenhuizen. Foto Ytzen Keunstwurk

Twee kunstwerken
Van Dijk maakte twaalf vogels tijdens hun vlucht. In de formatie is linksonder een leider waarachter de andere vogels in een cirkelvormige lus aaneengesloten met verschillende vleugelslag klapwieken. Onder diverse hoeken geplaatst valt het licht telkens anders op de individuele vogels. Een thema dat in meer werken terugkomt. Op keunstwurk.nl staat dat dit werk waarschijnlijk onthuld is bij de opening van obs de Flecht en evenals de vlucht van Van der Meij in 1967 werd gemaakt. Dat jaar valt nog in de Wederopbouw, de periode na de Tweede Wereldoorlog tot halverwege of eind jaren zestig.


111e kb 3 cbs Simonides

Twee spelende kinderen in Gods hand, 1964. Uitgeslagen koper, onthuld bij opening cbs H.H. Simonides, Zr Kortestraat 23 Roodeschool. Foto David Woltinge, staatineemsdelta.nl

 

Wederopbouw
In die tijd werden in opdracht van de overheid of bedrijven veel monumenten en andere monumentale kunst gemaakt. Deze werken sieren veel naoorlogse bouwwerken waaronder veel publieke gebouwen met sociaal-maatschappelijke en culturele functie. De periode van de wederopbouw was zeker in de vroege jaren een periode van herstel van oorlogsschade. Er was nog schaarste aan materialen en gebrek aan voldoende vakmensen, maar tegelijkertijd was het een periode met een breed gedragen optimisme: er werd weer iets nieuws opgebouwd.


111e kb 4 Relief Willem Lodewijcksch Bourtange

Driedelig reliëf met mensfiguren, haan, andere vogels, schoolboek en boom, Willem Lodewijckschool, Willem Lodewijkstraat, Bourtange. Foto Gouwenaar

 

Vrij
De opdrachten boden kunstenaars ruimte en kansen om zich te ontwikkelen. Ze pasten oude en moderne materialen en technieken toe. De variatie van ontwerpopvattingen bleek enorm. Naast traditionele en functionalistische ontwerpen was er ruimte voor strakkere, abstracte en speelse, figuratieve of historiserende ontwerpen. Hun kunstwerken lieten zien dat men vooruit wilde, trots was op het eigen vrije land en belangrijke gebouwen en de omgeving weer mooier wilde maken. Kunst in de openbare ruimte kreeg een grotere plaats en waardering in de samenleving. Dat een school een kunstwerk kreeg, leek vanzelfsprekend.


111e kb 5 KvD Kunst Arbeid gezin dans

Vanaf links: Kunst, De Dans, Het gezin, Arbeid 1957. Vier schilderijen op trapeziumvormige betonplaten, met op drie ervan voges op zijmuren. Ruysdaelstraat 2, 16, 18, 30 Groningen. Foto Zanderz, Creative Commons.

 

Internationaal
Klaas, voluit Klaas Hendrik, van Dijk werd op 29 september 1913 in Groningen geboren en overleed daar op 26 juni 1990. Van Dijk studeerde er aan Academie Minerva, waar hij leerling was van onder anderen A.W. Kort, C.P. de Wit en beeldhouwer Willem Valk. Hij richtte zijn blik op het buitenland en maakte studiereizen naar België en Frankrijk, waar hij een opleiding modeltekenen volgde aan de Académie de la Grande Chaumière in Parijs. Nederland was zijn thuisland, maar de beeldhouwer en schilder werkte ook regelmatig in Frankrijk en de Verenigde Staten.


111e kb 6 Haan KvDijk 1979 gron pr.singel f ronn

Haan, handmatig uitgeslagen roodkoper 1979. In 1988 na vandalisme hersteld door Bart van der Valk en herplaatst van Trefkoel Paddepoel naar Praediniussinge, Groningen. Foto Ronn.

 

Technieken
Hij vervaardigde sculpturen in metalen, brons en diverse steensoorten. Vooral de handmatig uitgeslagen koperen en aluminium kunstwerken vergrootten zijn naamsbekendheid. De roodkoperen haan in Groningen wordt bijna altijd genoemd in publicaties. ¬¬Om gezondheidsredenen kon de kunstenaar op een gegeven moment niet meer met koper werken, maar hij was naast beeldhouwer ook schilder, tekenaar, monumentaal wandschilder en glasschilder van mens- en dierfiguren, en aquarelleerde, tekende en lithografeerde vele landschappen.


111e kb 7 Klaas v Dijk De Schakel

Zonder titel (ook Schakel) Groningen. Foto Zanderz, Creative Commons

 

Egbertsprijs
Kunstenaar Klaas van Dijk was lid van de Groninger Kunstkring De Ploeg en zette zich voortdurend in om jongere kunstenaars erbij te betrekken. Mede daarom ontving hij in 1977 als eerste de door Kunstlievend Genootschap Pictura uit Groningen uitgereikte K.J. Egbertsprijs, die met onregelmatige tussenpozen wordt toegekend aan een Noordelijke schilder (oeuvre) o f aankomend talent. Weduwe Egberts liet namens het echtpaar Egberts een fonds naliet. Zijn karakteristieke werk voor de Flecht in Lippenhuzen en voor andere scholen en centra geven de locatie mede een eigen identiteit. Voor kinderen, ouders en docenten in Lippenhuzen is het kunstwerk deel van ‘hun’ school, voor passanten geeft de wandkunst het dorp kleur.


Lippenhuizen, Groningen, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl
Bronnen
RKD.nl, staatingroningen.nl; focusgroningen.nl; staatineemsdelta.nl; Keunstwurk.nl


110e kb 2 DSC 6180b

Grenspaal 14 gezien vanaf De Scheiding. Foto auteur

Friese palen
De naam Fryske Peallen is ontleend aan de palen langs de Fries-Groningse grens. De historische gietijzeren grenspaal bij het dorp stond in een drassig veengebied, dat ontoegankelijker was dan nu. Die paal stond oostelijk van het dorp aan het eind van de Hearsterweg langs de Fryskepeallenfeart op grasland dat nu grenst aan een comfortabele asfaltweg. Deze stond op de noordwestgrens van de schans, waarvan de wallen op initiatief van dorpsbelang in 2014 deels zijn teruggebracht.


Nummer 14
Met de schans werd dit deel van de verdedigingslinie in Friesland in het dorp weer zichtbaar. De grenspaal was al lange tijd niet meer onderhouden en verkeerde in slechte staat. Het eeuwenoude markeringsteken stond er verloren bij, maar werd rond 2008 weer wit geverfd. Toen nummer 14 en de schilden later weer zwart werden gemaakt, was voor iedereen zichtbaar om welke paal het ging: het wapenschild van Groningen aan de Groningse kant en het Friese aan de kant van Friesland.

110e kb 3 Gron. stad wapen.svg n ontw Nico Bulder

Wapen stad Groningen naar ontwerp van Nico Bulder, svg Wikipedia

 

Groningen stad
Het Groningse provinciewapen dateert uit de zestiende eeuw, maar is vastgesteld op 30 december 1947. Het kwam tot stand toen Stad en Ommelanden, na de reductie van de stad tot de Unie van Utrecht (1594), één gewest werden. Op 17 februari 1595 sloten Stad en Ommelanden een akkoord en werd voor dit gewest een gevierendeeld ontworpen. Linksboven en rechtsonder stond het oude stadswapen en in de andere kwadranten het Ommelander wapen. Het stadswapen van Groningen stond voor de stad en de daaronder vallende gebieden Gorecht, Wold-Oldambt, Klein-Oldambt, Reiderland en Westerwolde. Op een schild van goud prijkt de dubbelkoppige zwarte (Duitse) adelaar met op zijn borst een zilveren schild met sinopel (groene) dwarsbalk.

 

110e kb 4 Gr. ommelanden Kaerius vdn Keere 1617 det

Kaart Groningen en Ommelanden in 1617, detail, Kaerius Van den Keere 1617, Nb Friesepalen viel onder Sigerswold (Siegerswoude)

 

Ommelanden
Het wapen dat de zelfstandigheid van de Ommelanden aangaf is in 1582 ontstaan. Op een zilveren schild symboliseren drie schuine azuren (blauwe) balken van rechts Westerkwartier, Hunsingo en Fivelingo. Elf schuingeplaatste rode harten staan symbool voor de onderkwartieren. In Westerkwartier zijn dat Vredewold, Langewold, Humsterland en Middag, in Hunsingo de Marne en Halfambt; in Oosterambt Ubbega en Innersdijk en in Fivelingo Hogeland en Duurswold. De Ommelanden werden door de jonkers daar in de 15e en 16e eeuw wel Klein Friesland genoemd om zich af te zetten tegen de naam Ommelanden, die naar het gebied rond de stad Groningen verwees. De symbolen op de Ommelandervlag zijn dezelfde als de Friese, Scandinavische en Duitse waterleliebladen, Pompeblêdden of Seeblätter, maar in Groningen spreekt men van harten.


110e kb 5 DSC 6190b

Grenspaal 14 wapenschild Groningen. Foto auteur

 

Provincie Groningen
Het wapen van de Ommelanden staat in het tweede en derde kwartier van het provinciewapen. Dit wapen wordt gedekt door een gouden kroon van vijf bladeren en vier parels en aan weerszijden vastgehouden door een gouden leeuw, symbool van de Nederlanden. Voor 1949 had de provincie een wapen zonder schildhouders. De adelaars op het oude wapen waren rood gebekt en geklauwd. Grenspaal nummer 14 heeft zwarte wapenschildenen. In het dorp staan aan weerskanten van het begin van de Hearsterweg en bij de daarop uitkomende wegen nog meer grenspalen, gemodelleerd naar nummer 14, maar dragen in plaats van provinciewapens een kleurrijk dorpswapen.

110e kb 1 DSC 6165b

Dorpswapen op grenspaal in Fryske Peallen. Foto auteur

 

Nieuw
Het schild is omgekeerd kepersgewijze doorsneden door een schans van sinopel. Boven de schanslijn staan in het eerste vlak in azuur, twee palen van zilver (wit), beladen met plompebladen van keel (rood). Deze symbolen uit de Friese vlag staan voor Fryslân. Het onderste, tweede vlak, is gepaald in goud (geel) en keel van 10 stukken. Dat deel beeldt het wapen van de Spaanse Aragon uit. De Spanjaarden worden tegengehouden door de groene schanslijn. Fryske Peallen heeft de eigen geschiedenis zichtbaar gemaakt in de kinderzitschans, het stekje, de schans, het daarbij geplaatste informatiebord, de grenspaal en de nieuwere dorpspalen. Met dit alles houdt dit dorp in Opsterlân niet alleen de geschiedenis en het Fries erfgoed in ere maar ook de eigen naam.

Bronnen
Genealogysk Jierboek van de Fryske Rie foar Heraldiek, 1995
deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen
Friesewaterlinie.nl
http://members.ziggo.nl/veenhh/borderland/overijssel/fr-gr.htm
Illustraties wapens en ommelandervlag wikipedia

109e kb 1 DSC 6176b

Kinderschans zitelement. Foto auteur

 

3 september 2016 is er in Fryske Peallen gevierd dat door de aanleg van de vernieuwde en verbrede N381 tussen Drachten en de Drentse grens de verkeersveiligheid is verbeterd en de dorpskern heringericht. Het dorp kreeg meer kleur en de regionale geschiedenis is nu voor inwoners en bezoekers beter zichtbaar. In dit dorp wordt de geschiedenis gekoesterd.

In 2015 kwam er een nieuw plein voor Ma Kelly’s Muziekcafé aan de Hearsterwei 1, waar Tolheksleane, De Sluis en Kromhoek bij elkaar komen. Een centraal geplaatste, brede, donkergrijze lage muur contrasteert met de warmere tinten van de bestrating.


109e kb 2 DSC 6171b kopie

Detail kinderschans zitelement. Foto auteur

 

Bern
Die muur is een zitelement en vormt samen met een donkergrijze band in de bestrating een vierkant met gebastioneerde hoeken, de vorm van de historische schans aan het andere eind van de Hearsterwei. De dorpsnaam Fryske Peallen is met grote letters aan de buitenkant geïntegreerd. De binnenzij heeft een dubbele rij vierkante keramieken tegels met diverse voorstellingen en een metalen bordje met Makke troch ús bern 2015 (gemaakt door onze kinderen) met daaronder het dorpswapen. Kinderen van 4 tot 12 jaar mochten een ‘eigen tegel schilderen’, een deel van die 235 tegels geeft een kleurrijk accent aan de kinderschans. Alleen de grondvorm herinnert aan het oude verdedigingswerk.


109e kb 3 fr palen schans bayke de vries wcc

Schans gezien vanaf de Fryskepeallenfeart richting De Scheiding. Foto Bayke de vries (Wiki Creative Commons)

 

Grens
In 2014 is een deel van de vervallen schans op de grens van Friesland en Groningen weer zichtbaar gemaakt in aarden wallen op de historische locatie tussen de Fryskepeallenfeart en De Scheiding ter hoogte van de Hearsterwei. Op het informatiebord wordt de geschiedenis kort belicht:


“Friesche Palen
De schans te Friesche Palen is in 1593 aangelegd door
graaf Willem Lodewijk van Nassau in zijn strijd tegen
de Spaande stadhouder Verdugo.
Samen met twee andere schansen moest deze voorkomen
dat de Spaanse troepen het gewest Friesland binnen
konden trekken. In 1593 was het moeras zo uitgedroogd
dat het Spaanse leger van de Zwartendijksterschans
en Friesche Palen over Vredewold naar Tolbert kon gaan,
de bezetting was inmiddels gevlucht.
De vorm van de schans moet overeenkomstig zijn geweest
aan die van de Zwartendijksterschans, een regelmatig
gebastioneerde vierhoek.”

109e kb 4 Willem Lodew v Nassau 1560 1620

Graaf Willem Lodewijk van Dillenburg-Nassau 'us heit' (1560-1620), 1609 olieverfpaneel, 29.8 x 24.1 cm, Rijksmuseum

 

Us Heit
De schans in Fryske Peallen was onderdeel van de Friese Waterlinie. Deze begon bij de Zuiderzee begon en hier eindigde. Naast die schans, zijn ook de Zwartendijksterschans en de Breebergschans in 1593 gebouwd in opdracht van de Friese stadhouder graaf Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg, in Friesland Us Heit genoemd. De oorlog tegen het Spaanse Rijk onder koning Filips II leidde tot het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Nederland werd een zelfstandige land waarin de provinciën Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Overijssel en Groningen allen een gelijk aandeel in de macht kregen en waaronder ook het zuidelijk deel van het land viel, de ‘Generaliteitslanden’.
Tijdens het rampjaar 1672 is de schans tegen de binnenvallende bisschopdommen Münster en Keulen gebruikt, maar naar verluidt was de schans verlaten. Daarna raakte de schans in verval.


109e kb 5 DSC 6183b

Stekje, gezien richting Hearsterwei. Foto auteur

 

In zicht
Onderaan het informatiebord staan logo’s van de Friese waterlinie en de Schansenroute Westerkwartier, waarvan de schans deel uitmaakt. Het schansproject, dat de geschiedenis levend houdt voor jong en oud, kwam mede tot stand met steun van Landschapsbeheer Friesland, Staatsbosbeheer, KNHM en de Groningse gemeente Marum. November 2014 onthulde gedeputeerde Sietske Poepjes binnen de schanswallen nog een schans, een stekje in regelmatig gebastioneerde vierhoekvorm van Sven Lamme. Zijn bankje van hout en cortènstaal vestigt, net als andere stekjes in Friesland, de aandacht op het (historische) landschap. Uit het midden steken zes cortènstalen speren tot boven de wal. Ze trekken van ver de aandacht.


Aldtsjerk, Fryske Peallen, 2016, ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

*Gerhilds 26ste Kunstrubriek Cortènstaal 9, 17 februari 2015 (Stekje, Sven Lamme);
https://www.youtube.com/watch?v=r5Pt8fdmCBQ (Sven Lamme en Sietske Poepjes bij onthulling stekje Fryske Peallen)

Bronnen
www.friesewaterlinie.nl

Architectenbureau Bekink uit Groningen ontwierp een gebouw van sobere materialen met een open entreeportaal en veel glaswanden met zicht op klooster en kloostertuin. Het is de roomskatholieke parochie De Goddelijke Verlosser aan de Pier Panderstraat 1 in Drachten. In 1962 kreeg het een opvallend wandkunstwerk van Max Reneman. Zijn ontwerp sloot aan bij de strakke vormgeving, was sober, maar trok wel de aandacht. In de betonreliëf wandschildering van 3 meter hoog en 15 meter lang wisselen motieven elkaar af, maar vormen tegelijk een eenheid.


108e kb 1 DSC 4806 kopie

Symbolen
De verschillende vormen die de schepping weergeven, doen denken aan houtsneden. In dit kunstwerk zijn symbolisch een alziend oog en een beschermende hand te herkennen. Daarachter golven in het verlengde enkele lijnen als een zee die, met de zon daarboven, doet denken aan het werk van Jan Loman. Er zwemt een vis, in het midden spreidt een bijna gevelhoge vogel haar vleugels en vestigt zo de aandacht op een in deze voorstelling geïntegreerd woord achter zich. Het staat centraal en hoog geplaatst en luidt: Bemint.

108e kb 2 DSC 4807 kopie

 

Vogel
Op het oorspronkelijk voor de Mariaschool in Groningen gemaakte beschilderde betonreliëf uit 1959 kijkt een gestileerde vogelfiguur naar de zon. Reneman werd hiervoor en voor meer monumentale werken geïnspireerd door glas-in-loodramen van de katholieke kerken, waar hij als jongen veel tijd doorbracht. In 1960 maakte hij zelf grote glas-in-loodramen in de voormalige katholieke Mariakerk aan de Landsteinerlaan 2, die evenals de Mariaschool in de wijk Corpus den Hoorn ligt. In de westwand verwerkte hij symbolen van Gods goedheid, zoals de duif en het oog, die we ook in Drachten zien.


108e kb 3 DSC 4810 kopie

 

Vak
Max Reneman werd op 20 oktober 1923 in Groningen geboren. Zijn vader had een groothandel in tandtechnische apparatuur. Zijn zoon mocht kunstenaar worden als hij ook een 'echt vak' zou leren. Op zijn 22ste studeerde Reneman in Groningen af als tandarts en begon daar een praktijk. Hij deed ook wetenschappelijk onderzoek en was wetenschappelijk medewerker bij de vakgroep tandheelkunde aan de Universiteit Utrecht. Na zijn doctoraal vestigde hij zich in 1947 in Amsterdam, waar hij van 1945 tot 1949 een opleiding Beeldende Kunsten aan de Rijksacademie volgde.


108e kb 4 DSC 4815 kopie

 

Nieuw
Hij leerde van de bekende hoogleraar monumentale kunst Heinrich Kampendonk met glas-in-lood werken en ook om destijds nieuwe technieken als glas-in-beton en betonreliëfs toe te passen. Daarmee zou hij later kunstwerken van enorme formaten maken, zoals in Drachten. Ook volgde hij teken- en schilderlessen bij Jan Wiegers aan de Rijksnormaalschool voor Tekenleraren. In de jaren vijftig ontving hij onder meer twee keer een Koninklijke Subsidie voor de schilderkunst. Hij bleef ook actief als tandarts en specialiseerde zich in tandprothesen.


108e kb 5 DSC 4805 kopie

 

Zijn
De etiketten die anderen hem gaven schudde hij van zich af toen hij dacht: “Als ik fiets, ben ik fietser, geen beeldhouwende tandarts of succesvolle beeldhouwer die fietst.” Hij was veelzijdig en als kunstenaar én tandarts succesvol. Hij raakte betrokken bij alternatieve kunstuitingen en richtte in 1970/1971 met onder anderen Robert Jasper Grootveld en Theo Kley het Deskundologisch Laboratorium op. Hij stond aan de basis van ‘magische’ instituten als de Insektensekte, het Amsterdams Ballongezelschap, de Vervelingsklier, het Openbaar Kunstgebit en het Resistentie-orkest. Max Reneman was een spil in de kunstwereld van de jaren zestig en zeventig en zocht nieuwe manieren om ‘kunst naar het volk te brengen’.


Vrij
Als voorzitter van kunstenaarsvereniging De Keerkring, vanaf 1960, maakte hij exposities in de nieuwe vleugel van het Stedelijk Museum. Het waren happenings. Reneman en Deskundologen als 'anti-rookmagiër' Robert Jasper waren hun tijd misschien wel vooruit. Ze waren tegen het gebruik van pesticiden en hebben bijvoorbeeld een Monument voor de Gevallen Vlinder ontworpen. Max Reneman kwam op 23 december 1978 op 55-jarige leeftijd om bij een vliegtuigongeluk bij Palermo (Cinisi), voor de kust van Sicilië en werd begraven op de Amsterdamse begraafplaats Zorgvlied. In zijn werk vliegt hij nog in alle vrijheid.


Drachten, Aldtsjerk 2016, ©Gerhild van Rooij (tekst en foto’s)

Bronnen
Keunstwurk.nl; RKD.nl; smelneserfskip.nl

SYBArtist-in-residence in Kunsthuis SYB
van 7 november t/m 22 december 2016

We schrijven 1838. Gustave Flaubert laat de eenvoudige kopiisten François Bouvard en Juste Pécuchet met een grote zak geld uit Parijs vertrekken. In een afgelegen dorp kopen de twee mannen een landhuis, hun base d’operation parfait! Hier kunnen de kantoorklerken in totale afzondering hun intellectiele ambities botvieren op de meest uiteenlopende wetenschappelijke en pseudowetenschappelijke theorieën op zoek naar het grote succes. Hun experimenten lopen echter uit op jammerlijke mislukkingen: hun meloenen smaken naar pompoenen, hun destillaat explodeert, hun zelfmedicatie maakt hen ziek en hun humanistische theorieën zijn bespottelijk. Maar de dingen lopen pas echt scheef wanneer de twee een boerendochter met kinkhoest op het randje van de dood brengen met hun zelfontwikkelde receptuur.

Bouvard en Pécuchet druipt van Flauberts minachting voor grootse plannen en voor wat de Duitse Kunstcriticus Jan Verwoert noemt extreme complexiteitsreductie, ofwel de neiging om het leven dragelijker en overzichtelijker te maken door het tot in het extreme te simplificeren. Er is echter één component dat deze grootse plannen en extreme simplificatie in de weg staat en uiteindelijk doet mislukken en dat is de ander.

De mislukkingen, het ongeluk en de gênante situaties die ontstaan in de interactie met de ander, staan centraal in het werk van Feiko Beckers. In zijn video’s en performances probeert hij grip te krijgen op situaties uit zijn eigen persoonlijke leven. Situaties waarbij vrienden of familieleden vaak een belangrijke rol spelen. Zo zoekt hij in Slow and gradual (2012) naar een manier om afscheid te nemen van een vriendin die voorgoed naar Taiwan verhuist, terwijl hij in de performance No chance of success whatsoever (2012) om probeert te gaan met de schaamte die hij voelt voor zijn vader. Deze en andere vraagstukken in het werk van Beckers bestaan in het gapende gat tussen dat wat de mens wil en dat wat de wereld hem toestaat en te bieden heeft.  Zijn performances en video’s grenzen aan het absurde en flirten met de slapstick, terwijl de herkenbaarheid van de thema’s ons als toeschouwer onverbiddelijk doet denken aan de kloof tussen wens en werkelijkheid in onze eigen relaties.

In Kunsthuis SYB zal Feiko Beckers in een hedendaagse versie van Bouvard en Pécuchet het platteland van Beetsterzwaag opzoeken om er zijn tijd te wijden aan het vormen van theorieën en strategieën om met de alledaagse en minder alledaagse beproevingen van het leven om te kunnen gaan. Maar in tegenstelling tot de sukkelaars van Flaubert stelt Beckers zijn afgelegen laboratorium juist wel open voor de ander. Beckers nodigt vrienden, familie en collega-kunstenaars uit te komen trekken aan de losse draadjes in zijn theorieën, zijn strategieën in de war te schoppen en zijn bevindingen te bevragen. Deze uiteenzetting met de ander vormt uiteindelijk de basis voor een serie korte video’s die na afloop van de werkperiode te zien zal zijn in Kunsthuis SYB.

Over de kunstenaar:
Feiko Beckers (NL, Witmarsum, 1983) woont en werkt in Brussel. Hij studeerde aan Academie Minerva in Groningen en het Californian College of the Arts in San Francisco en verbleef twee jaar aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam (2010-2011). In 2015 was zijn werk te zien in twee solotentoonstellingen: Where everything is safe and sound bij Jeanine Hofland in Amsterdam en A conversation is a risk to loose your own opinion in Le CAP, Lyon (FR).

107e kb I WGL fokma noardburgum

IWGL Chris Fokma (Keunstwurk.nl)

 

Chris Fokma
De watertorens van Drachten en Lippenhuzen zijn in opdracht van de N.V. Intercommunale Waterleidingen Gemeente Leeuwarden (IWGL, ook I.W.G.L.) gebouwd. Dit intergemeentelijke bedrijf begon als waterleidingbedrijf voor Leeuwarden en omgeving, werd vervolgens Waterleiding Friesland, daarna Nuon Water en is nu al enige jaren onderdeel van Vitens Waterleidingbedrijf in de provincies Friesland, Overijssel, Gelderland, Flevoland en Utrecht.

107e kb 2 ypeijgrootwdv

Nicloaas Ypey (1794-1869), olieverfschilderij in Vijversburg in gelijknamig park ook Bos van Ypey, in Tytsjerk. Met dank aan Stichting op Toutenburg (Vijversburg.nl)

Grootste
Het grootste pompstation van Friesland staat in Noardburgum Tytsjerksteradiel aan de Rijksstraatweg nabij de Dokter Ypeylaan, genoemd naar de filantroop die hier de heide liet ontginnen. Het pompstation valt nu wel onder Vitens, maar in de inham boven een gevel van dit gebouwencomplex herinneren vier aaneengeschreven monumentale letters aan de opdrachtgever IWGL. Het pompstation is vele malen uitgebreid, maar deze sculptuur uit 1958 bleef intact.


107e kb 3 Max hedi Schoop

Max Ulrich Schoop en zijn tweede vrouw Frieda vóór 1957, bron Anthony Verebes (Duitse Wikipedia Creatieve Commons)

 

Kunstwerk
Het kunstwerk van geschooperd ijzer is uitgevoerd en ontworpen door Chris, voluit Christiaan Willem, Fokma, geboren op 27 maart 1927 in Oranjewoud. Schooperen wordt wel tot scoperen of schoperen verbasterd, maar verwijst naar de Zwitser M.U. Schoop, uitvinder van deze specifieke oppervlaktebehandeling. Schoop introduceerde begin 20ste eeuw het schooperen, vlam- of vuurverzinken: thermisch aanbrengen (spuiten) van vloeibaar zink, aluminium, gietijzer, of meer legeringen op een vooraf blankgestraald metaaloppervlak, waardoor een beschermende laag ontstaat.


107e kb 4 Lwrdn Kl Hoogstr 8 rce

Rijksmonument, Kleine Hoogstraat 8 Leeuwarden (RCE.nl)

 

Ateliers
Chris studeerde aan de Technische Universiteit en daarna vanaf 1951 tot in 1955 aan de Rijksacademie in Amsterdam, die toen aan de Stadhouderskade 85 lag. In 1954 maakte Chris een studiereis naar Rome, Florence en Venetië. Deze veelzijdige kunstenaar woonde en werkte aan de Kleine Hoogstraat 8 in Leeuwarden. Hij had er meerdere goed geoutilleerde ateliers gebouwd voor het werken in de verschillende disciplines met materialen van plexiglas of acrylaat tot keramiek, glas, staal, en fotografie. Het pand is nog steeds te herkennen aan de door Chris ontworpen en uitgevoerde brievenbus, in de gevel is geïntegreerd als kunst in de openbare ruimte.

 

107e kb 5 brievenbus lwrdn 2

Brievenbus van Chris Fokma in Kleine Hoogstraat 8 Leeuwarden (Keunstwurk.nl)

 

Brievenbus
De kop met de glazen ogen heeft een mond die tegelijk een brievenbus is. Het is geen kikker zoals vaak geschreven is. Het beeld dat Chris in 1963 maakte is een sprookjesfiguur. Hij noemde het een gnoom of kobolt.

Datzelfde jaar stond de kunstenaar in een interview in de Friese Koerier afgebeeld met deze brievenbuskobolt in de armen. Nu herinnert het kunstwerk, dat bij het overschilderen van de pui werd meegeschilderd, aan zijn voormalige woning en ateliers.

 

 

107e kb 6 IWGL fokma pompsation 4190b

IWGL Pompstation Noardburgum met kunstwerk Chris Fokma, 1958

 

Overheidsgebouwen
Nadat zijn vrouw Anneke Fokma-Brouwer was overleden, verhuisde Chris in 2005 naar een prachtig natuurgebied in Frankrijk. Hij is op 12 december 2012 in Carhaix-Plouguer overleden en liet vele werken na, waarvan een groot deel in de openbare ruimte. Naast beeldhouwer, keramist, glasschilder, glaskunstenaar, monumentaal kunstenaar, omgevingskunstenaar, aurafotograaf en wandschilder was Chris in Leeuwarden leraar aan de Vredeman de Vries Akademie en later de NHL. Zijn vrijstaande en aan gevels bevestigde beeldende werken memoreren vaak historische gebeurtenissen of personen, of sieren met wapens, emblemen of logo’s overheidsgebouwen zoals in 1958 het IWGL-complex in Noardburgum.


107e kb 7 Halbertsma Watert. Lwrdn

Eerste watertoren van Friesland in Leeuwarden aan De Schrans/Zuiderplein, van architecten Hidde Petrus Nicolaas Halbertsma en Jan Verheul (anonieme foto, 4 mei 1901)

 

Beyma
De Friese hoofdstad gaf haar eigen waterleidingbedrijf op in de tijd dat alleen Leeuwarden, Sneek en Heerenveen dankzij hun waterleidingen betrouwbaar water hadden. Buiten deze gebieden moest men regenwater opvangen of water uit oppervlaktewater of putten halen. Dat een stad haar waterleidingbedrijf opgeeft om een streekwaterleidingbedrijf op te richten is uniek in de geschiedenis van de Nederlandse drinkwatervoorziening. De IWGL dankt haar bestaan mede aan burgemeester Jhr. mr. Julius Mathijs van Beyma. Hij was president-commissaris van de IWGL van 29 september 1922 tot februari 1943, toen de bezettende macht hem als burgemeester van Leeuwarden ontsloeg, waarmee ook een eind kwam aan zijn voorzitterschap. Pas tegen 1960 waren de laatste Friese huishoudens aangesloten op het waterleidingbedrijf.


Lippenhuzen, Leeuwarden, Noardburgum, Aldtsjerk 2016, ©Gerhild van Rooij, gerhildvanrooij.nl
Bronnen:RCE.nl; HCL.nl; RKD.nl; Keunstwurk.nl; Tresoar.nl; Opsterland.nl; t-diel.nl; biografischportaal.nl; GBV archief; Stichting op Toutenburg, vijversburg.nl; oral history Jan Doeke Fokma (zoon van Chris Fokma)
Gerhild van Rooij. Ontstaan van Noardburgum en de eikel in de vlag, Heidepraet. Jg. 38, nr. 352, oktober 2014, pp.18-19