enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

136e kb 1 IMG 4821 kopie

Buste Lyndensteyn, Beetsterzwaag (foto auteur)

Aan de Hoofdstraat 3 in Beetsterzwaag staat het in neoclassicistische stijl gebouwde Lyndensteyn. Dit hoofdgebouw uit 1821 stond op de plaats van een daarvoor afgebroken state in de voortuin. Deze tuin werd evenals de overtuin in het daaropvolgende jaar opnieuw ingericht door de beroemde tuinarchitect L. P. Roodbaard van wie meerdere landschapstuinen bewaard zijn gebleven, waaronder de tuinen bij Lyndensteyn. Vanaf de straatzijde gezien, staat aan de rechterkant, de Oostzijde van het hoofdgebouw, een bijgebouw van later datum. Dit pand, Hoofdstraat 5, is te herkennen aan de trapgevels en muurankers en aan twee bustes of borstbeelden op een piëdestal of voetstuk, ook wel zuilvoet genoemd, tegen de zijgevel.

 

136e kb 2 IMG 4848 kopie

Gevel en bustes, Beetsterzwaag (foto auteur)

Tuinbeelden
De beide bustes op piëdestal zijn gemaakt in de stijl van de klassieke oudheid en neoklassieke kunstwerken. Ze passen eerder bij het hoofdgebouw dan bij het gebouw uit 1914 waarvoor ze zijn geplaatst. In de brochure Beelden(d) kijken Kunst in de openbare ruimte (uitgave Cultbee) is een wandeling beschreven langs kunstwerken in Beetsterzwaag, waaronder enkele in de voor- en overtuin van Lyndensteyn, zoals het al beschreven beeld Poseidon. Dat beeld stond en staat in de overtuin waar de bustes oorspronkelijk ook stonden. De twee historische tuinbeelden kregen in 2003 de status van Rijksmonument toegekend, als deel van het eveneens beschermde complex Lyndensteyn, met naast Huize Lyndensteyn, diverse objecten in de voor- en overtuin inclusief het oude hekwerk.

136e kb 3 IMG 4818b

Buste (links), Lyndensteyn, Beetsterzwaag

Kunstverzamelaar
Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn de borstbeelden twee vroeg 18de- eeuwse marmeren beelden op natuurstenen piëdestals. Ze zijn aangekocht door Frans Godard (Godert) baron van Lynden, die op 21 september 1781 in Leeuwarden is geboren en daar op 9 april 1828 overleed. Hij heeft in 1821 Lyndensteyn laten bouwen. Hij was Grietman van Opsterland (voorloper van burgemeester), de zoon van Reinhard van Lynden en Ypkjen Hillegonda van Boelens en ook bekend als Frans Godard Ayzo Boelens baron van Lynden. Na het overlijden van zijn broer Ayzo Boelens voegde hij die namen toe aan zijn eigen naam, hun grootvader aan moederszijde heette ook Ayzo van Boelens.

De overtuin
Frans Godard verzamelde kunstwerken waarvan nu nog genoten wordt. Een deel staat, net als de bustes bij Lyndensteyn, op openbaar terrein of bevindt zich nu in musea. Volgens de monumentbeschrijving van het RCE stelt 4a, het rechter beeld, een jonge man voor getooid met wijnranken, en 4b, het linker beeld, een man met korte baard en lauwerkrans. De beide beelden hebben niet altijd op deze plaats gestaan en zijn in 1914 verplaatst. Eerder stonden ze aan weerskanten van de vijver bij de Turkse tent in de overtuin van Lyndensteyn. Die tent is er niet meer omdat deze in 1991 is afgebrand.

136e kb 4IMG 4841b

 

 

 

136e kb 5 HADRIAN

Keizer Hadrianus op munt (foto anoniem)

Gaafheid
De borstbeelden op piëdestals hebben de status van Rijksmonument gekregen vanwege de ouderdom, hun herkomst en latere bestemmingsgeschiedenis, de beeldhouwkunstige en ornamentele waarde en hun gaafheid in relatie tot de ouderdom. Ze zijn wel licht beschadigd, maar voor drie eeuwen oude beelden zien ze er goed uit. Volgens beschrijvingen bij onder meer Cultbee en Lanterfanten is het waarschijnlijk dat het ene beeld Keizer Hadrianus voorstelt en het andere Bacchus, de Romeinse god van de wijn en de roes die ook bekend is onder zijn Griekse naam Dionysos en de minder gebruikte naam Bakchus. De Romeinen associeerden hem ook met hun god Liber.

136e kb 6 Antinous Pio Clementino det

Antinous als Bacchus (detail), marmer (Museo Pio-Clementino, Sala Rotunda Vaticaan (foto CC)

Bacchus?
Bacchus heeft zijn haar vaak in een knot met wijnbladen of druiventros en heeft als attributen een wijnbokaal, druiventros of druivenmand. Het is heel goed mogelijk dat het beeld in Lyndensteyn Antinous voorstelt, zoals onder meer op Lanterfanten.nl staat. Anitinous was het vriendje van Hadrianus, afgebeeld met lauwerkrans in het haar, een baard volgens de mode uit zijn tijd en grote bontkraag. De keizer van het Romeinse Rijk (117 tot 138) liet Antinous altijd als Bacchus afbeelden, halfnaakt en omkranst door druivenranken.

Beetsterzwaag, Aldtsjerk, 2017©Gerhild van Rooij

* RCE.nl, Rijksmonument nummer 514016 op beschermd Complexnummer 514012.
Cultbee.nl
Lanterfanten.nl/1036880.htm

 135e kb 1 Dr8 Surprise2005 Dedden Keizer20x25

Surprise 2002. H 650 x B 200 cm, Dedden en Keizer, Drachten (foto CC)

Uit de stoeptegels op Flevo 190 in Drachten stijgt een 6,5 meter hoge en brede stengel op, waarvan de nerven draaien. Bovenaan mondt deze uit in een grote bloemkop en daaruit steekt of hangt weer een halve stripfiguur, die met zijn of haar hoofd in de vorm van een uitvergrote ‘bad-eend-kop’, de ruimte overziet. Het zou zelfs kunnen dat die figuur een ‘bad-eend-masker’ draagt, de zijkanten kunnen vleugels of schouders zijn. Dit blauwe humoristische beeld is gemaakt van polyester en glasvezel met een stalen binnenconstructie.

135e kb 2 Jive Baby Dedden K Mijdrecht

Jive Baby 2010. H 750 x B 500 x D 400 cm. Dedden en Keizer, Mijdrecht (foto CC)

Duo
Het doet, zoals geen enkel ander beeld in Smallingerland, een beroep op de fantasie van kinderen en wie jong van geest bleef. Surprise! is onmiskenbaar een creatie van het kunstenaarsduo Dedden en Keizer, alias de Space Boys. Albert Dedden (Wisch, 1959) en Paul Keizer (Apeldoorn, 1959), komen beiden uit Deventer en werken sinds de jaren negentig samen aan monumentale werken voor de openbare ruimte. Hun humoristische sculpturen of objecten staan in vele steden in ons land en ontlokken vaak een glimlach, omdat ze, evenals veel van de titels, iets onverwachts hebben. Zo heet het zwevende (hobbel-) paard met eendenkop bijvoorbeeld Jive Baby.

135e kb 3 Small Scale Events Deventer hanzew.20x25

Small Scale Events 2003. H 225 x B 150 cm. Dedden en Keizer, Deventer (foto CC)

Verbinding
De sterk uitvergrote figuren reiken verder dan de mens in de straat. De figuur in Surprise! kijkt van grote hoogte verder en de dubbele figuur in Small Scale Events roept van eenzelfde hoogte naar een onbekende verte. In Drachten verbindt Surprise! uit 2005 het plein tussen de Bredeschool De Drait met het tegenovergelegen winkelcentrum: de kinderwereld met de volwassen wereld. Om iets nieuws te creëren zijn fantasie en creativiteit even waardevol als berekeningen maken of je uitdrukken in woorden. Als alles alleen maar bij het oude zou blijven, zou het leven oersaai worden en de mens als stilstaand water geen kant op kunnen. In hun oorspronkelijke en vaak poëtische beelden denken Dedden en Keizer out of the box.

135e kb 4 Gak id.nieSpaceCowb.2007J Schamhartstr Olst

Ga'k, Ga'k nie! 2007. H 350 x B 500 x D 200 cm. Dedden en Keizer, Olst (foto CC)

Anders
Om buiten de gevestigde paden te treden is moed nodig. Om het onbekende te onderzoeken, te ontdekken of vorm te geven moet je boven je twijfel uitstijgen. Uitvindingen als grammofoon, waterpomp, ballpoint of later spaceshuttle, IPhone, 3dprinter en nieuwe medicijnen ontstaan wanneer iemand iets bedenkt of vindt en maakt dat er nog niet is. Daarvoor is naast verwerking van data voorstellingsvermogen nodig. Dat ontwikkel je door anders te kijken en wat je ziet of hoort te verbinden. De vernieuwer Mondriaan vond onder meer inspiratie in de Boogiewoogie, een pianospeelstijl die eind 19e eeuw kort na de afschaffing van de slavernij in de Verenigde Staten ontstond. Een ritmische en enerverende blues op piano, waarbij de linkerhand een zeer strak ritme speelt en de rechter bluesloopjes in verschillende maatvoering, syncopisch.

135e kb 5 Mondriaantricot

Mondriaan monument Always Boogie Woogie. H 300 x B 350 cm, kunststof. Dedden en Keizer, Winterswijk (foto CC)

Monument
In het Amersfoortse Museum Flehite hangt in de prachtige expositie Gerard Hordijk, buurman en vriend van Mondriaan* Hordijks portret van Mondriaan en zijn (rode) grammofoon. Hij liet zich niet beïnvloeden door de opvattingen van Mondriaan en De Stijl en kreeg in Parijs meer opdrachten dan de toen arme Mondriaan, die een radicale vernieuwing nastreefde. In 2006 werd het eerste monument voor Mondriaan ter wereld gemaakt: Always Boogie Woogie van Dedden en Keizer. De sculptuur staat voor De Tricotfabriek in Winterswijk. De in 1872 in Amersfoort geboren Mondriaan woonde van 1880 tot 1892, toen hij naar de kunstacademie in Amsterdam ging, in Winterswijk. De kunststof wand toont Mondriaans ontwikkeling van figuratief naar abstract. Ook in deze sculptuur laat het duo Dedden en Keizer de figuur, Mondriaan, vanaf een hoogte kijken. Hij is geen fantasiefiguur, maar kijkt naar een imaginaire ideale ruimte.

Drachten, Amersfoort, Winterswijk, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij

*Hordijks portret Piet Mondriaan, 1927, bruikleen van het Gemeentemuseum Den Haag

Bronnen
https://museumflehite.nl/

gemeentemuseum.nl
Keunstwurk.nl
deddenkeizer.nl

 134e kb 1 rechts j haantjes bij zijn werk opening GBV17

Rechts Johan Haantjes bij zijn werk (olieverf op papier en doek) Opening in GBV 2017

De Friese Johan Haantjes (1948) is autodidact en schildert vooral met olieverf op doek, paneel of andere ondergronden. Hij woont en werkt in Leeuwarden en is lid van de in 1985 opgerichte FRIA (vereniging van Friese beeldend kunstenaars). Haantjes exposeerde onder andere meerdere keren in Smallingerland en Opsterland en is daar bekend van zijn exposities in Beetsterzwaag, de werken in de Kunstuitleen in Drachten en de groepsexpositie Gezichten van het Noorden (FRIA en Prisma) in Museum Dr8888.

 

134e kb 2 J. Haantjesolieverf op juthout ook op invitatie

Zonder titel 1 leven, olieverf op juthout, J. Haantjes

Sporen
Lange tijd stond vooral het landschap centraal, waaronder ook de Wadden. Sporen daarvan zijn zichtbaar in de werken in de expositie die tot en met 8 juni in Galerie Bloemrijk Vertrouwen (GBV) in Aldtsjerk te zien is. Een deel van de getoonde stillevens heeft als ondergrond juthout, materiaal dat afkomstig is van het strand van de wadden en steeds zeldzamer wordt. Deze ondergrond heeft de kunstenaar optimaal benut. De vorm en kleuren van de spaarzaam geschilderde stillevens contrasteren met de weerbarstige structuren van de ruwe vorm van ‘de houtjes’ die mede het beeld bepalen. Het geeft iets speels aan de pure klassieke vormen.

 

134e kb 3 J. Haantjes olieverf en collage juthout 2

Zonder titel 2, olieverf op juthout, J. Haantjes

Huid
Johan Haantjes heeft in zijn werk altijd veel aandacht voor de huid. Die ruwe ondergrond sluit aan bij de werken waarin hij zand gebruikte om een doorleefdere huid te creëren of bij zijn materieschilderijen: panelen met allerlei hout, textiel en ander materiaal waarover een voorstelling of een abstract werk is geschilderd. De ongepolijste, soms geschuurde huid is even belangrijk voor de sfeer als de voorstelling, die verstild is en harmonisch. Het lijkt of het in alle werken om de ruimte en het licht van het Friese landschap draait, ook in de stillevens.

 

134e kb 4 Johan haantjes olieverf op jute 4

Zonder titel 3 op jute, J. Haantjes

Bomen
De kannen, flessen, kruiken en potten zijn, net als de bomen die nu op jute zijn weergegeven, teruggebracht tot de essentie. Soms zijn het slechts lijnen waarbinnen de ruimte is weergegeven en de horizon voortdurend aanwezig blijft, dan weer is het licht en kleurenspel in een bolle vaas geschilderd als een geabstraheerd landschap, open, vol ruimte. Alles is wat het is, puur.

 

134e kb 5 Folgering1

Maskerobject, glas, M. Folgering

 

Glas
Mieke Folgering (1932) is ook een purist. Ruimte en eenvoud zijn voor haar even belangrijk als een krachtige vorm of het nu gaat om abstract werk of de verbeelding van flora, fauna of de mens. De vaak speelse portretten, maskers en dierfiguren laten de essentie zien en hebben prachtige kleuren of bestaan uit blank glas, soms met een enkele ‘kleurveeg’ die de expressie versterkt. De florale vormen en bomen zijn gestileerd, de stillevens, zoals het ijsje of uitnodigende glaasje, zijn humoristisch.

 

134e kb 7 folgering 35x55 cm glas op stenen sokkel

 

                      Zonder titel, glasobject op stenen voet, M.Folgering

 

Altijd kijken
Het is allemaal oorspronkelijk werk van een kunstenaar pur sang, opgeleid aan de Rietveldacademie en lid van de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae. Ze woont in Amsterdam, heeft daar een ruim atelier, maar is in Leeuwarden opgegroeid en ook voor haar is het Friese landschap een blijvende inspiratiebron: licht, ruimte, rust. Ze blijft er kijken, zoals ook in haar werk, naar nieuwe mogelijkheden, andere nuances om haar palet te verrijken. In haar twee- en drie dimensionale werken combineert ze glas wel met metaal of gaas en gebruikt bijvoorbeeld grote peulen of ander organisch materiaal om levendige lijnen te maken, niet hard, wel uitgesproken.

 

 

 

 

134e kb 6 Mieke Folgering Foto auteur

Wandobject, glas, M. Folgering

Veelzijdig
Haar oeuvre omvat monumentale werken voor bijvoorbeeld de Rijksgebouwendienst en andere opdrachtgevers, glasramen, panelen voor aan de wand, grafmonumenten, ruimtelijke werken, kleine objecten en sieraden. Vanaf de jaren negentig is in Galerie Bloemrijk Vertrouwen te zien dat ze hiermee verrast. De transparantie en oneindige variatie in kleur, oppervlak en vorm boeit haar zo mateloos dat zij, na vele decennia werken, blijft experimenteren en nog steeds nieuwe mogelijkheden ontdekt. Recent oxides, waarmee ze prachtige groengele tinten tevoorschijn laat komen, bijna als korstmossen op een blanke open gevouwen vorm in geraffineerde eenvoud.

Leeuwarden, Aldtsjerk, Amsterdam, 2017, ©Gerhild van Rooij

Johan Haantjes, Mieke Folgering tot 8 juni, donderdag t/m zaterdag 14 tot 17 uur
in GBV, Van Sminiaweg 70, 9064 KE Aldtsjerk
www.gbv-artgallery.nl

133e kb 1 J vdr bij gvr 7 kopie

Jan Frearks van der Bij is op 4 november 1922 te Drachten geboren en overleed op 5 maart 2013 op negentigjarige leeftijd in Bartlehiem. Zijn oeuvre omvat schilderijen, tekeningen, monumentale wandschilderingen en mozaïeken. Als autodidact ontwikkelde hij een eigen stijl, in de beginjaren wat gedekt in kleur en dramatisch in stijl, later spatten de felgekleurde vlakken van het doek. De kunstenaar was lid van Yn'e line, een groep van zich aan elkaar verwant voelende expressionistische kunstenaars Sjoerd Huizinga, Klaas Koopmans, Pier Feddema en Jaap Rusticus.

133e kb 2 gelijkenis talenten 1962

Opdrachten
De groep bestond van ongeveer 1950 tot 1970. Ze exposeerden hun vooral op het landschap geïnspireerde baanbrekende werk vaak samen. In die periode en de jaren zeventig realiseerde Van der Bij veel monumentale opdrachten in gemeente Smallingerland en andere Friese gemeenten. Hij was daarnaast docent kunstnijverheid en tekenen en gaf tot zijn pensioen in 1987 les op de Rehoboth-Mavo in Drachten, onder meer in het tekenleslokaal naast het godsdienstlokaal in het houten Noordoost Kerkje aan de Klokhuislaan.

133e kb 3 J vdr bij gvr 13

Mozaïek
In zijn monumentale werk verbeeldt de kunstenaar vooral Bijbelse thema’s, zoals in De wonderbaarlijke spijziging uit 1979. Dit in opdracht van de gemeente Smallingerland gemaakte mozaïek op de gevel van de Christelijke Scholengemeenschap Liudger aan de Splitting 17 in Drachten is in 2004 gerestaureerd. In bakstenen gemeten is het 65 bakstenen hoog en circa 27 strekkende stenen breed. Het werk bestaat uit kleine vierkante mozaïeksteentjes, in de vlakken missen wat steentjes.

133e kb 4 J vdr bij gvr 3 kopie

Vierkant
Om één gele baksteen over de hele lengte en voeg te bedekken waren wel 33 kleine vierkante mozaïeksteentjes nodig, drie rijen van elf. Deze zijn soms doormidden geknipt om de strakke of gebogen lijnen of vlakken te vormen waarmee de voorstelling goed uitkwam. De steentjes zijn binnen een kleurvlak soms zowel verticaal als diagonaal geplaatst. In de witte, grijze en zwarte vlakken en lijnen hebben de steentjes in de vlakken dezelfde kleurwaarde. De steentjes in de kleurvlakken variëren in toon en geven zo extra levendigheid aan de voorstelling.

133e kb 5 J vdr bij gvr 6

Figuren
De vanaf links opgaande diagonale zwarte baan die in dikte toeneemt is een horizon. Daarvandaan spreidt de zon over vijf verspringende verticale banen haar stralen uit. Het linkerdeel zou door de kruisvorm en andere kleurstelling als kerkraam opgevat kunnen worden. Onderaan begrenst een vanaf links afgaande horizon een meer of zee over diezelfde verticalen. Tussen beide diagonalen is er land met mensen en tot over de diagonalen vangen twee witte contouren van vissen direct de aandacht. In die visvormen reikt een vrijstaande in wit geklede bebaarde manfiguur een in blauw geklede vrouw een brood (boven) en vis (onder).

133e kb 6 J vdr bij gvr 8detailb

Thema
Het mozaïek verbeeldt ‘De wonderbaarlijke spijziging’, naar de Nieuwtestamentische Bijbeltekst, Marcus 6: 41 – 44: “En Hij nam de vijf broden en de twee vissen, zag op naar de hemel, sprak de zegen uit en brak de broden en gaf ze aan de discipelen, dat die ze hun zouden voorzetten en de twee vissen verdeelde Hij onder allen. En zij aten allen en werden verzadigd. En zij raapten de brokken op, twaalf manden vol, en ook van de vissen. En die de broden gegeten hadden, waren vijfduizend man.”

133e kb 7 Jacobs droom

Ontwikkeling
Een eerder mozaïek uit 1962 verbeeldt De gelijkenis van de talenten uit Mattheüs 25, vers 14: 30. Dit werk is compact en traditioneel en gemaakt voor de Christelijke Basisschool De Wel, Master Hamstrjitte in Broeksterwâld in gemeente Dantumadeel. Op de gevel van de Gereformeerde Kerk aan De Sânnen 22 in Drogeham in Gemeente Achtkarspelen hangt een opener mozaïek. Het bijna grafische werk uit 1985 verbeeldt Jacobs droom uit Bijbelboek Genesis: Toen droomde hij dat op de aarde een ladder stond opgericht tot aan de hemel, de engelen Gods klommen en daalden daar langs af, en de Heer stond boven aan. Een voorschaduw van deze lossere werkwijze was te zien in De wonderbaarlijke spijziging, waar de figuren in de als vignetten weergegeven vissen, los kwamen van het geheel.

Drachten, Drogeham, Aldtsjerk, 2017 © Gerhild van Rooij

Bronnen
Keunstwurk.nl (foto Gelijkenis van de talenten)
RCE.nl
RKD.nl
Palm, F. van der (2002) Jan Frearks van der Bij: 80 jaar. Harlingen: Flevodruk
https://noorderbreedte.nl/2003/

132e kb 1 stuhlmeijer bzw 1 gvrdefb 

Bewogen raster, tegenover Hoofdstraat Beetsterzwaag (foto G. van Rooij)

Bewogen raster,tegenover HoofdstraatIn de overtuin van het Lycklamahûs aan de Hoofdstraat in Beetsterzwaag in gemeente Opsterland staat sinds 1998: Bewogen raster. Deze strakke sculptuur van helder glas in geometrische figuren met rvs poten en rvs verbindingen staat hier ideaal. De lichtval en reflecties in en onder dit puntige kunstwerk van Piet Stulemeijer springen meteen in het oog. De gezandstraalde lijnen op de afzonderlijke glasdelen vormen bij het doorkijken rasters. (Bij zandstralen wordt glas op de behandelde plaats mat). Wanneer je rond het beeld loopt vormen de lijnen een veranderend grafisch patroon.

132e kb 2 stulemeijer bzw gvrb

Bewogen raster, zij-aanzicht, Beetsterzwaag (foto G. van Rooij)

Ontwikkeling
Stulemeijer was beeldend kunstenaar, meubelontwerper, fotograaf, onderzoeker, initiator en uitvoerder van grote landschappelijke projecten. Zijn kunst is verbonden met de omgeving, Bewogen Raster weerspiegelt bijvoorbeeld de gecultiveerde natuurlijke parkomgeving en passanten. De kunstenaar werd op 16 oktober 1941 in Ginneken en Bavel geboren en studeerde aan het eind van de Wederopbouw van 1959 tot 1963 binnenhuisarchitectuur aan de Kunst Academie in Tilburg. Aansluitend werkte de veelzijdige Stulemeijer vier jaar bij een architectenkantoor voordat hij zich vestigde als zelfstandige beeldhouwer en ontwerper van meubels en divers ruimtelijk werk.

132e kb 3 stuhlmeijer bzw 2 gvr b

Bewogen raster, Beetsterzwaag (foto G. van Rooij)

Materiaal
Deze gedreven kunstenaar maakte werk dat op het snijvlak van beeldhouwen, vormgeven en architectuur ligt en was een zeer gewaardeerd lid van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers (NKvB of de Kring). In zijn beelden speelt is licht belangrijk. In Amstelpark 78, (met gelijknamige catalogus) toonden leden van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers werk en liet Stulemeijer een vier meter hoge glazen zuil zien die van binnenuit belicht werd. Na veel onderzoek naar licht, lichtval en reflectie en koos hij vanaf 1986 vooral plastic (perspex) of glas in combinatie met metaal als materialen voor kunstwerken.

132e kb 4.reflectiekubussenHDunantstr dn Bosch JBziekhs.kl

Reflectie kubussen, Jeroen Boschziekenhuis, Den Bosch (foto CC)

Kenmerk
Stulemeijer eveneens deels gezandstraalde glazen en rvs Reflectiekubussen uit 1987-88 staat vanaf in de binnentuin van het Jeroen Bosch ziekenhuis in ’s Hertogenbosch vlak voor de kapel en in dit werk van het Noord-Brabants museum is de verandering of verschuiving evenals in Bewogen rasters afhankelijk van het standpunt van de kijker. De reflectie verandert per tijdstip, seizoen en door passanten. Dat geldt ook voor Zonder titel in de patio van het politiebureau aan het Mallegatsplein in Alkmaar en In gesprek uit 2000, bij het GGZWNB (Vrederust) in Halsteren. Verschuivingen komen terug in zijn ruimtelijk werk, foto’s en fotoboek. Verschuiven kan emotioneel, landschappelijk of stedenbouwkundig, nauwelijks merkbaar of als donderslag bij heldere hemel.

132e kb 5 Alkmaar foto kunstwacht

Zonder titel, Mallegatsplein 2 in de patio van het politiebureau in Alkmaar (foto Kunstwacht Alkmaar)

 Conceptueel
De genoemde werken sluiten aan op de conceptuele kunst, een stroming uit de jaren zeventig toen ook de fotografie gebruikt werd om van steeds andere afstand hetzelfde te laten zien. Die foto’s werden wel opgedeeld in stroken, die soms verschoven ten opzichte van elkaar of er werden foto’s samengevoegd in cirkels waarin de horizon, al of niet kantelend, een repeterende factor was (bijvoorbeeld bij Dibbets). Transparantie en geometrische vormen kenmerken ook grote monumentale en constructivistische werken en omgevingskunst van Stulemeijer.

132e kb 6.Slotervaart ziekenhs Asd

Omgekeerde prisma, Slotervaartziekenhuis, Amsterdam (foto CC)

Omgekeerd
Als interieurarchitect was hij al vroeg geïnteresseerd in samenhang tussen architectuur, stedenbouw en beeldende kunst. Toen ik mijn eerste atelier in Amsterdam had, trok zijn roestvrijstalen omgevingsobject: Omgekeerde prisma op het dak van het Slotervaart ziekenhuis onderweg (rondweg, A10) altijd mijn aandacht. Amsterdammers noemen het de gekantelde of omgekeerde piramide, nadat de eerste paal voor het Slotervaart ziekenhuis in 1971, werd geslagen kwam het kunstwerk er. In 1975 verhuisden patiënten en personeel van het Binnengasthuis naar dit ziekenhuis en pas in 1996 werd de hoekige vorm als terughoudend welkomstgebaar tussen de schoorstenen op het dak van het gebouw geplaatst.

132e kb 7 foto the story behind it

Omgekeerde  prisma, Amsterdam (foto the story behind it)

Voorbijgaand
Het licht valt niet door een transparante prisma uiteen in kleuren van het spectrum, er is geen reflectie, Stulemeijer monumentale omgekeerde prisma bestaat uit tegen de lucht afstekende contouren, die de beschouwer door zijn eigen voorbijgaan of verplaatsen in een steeds ander lijnenspel beleeft. Volgens Buiteninbeeld.nl werkte Stulemeijer aan een communicatieproject: Reflection om een verbinding te maken tussen Zwitserland en de Noordzee en kan de gekantelde prisma misschien als imaginair ontvangst- en doorgeefstation gezien worden.

Beetsterzwaag, Amsterdam, Aldtsjerk, 2017 © Gerhild van Rooij

Bronnen
Keunstwurk.nl (Veranderend Raster, Beetsterzwaag)
Alkmaar.kunstwacht.nl (Zonder Titel, Alkmaar)
buitenbeeldinbeeld.nl (Omgekeerde prisma, Slotervaart).
BN De Stem
www.mensenlinq.nl/overlijdensberichten/piet-hein-stulemeijer-2089401
Joop Haring “In memoriam Piet Hein Stulemeijer”, wo 9 september 2009, NKvB, De Nederlandse Kring van beeldhouwers.
Noordbrabants Museum (Reflectie kubussen)
http://www.haagsebeemden.nl/17541/6092/Wie_was_Stulemeijer.html
Piet Hein vertelt:
https://www.youtube.com/watch?v=dSNSVOVDOXY
Amstelpark 78, catalogus van gelijknamige expositie met werk van leden van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers (NKvB), in het Amstelpark, Amsterdam. Uitgave: 1978, NKvB, (114 nrs.) softcove

131e kb 1De fontein Drachten

Fonteinkerk mozaîek. Drachten foto Keunstwurk, Ytzen

Mozaïek
De Fonteinkerk aan De Kolken 89 in De Swetten in Drachten is ontworpen door architect J. Bosma en heeft een bakstenen mozaïek met Bijbelse voorstelling. Dit kunstwerk van Berend Hendriks beslaat de hele Oostgevel van de kerk. Rechts is een halve boog te zien die op het eerste gezicht aan een entreepoort of raam doet denken, maar een regenboog voorstelt. Deze symbolische hemelboog is uitgevoerd in geglazuurde bakstenen in aardetinten, naturel, bruin, zwart, oranje, rood en donkerder roodbruin die allemaal contrasteren met de gele baksten ondergrond.


131e kb 2.Bevrijding Berend Hendriks

Bevrijding. Verzetslaan, Gouda. Foto Gouwenaar

Voorstelling
De boog rust in de in zwarte en witte stenen uitgevoerde hand Gods, die een knielende, biddende mens zegent. Langs deze omhoogkijkende mensfiguur, uitgevoerd in zwarte stenen met deels een lichtbruine rand, drupt en stroomt blauw en wit afkomstig uit de fontein die opstijgt tot boven de regenboog en waarvan de bogen op romaanse kerkramen lijken. De mensfiguur is klein ten opzichte van de goddelijke hand, maar groot ten opzichte van het dorp en daarmee symbool voor de gemeenschap. In het dorp staan schematisch huizen, wegen en waterwegen met in het midden de kerk, anders dan bijvoorbeeld bij het mozaïek Bevrijding zijn er geen vogels of dieren.


131e kb 3 BHendrik moz Afoort Corderius College

En zij tastten langs de wand, bakstenen mozaîek, De Ganskuijl, Corderius College Amersfoort 1956. Foto CC

Geometrie
De fontein verwijst naar de Fonteinkerk, de thema’s en positieve uitstraling van dit mozaïek en veel andere mozaïeken voor bijvoorbeeld scholen en woningblokken pasten in de wederopbouw (1945- 1968). Hendrik Berends is op gestorven op 6 augustus 1997 in Arnhem en liet een bijzonder oeuvre na: schilderijen met geometrische vormen, waarbij hij gebruik maakte van wiskundige reeksen voor inhoud en kleur, mozaïeken, glaswerken, wandschilderingen, monumentale omgevingskunst, waaronder beelden en keramiek.


131e kb 4 Zt BHendrik moz. gymlok. Coornhertgym Joubertst gouda

Touwtrekkers, baksenen mozaîek. De Ganskuijl, Corderius College, Amersfoort 1964. Foto Gouwenaar

Rijksacademie
Hendrik werd op 9 juli 1918 in Apeldoorn geboren als zoon van een boomkweker. In 1922, op zijn vierde verjaardag kan hij voor collega's van zijn vader de coniferenrassen bij hun Latijnse namen compleet memoreren. Het gezin verhuist in 1925 naar Amsterdam waar hij de lagere school doorloopt. Hij heeft tekenles van de heer Zaadnoorddijk en krijgt daardoor tegenzin in kunst. Na de MULO zal hij naar de Boskoopse school gaan, de beste opleiding om in de voetsporen te kunnen treden van zijn vader, maar, Berend Hendriks in plaats van boomkweker beeldende kunstenaar worden.


131e kb 5 glas in loodLeiden272

Glas in lood raam detail. Boshuizen School Leiden. Foto CC

Eigen keuze
Voor zijn artistieke werk zal de kennis van bomen en hout een voordeel geweest zijn. Boomkwekers kijken naar vormen, lijnen, details, verhoudingen en volumes en dat moet hij van jongs af aan hebben meegekregen. Na de MULO leidde de toekomstige kunstenaar enige jaren een zwerversbestaan als leerling-volontair op tuinbouwinrichtingen. Misschien dat de verschillende landschappen zijn gevoel voor nuance in kleur extra ontwikkelde.

131e kb 6.Balkondeco B Hendriks Nwstr Eindhoven

Balkondecoraties, keramiek. Nieuwstraat, Eindhoven 1961. Foto CC

Combinatie
In 1938 verwerft hij het HBS (B) diploma. Hij schildert al enige jaren op het atelier van Ger Gerrits, samen met Juul Neuman en Bert Haanstra. Hij toont werk op de jaarlijkse schildervereniging-tentoonstellingen in het Stedelijk Museum en bewondert Derain en Severini. Om zijn eigen droom waar te maken gaat hij naar Amsterdam, waar hij wordt opgeleid aan de Rijksacademie van beeldende kunsten bij onder andere Heinrich Campendonk. Berend wordt een van de grondleggers van de Arnhemse School, die zich kenmerkt door het integreren van stedenbouw, architectuur en beeldende kunst en woonde tot zijn overlijden in Arnhem.


131e kb 7.Leiden112

Glas in lood. Christelijke Nijverheidsschool voor Meisjes Boshuizen (huishoudschool), Toussaintkade - Boshuizerkade, Leiden, opening 5 juli 1960, later onderdeel ROC Leiden. Sluiting 2013 (Architect J.P. Niepoth). Foto CC

Succesvol
In de jaren vijftig werkte René Karrer als assistent bij Berend die werk exposeert in gerenommeerde musea als het Stedelijk Museum Amsterdam en kleinere zoals het Gemeentelijk Van Reekum Museum in zijn geboorteplaats Apeldoorn. Berend is daarnaast docent op de Hogeschool voor de Kunsten te Arnhem en stimuleert ook daar de ontwikkeling van omgevingskunst. Zijn werk is opgenomen in collecties van bijvoorbeeld het Apeldoorns museum CODA, Museum De Paviljoens in Almere en Museum Kranenburg in Duitsland. In de openbare ruimte van Amersfoort, Gouda en Hengelo is zijn werk permanent te zien en buiten Drachten maakte hij meer kunstwerken voor kerken zoals de glas-in-beton-wanden van de Pinksterkerk in Heemstede en werk voor de Koningskerk in Watergraafsmeer.

Drachten en genoemde plaatsen, ©Gerhild van Rooij
Bronnen
http://www.gittamontanus.nl/ens/kunst/hendriks.htm
www.kunst-in-kaart.nl
www.helpwandkunstopsporen.nl
Stedelijk Museum
Gemeentelijk Van Reekum Museum
Museum De Paviljoens
www.flevolanderfgoed.nl

130e kb 1 Vrij ned voor vrije neds1945

Vrij Nederland voor vrije Nederlanders, 49 x 34 cm (klein scheurtje m.b.) Kunstdruk Luit & co. Amsterdam, ca 1945.

Voordat we 5 mei vieren is er op 4 mei de Nationale herdenking. Deze is breder dan vroeger: we herdenken allen de burgers en militairen die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. Anders dan na de Tweede Wereldoorlog zijn er nu voorzieningen voor hun nabestaanden. Meteen na de oorlog zorgde Stichting Friesland 1940-1945 voor weduwen en minderjarige kinderen van gesneuvelde verzetsstrijders, alleenstaande minderjarige wezen van verzetsslachtoffers, invalide verzetsmensen en ouders van omgekomen verzetsdeelnemers/kostwinnaars.


130e kb 2 NedLeeuw kon wapenKoninkr.der Ned.n 1907

Koninklijk Wapen van Koninkrijk der Nederlanden, getekend in 1907, met Nederlandse Leeuw.

Nieuwe wetten
Er waren nauwelijks sociale voorzieningen. Veel nabestaanden van omgekomen verzetslieden hadden vrijwel geen inkomsten. De stichting sprong financieel bij met een volledige inkomen of vergoeding van ziektekosten of studiefinanciering voor kinderen. Later nam de overheid de uitkeringen over. In 1947 trad de WBP, Wet Buitengewoon Pensioen in werking en in 1957 de landelijke AOW. De Stichting had toen al elf jaar nabestaanden van in het verzet omgekomen mannen en vrouwen financieel en immaterieel bijgestaan. Van de 327 verzorgden in 1945 zijn er nu nog enkele tientallen.


130e kb 3 Ned. leeuw toorts foto gvr

De Nederlandse leeuw op de toorts, in aan de vlam aangepaste vorm met zwaard en pijlen. Foto Gerhild van Rooij

Onderhoud
Door het overlijden van de eerste lijn nabestaanden ontbreken er soms namen van rechthebbenden in de administratie van begraafplaatsen. De stichting voorkomt als rechthebbende van 78 graven dat deze geruimd worden. De toortsen met bovenaan de Nederlandse leeuw en daaronder de Friese tekst en de bijbehorende grafstenen die Stichting Friesland 1940-1945 bekostigde, liet vervaardigen en plaatsen, moesten, net als andere kunstwerken en monumenten, onderhouden worden. De stichting bood nabestaanden aan dit te doen wat de meesten aanvaard hebben.

130e kb 4 mei ovn2juni45

De Nederlandse Leeuw op Ons Vrije Nederland, 2 juni 1945

Overdracht
De graven werd regelmatig geïnspecteerd en bij geconstateerde gebreken gaf de Stichting opdracht om die te verhelpen. De grafverzorging was kostbaar en daarom werden begin jaren zeventig tariefafspraken gemaakt met de N.V. (later B.V.) Friesland Onderhoudsdienst Grafwerken om onaangename verrassingen te voorkomen. Inmiddels heeft de provincie Fryslân het onderhoud van de graven overgenomen en ziet Stichting Friesland 1940-1945 erop toe of de afspraken hieromtrent worden uitgevoerd.


130e kb 5 af ontw Gerard Kordt coll70jr st 40.45Letterstuk
Bij de toorts met al of niet gezwarte tekst, * ontwierp Ir. Marius Frans Duintjer een horizontale steen, het letterstuk dat de familie van de overledene van een opschrift kon voorzien. Naast de naam, data en plaats van geboorte- en sterven, ook wel een verwijzing naar een Bijbeltekst, toevoeging van de familie en vermelding hoe de verzetspersoon omkwam. Deze grafstenen liggen aan de voet van de toortsen op gras, grind of aaneengevoegde gebroken tegels.


130e kb 6 Friese tekst op toorts duintjerTekst
De vereniging had ook een wedstrijd* uitgeschreven voor de Friese tekst op het herdenkings- en grafmonument. Volgens de jury – met daarin Ype Poortinga – was de tekst van J. de Vries uit Balk ‘een waardig getuigenis van het Friese volkskarakter, waarin hoekigheid samengaat met lyrische zachtheid’. Een van de voorwaarden was dat deze bekroonde spreuk in het ontwerp moest worden opgenomen en aan de voorzij van de toorts staat.

FALLEN YN ‘E STRIID
TSJIN ÛNRJOCHT EN SLAVERNIJ
DAT WIJ YN FREDE FOAR
RJOCHT EN FRIJDOM WEITSJE’
In Nederlands: Gevallen in de strijd tegen onrecht en slavernij, dat wij in vrede voor recht en vrijheid waken. Dit waken is ruim 70 jaar later nog actueel. De oproep daartoe was - volgens de jury ‘een welkome aanmaning voor het nageslacht’.

 

                                                                                                                                                                               De toorts van Duintjer, me Friese tekst

 

130e kb 7 aff 31.845 1e Nat herd os asd

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Affiche collecte Stichting 40-45 op 31 augustus 1945, Koninginnedag 1945. Die dag werd in het Olympisch Stadion in Amsterdam de eerste nationale herdenking voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog gehouden.

Meer
Op de contactdag van Stichting Friesland 1940-1945 in 2016 in De Lawei in Drachten benadrukte (secretaris) Piet Wijbinga dat de 70-jarige stichting de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend wil houden. Na aanpassing van de statuten in 2012 konden maatschappelijke projecten op het gebied van oorlog en vrede financieel ondersteund worden zoals uitbreidingen van het Kazemattenmuseum (Kornwerderzand) en Fries Verzetsmuseum (Leeuwarden) en de film “Er reed een trein naar Sobibor”. Nieuwe initiatieven blijven zinvol omdat daarmee de geschiedenis steeds opnieuw in de huidige context geplaatst wordt.

Drachten, Leeuwarden, Kornwerderzand, Aldtsjerk, 2017 ©Gerhild van Rooij

*Zie 128ste kunstrubriek Vrijheid en toortsen, 13.04.2017, pluskrant.nl

Bronnen
www.friesland19401945.nl/graven/graven.html Graven verzetshelden Stichting Friesland 1940-1945
Frank de Olde, ‘Stichting Friesland 1940-1945, herinnering aan oorlog levend-houden’, april 2016, http://www.drachtstercourant.nl
Kazematen Museum, Kornwerderzand
Bauke Boersma. 65 jaar Stichting Friesland 1940-1945, een verleden met toekomst, 5 mei 2011, Leeuwarden, Stichting Friesland 1940-1945
Bauke Boersma. En de Toortsen blijven branden. Geschiedenis van de Vereniging Friesland 1940-1945, 2007, Leeuwarden, Stichting Friesland 1940-1945
Van Ginkel, R. (Rob), Rondom de Stilte – de Herdenkingscultuur van Nederland, 2011, pp. 106 – 107.
Cusveller, E. (Elien) (2013) Verbeeldingen van het verleden - over de vormgeving en betekenisgeving van de Tweede Wereldoorlogsmonumenten in Leeuwarden. Master thesis, Kunstgeschiedenis (Master), pp. 28-31
https://www.spanvis.com/lemmer/oorlog-lemmer-lemsterland/straatnamen-zijn-ook-monumenten/sta-een-ogenblik-stil
http://www.4en5mei.nl (monument toortsen, herdenken)
http://www.dodenakkers.nl/oorlog/begraafplaatsen/34-leeuwarden.html
http://www.jenneken.nl/bekijk/onsvrijenederland-1945.htm
https://www.st4045.nl/70-jaar-stichting-beeld
http://www.sportgeschiedenis.nl/nieuws/2015/08/31-augustus-1945-eerste-nationale-oorlogsherdenking-in-het-olympisch-stadion/
Zie Gerhilds Kunstrubrieken over monumenten met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog
70 Drachten en monument aan Stationsweg ,di 16.02.2016,
71 Joods Monument en Manger-Cats, Drachten, do 25.02.2016,
82 Van der Kreek monument Gorredijk 1, ma 02.05.2016
83 Monument Nicolaas van der Kreek, Gorredijk 2, wo 04.05.2016
104 Gedicht, hand en een ster, vr 21.10.2016
105 Jobs Wertheim, beeldhouwer en kunstpromotor, di 25.10.2016
124 Gevelsteentje uit vlammen herrezen, do.16.03.2017
127 Glenn Priester, vrijheid en de zee (Indië), do 13.04.2017
128 Vrijheid en Toortsen 1, do, 21.04.2017
En in Pluskrant Magazine in Gerhilds Kunst & Erfgoedrubriek:
Henk Puts. Een woord voorbijgaan of stilstaan? juni 2017