enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

handel en industrie 1 Gerhild van Rooj industrie en

 

Tijdsbeeld
In Drachten hangt op het Sander Israëlsplein bij de hoek van de J.G. van Blomstraat een gevelsculptuur die bekend is onder de naam Handel en Industrie. Wie het werk heeft ontworpen en uitgevoerd, is onbekend. Volgens Keunstwurk is het waarschijnlijk dat de wandversiering met permanente status is onthuld bij de opening van het winkelcentrum in de jaren vijftig of zestig van de vorige eeuw. Het was toen de periode van de Wederopbouw, waarin veel beelden voor bedrijfspanden werden gemaakt.


handel en industrie 2 Gerhild v Rooij plein Industrie 2

 

Figuur
Deze kunst die in de openbare ruimte bij en aan bedrijven kwam te staan of hangen drukte uit dat na het puinruimen van de voorbije oorlog arbeidskracht en inventiviteit weer werden ingezet om ons land te laten floreren. De wandsculptuur sluit aan bij de functie van het plein als winkelcentrum, waar veel industrieel vervaardigde producten worden verhandeld. Aan de rechterkant tekent een zwarte stalen band de contour van een staande figuur. Deze industriële arbeider is op enige afstand van de muur geplaatst. De haakse band maakt dat er een fijne lijn ontstaat met voldoende stevigheid.

 

handel en industrie 3 gallobelgicusb mercurius

 

Stang
De in profiel afgebeelde man houdt een eveneens zwarte, bredere rechthoekige verticale stang vast, die bovenaan met een ringvormige houder aan de muur is geklonken, beneden haaks afbuigt en dwars door de as van een wit tandwiel aan de muur is bevestigd. De handen van de man ‘verdwijnen’ achter die boven hem uitstekende stang. De nogal rechte armen eindigen abrupt, al steken de rondingen van de knuisten nog net uit. Passend bij een industriële machine, lijken de armen wel hendels, wat benadrukt wordt door de schouderlus waarmee de voorste arm is weergegeven. Die lus zorgt ook voor de stevigheid.


handel en industrie 4 Gerhild vRooij det. Handel industrieRad
Het tot kniehoogte reikende tandrad, kamrad of tandwiel is achter de stang en voor de man geplaatst, daartussen zweven blauwe vormen. Het houten, gietijzeren of van speciale legeringen gemaakte getande onderdeel van een machine of constructie in de vorm van een wiel of cilinder is een van de oudste middelen om beweging over te brengen. Wanneer de tanden van twee tandwielen in elkaar grijpen, zal het draaien van één tandwiel het andere in beweging zetten. Bij verschillende diameters kan een groter koppel worden verkregen bij een lagere omwentelingssnelheid, of omgekeerd. Als het tandrad zoals bij een fiets via een ketting verbonden wordt met een tweede tandwiel, heet het een kettingwiel.


handel en industrie 5 mercurius giambo

                                                                                                                    1580, Giombologna

 

 

 

Hemelsblauw
De verticale stang lijkt een machineonderdeel, maar roept boven het acht spaken tellende rad eveneens de associatie op van steekkarretjes om in fabrieken, de detailhandel en bij particulieren onderdelen, grondstoffen of goederen te verplaatsen. De stang zou de gevleugelde caduceus, Mercurius- of Hermesstaf, kunnen zijn, meestal afgebeeld met twee eromheen kronkelende slangen. Mercurius, de Romeinse god van de handel, reizigers en de winst en Hermes, de oorspronkelijk Griekse god en boodschapper van de goden, droegen deze staf. De in een zwarte metalen band gevatte hemelsblauwe vlakken lijken als een plattegrond het water of de lucht te weerspiegelen waardoor de goden pijlsnel vlogen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

handel en industrie 6 l.post Sur posthoorn mercurius

 

Gevleugeld
De vijf gelijkvormige witte emblemen op het blauw stellen elk een petasus of gevleugelde Mercuriushelm voor. De drie gevleugelde attributen, helm, staf, en sandalen of talaris, zoals de bronzen Mercurius van de Vlaams-Italiaanse Giambologna (1524 -1608) die draagt, symboliseren de vliegende vaart waarmee de god vooruit reist. Zijn Romeinse naam, Mercurius (Merkuur) stamt volgens diverse bronnen af van de Latijnse woorden merx, markt, en mercator, koopman, en is terug te vinden in merchandise, handels- of koopwaar. Op postzegels komt Mercurius veel voor, bijvoorbeeld op de Surinaamse luchtpostzegels uit 1941 van André van der Vossen (1893-1963). Daarop kondigt Mercurius/Hermes als een postiljon,* die altijd voor de post en pakketten uitreed, zijn komst aan met een signaal op de posthoorn.


Drachten, Aldtsjerk, 2016, ©Gerhild van Rooij
*Zie ‘De posthoorn als erfgoed’, Gerhilds 92ste Kunstrubriek, Pluskrant.nl
Bronnen
Keunstwurk
Postzegelgek blog
Web Gallery of Art, Emil Krén en Daniel
Diverse catalogi en naslagwerken

Foto’s
1, 2, 4 Handel en Industrie, details, de auteur
3 Mercurius met 2 attributen, anoniem
5 Mercurius voortgeblazen door windgod Zephyr, 1580, 180 cm hoog, brons, Giambologna, Museo Nazionale del Bargello, Florence
6 Postzegels 20, 40, 2,5 cent met op posthoorn blazende Mercurius (Hermes), 1941, André van der