enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz


1 post communication musfrankfurt

Posthoorn
Een posthoorn is een klein koperen blaasinstrument zonder ventielen. De daarvan afgeleide kornet heeft wel ventielen. Op de posthoorn kunnen alleen natuurtonen worden gespeeld, die ontstaan door overblazen. In de 18de en 19de eeuw werden ze vooral gebruikt als signaalinstrument op de postkoetsen en door postiljons. Dit zijn postbezorgers te paard, ook wel postrijders genoemd. De Fransen introduceerden in de 18de eeuw de postiljon, te paard ging het posttransport sneller.

2 post postiljon

Bodes
In 1799 werd de post in Nederland nationaal verklaard. Buiten Holland waren de verbindingen met de rest van Nederland en het platteland zo beperkt, dat, ondanks de nationalisering, de post daar vooral door particulieren werd bezorgd. In de 18de eeuw liepen bodes met de post onder hun arm wel acht uur van stad naar stad om deze af te leveren bij bestellers, die de post bij geadresseerden bezorgden. Gorredijk kreeg in 1820 door bodeloop aansluiting op Heerenveen.


3 post Posthorn Noten

Signalement
In 1850 werd er een hulpkantoor geopend van de postkoets Heerenveen – Groningen. Halverwege die 19de eeuw werd ook de nieuwe verbindingsstraatweg Heerenveen-Gorredijk-Bergum aangelegd. Dat scheelde de postkoets vele kilometers rijden. Toen er nog geen postkantoren waren, werd de postkoets aangekondigd, iedereen wist daardoor dat hij of zij de post kon ophalen of afgeven om te laten bezorgen. De postkoetsier blies zelf of er reed een postiljon vooruit, die bij aankomst een signaal speelde voor persoonspost met daarop aansluitend een signaal om het aantal bijwagens aan te geven. Verder speelde hij vastgestelde signalen voor goederenpost, brievenpost, straatpost, treinpost enzovoort.

 

4 post Cart drawn by dogs

Spoor
Vanaf 1844 ging post per trein en werd vanaf de stations via rijtuigen en op andere manieren naar de klant gebracht, eerst nog in passagierstreinen, daarna in aparte wagons. Het spoorwegnet breidde zich in de tweede helft van de 19e eeuw steeds meer uit, ook de stoomtram werd voor postvervoer ingezet. Lopende boden verdwenen, maar op onbereikbare plekken werd tot 1922 post bezorgd door een hittekar: een door één hond getrokken postkarretje. De lopende boden en boden met hittekarren op het platteland kregen pas begin 20ste eeuw een fiets.


5 post gorredijk sluis 1940 1960

Postdiensten
In 1833 onderhield de toen in Terbandsterschans wonende logementhouder Frans van der Wal met zijn koets een postdienst van Lemmer via Gorredijk en Tolbert naar Groningen. Die rit verliep langs de Tjalleberderweg. Hij verhuisde later naar de Korenbeurs in Gorredijk. Vanaf 1866 reden treinen tussen Leeuwarden en Groningen en richtte hij zijn diligence ook op halteplaats Veenwouden. Toen er in 1868 treinen tussen Zwolle en Heerenveen bijkwamen, pasten hij en collega Durks hun dienstregeling ook op dat spoor aan. Een jaar later kreeg Gorredijk een telegraafkantoor en op 15 augustus 1876 werd het Post en Telegraafkantoor aan de Kerkewal officieel in gebruik genomen. De stenen PTT-logo’s met een posthoorn in ronde vorm met cirkelvormige draaiing in de buis herinneren aan de oude bezorgwijze.


6 post 1947 tto treumanTreumann
Een vergelijkbaar embleem is te zien op Café de Posthoorn in het voormalige wachtgebouw van de tram (NTM) aan de Hoofdstraat in Beetsterzwaag, evenals bij vele horecagelegenheden in andere voormalige postiljon- of tramhalteplaatsen waar post werd meegegeven of aankwam.
Otto Treumann, een Duitse grafische ontwerper en emigrant, had een belangrijke rol in de Nederlandse naoorlogse vormgeving. Op zijn PTT-poster blaast een mannetje op diezelfde oude posthoorn terwijl hij tegen telegraafpalen leunt, toen nog symbool voor snelle verbindingen. De telefonie, een nieuwe, 20ste eeuwse PTT-dienst verbeeldde hij in een telefoondraaischijfhoofd met een hoge hoed van een vel papier met luchtpoststrook als veer en telefoonhoorn als rand. Telexstroken werden armen en benen aan een enveloppe-lijf met vanaf de schouder een grijs telefoonspiraalsnoer waaraan een rode expresstrook hing als postbodetas. Oud en nieuw verwijzen speels naar wetenschappelijk, industrieel en immaterieel erfgoed.

Aldtsjerk, Gorredijk, 2016, ©Gerhild van Rooij, www.gbv-artgallery.nl
Bronnen
www.gorredijkhistorie.nl
www.post.nl
Kort & Kort, Gorredijk
Zie 90ste, 91ste Kunstrubrieken (gevelstenen op oude PTT-kantoor Gorredijk)
S. Bakker e.a., Vier dorpen één streek, een geschiedenis in woord en beeld, januari 2003, Atelier Rijksbouwmeester

1 en 2 Postiljon, historisch
3 Posthoornsignalen, Pruisen, 1828
4 Franse Postbode met hondenkar, 1900-1905, reclamepostkaart Bedrijf "Au Planteur de Caiffa", Uitgave Morier
5 Oude Postkantoor Gorredijk, postkaart (1940-1960)
6 PTT-affiche, Treumann (www.post.nl)