enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

1 1850 plattel. ns hangbrievenbusWapensteen
Op de gevel van It âld postkantoar of het hoekpand Hoofdstraat 46 en Kerkewâl in Gorredijk, hangen aan de entreezijde PTT-logo’s. Aan de waterkant prijkt een gevelsteen met het Nederlandse wapen met schildhouders en lint onder baldakijn op de rode bakstenen muur. Deze gevelversiering valt in het midden over een contrasterende band heen, die uit drie lagen gele stenen bestaat. Het wapen sierde niet alleen postkantoren maar ook brievenbussen, zoals de bovenstaande van de ADMINISTRATIE DER POSTERIJEN uit 1870 met onder het wapen in reliëf: BRIEVENBUS. Wat lager is met de hand in krulletters het woord Buslichting geschilderd en daar weer onder de verschillende buslichtingen. In die tijd waren dat er meerdere per dag en de post werd toen ook nog meerdere keren per dag bezorgd.

Post
Voordat deze brievenbussen in beeld kwamen, werd de post wel aangekondigd door posthoornsignalen en stonden de postwagens of postiljons te paard stil om de toegestuurde brieven en poststukken in ontvangst te laten nemen. De ontvangers moesten bij de postkoetsen of –wagens, op het postkantoor of aan de bodes te voet bezorgkosten betalen, de verzender betaalde niets. Vanaf 15 januari 1799 werd de post in Nederland een staatsaangelegenheid. Het Nederlandse wapen op het voormalige Gorredijkse postkantoor verwijst daarnaar. In de eerste Postwet uit het jaar 1810 werd vastgesteld dat de staat het monopolie over de post kreeg en dat posttarieven gestandaardiseerd werden. Het postbedrijf viel onder het Departement van Financiën.


2 1850 standaard brievenbus schets1850
Op de hoge, rechthoekige gietijzeren brievenbus op vooruitspringend hardstenen voetstuk uit 1850 prijkt voor onder de gleuf een Nederlands gekroond wapen met schildhouders en wapenlint met de woorden Je maintiendrai.* Eenzelfde lint siert het wapen op it âld postkantoar. In de Postwet, ook uit 1850, werd vastgelegd dat het algemeen belang van een goede afhandeling van het postverkeer het belangrijkste doel van de Posterijen was. Pas in 1852 werd de postzegel ingevoerd, tot die tijd betaalde de ontvanger. Telefonie en telegrafie hoorden nog niet bij het pakket diensten dat de post aanbood. Vanaf 1913 zou het rijk zich pas toeleggen op het verwerven van telefoonnetten. In Gorredijk verwijst de tekst op de wapensteen daarnaar.

 

4 1850 Hoofdstr 46 ned wapenAPT en PTT

Het veelkleurige wapen hangt op een gepolijste antracietkleurige steen met dieperliggende ongepolijste randomlijsting. In het donkerder, gepolijste deel staat in letters met schreven in diepreliëf de oude naam: POST EN TELEGRAAFKANTOOR.

Die telegrafie stond pas vanaf 1915 in de naam van het postbedrijf dat toen Administratie der Posterijen en Telegrafieën genoemd werd, afgekort APT. In 1928 is het hernoemd tot (Eerste) Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, beter bekend als PTT, waarnaar het in de 90ste kunstrubriek toegelichte PTT-logo van Gradus van Eden verwees.

 

 

5 1850 postkantoor logo gdijk

 

Beeldbepalend
De logostenen en de wapensteen van de voormalige PTT komen prachtig uit op het door de broers Wessel en Remco Kort in 2011 gerestaureerde hoekpand. De sfeer van het oude pand is buiten bewaard en binnen is ook veel terug te vinden en hersteld. Puer Leven in Stijl van de Zorgcoöperatie Noord vestigde een lifestyle winkel in dit beeldbepalende pand met de luiken. Er wordt een sfeervolle dagbesteding, werk- en of leerervaring geboden aan mensen met uiteenlopende beperkingen ten opzichte van de arbeidsmarkt en er zijn gadgets, cadeaus en relatiegeschenken op maat te krijgen. E-mail, sms, skype, I-phones en face-time hebben de telegrafie en telegrammen vervangen, de telefoon is alom aanwezig, daarvoor hoef je niet meer de deur uit, en bestellen doen we steeds meer online. De gevelstenen herinneren aan een andere tijd, één waarin je naar fysieke post uitkeek in plaats van virtuele berichten en reclames.

Gorredijk, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij www.gerhildvanrooij.nl

Noot, bronnen, foto’s
*In 1850 krijgt de Haagse IJzergieterij L.I. Enthoven opdracht voor 70 groene standaardbrievenbussen (90x200x42cm), de Haagse blikslagerij Candel vervaardigt 140 afsluitbare binnentrommels. De (aangepaste) bus met buslichtingdeurtje aan de zijkant blijft ruim 110 jaar in het straatbeeld.
RCE.nl
iconenvandepost.nl (brievenbussen)
post.nl (geschiedenis, PTT)
gevelsteen.net Nederlandse wapensteen, Gorredijk
http://www.zorgcooperatienoord.nl/deelnemers/puer-leven-in-stijl/