enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

144e kb 1 hoe heurde onvoorzichtig HJ v Lummel

1. Onvoorzichtigheid, 46, H.J. van Lummel, or. uitgave Kemink en Zoon Utrecht. Collectie Piet Heeringa (foto auteur)

Schoolplaten blijken in het geheugen gegrift te staan. Museum Opsterlân heeft een aap-noot-mies-leesplank en toebehoren in de schoolklas en schoolplaten over de streekgeschiedenis, passend bij het aanschouwelijk onderwijs uit grootmoeders tijd. Er zijn nog meer van die platen die lang in de klassen hingen in Schoolplatenmuseum Yn ’t Bûthûs in Deinum. Op 17 december 2016 opende daar Hoe heurde het eigenlijk?’, negentiende en twintigste eeuwse platen van Hendrik Jan van Lummel, Johannes Gabriëlse, André Mathy en het Vrije Stel Onderwijs. Volgens oprichter-eigenaar en gastheer Piet Heeringa zijn er circa tienduizend in Nederland gebruikte schoolplaten bekend.


144e kb 2 heurde naarstig milddadig gvr

2. Naarstigheid (vlijt en milddadigheid), Lith. Versluys & Scherjon Utrecht, H.J. van Lummel, Platen I, No XXVIII nieuwe druk. Uitgave Kemink & Zoon, Over den Dom te Utrecht. Collectie Piet Heeringa (foto auteur).

Van Lummel
Op de geëxposeerde plaat van Vrije Stel Onderwijs ziet meester bij het bord (spons en doek) een jongen met zijn lineaal een ander slaan, waarbij zijn boek van de bank rolt. Daarnaast staat het nablijven en strafwerk. Onder is het buiten nalopen van anderen verbeeld en te laat thuis, dan zonder eten naar bed; de hond krijgt jouw eten. Hendrik Jan van Lummel (1815-1877) liet ook zien dat je moest opletten wat je deed en naliet. Deze zoon van onderwijzer en huisschilder Berend van Lummel was leerkracht maar omdat het loon heel laag was ook schilder. Rond 1860 maakte hij als pionier de eerste schoolplaten en voorzag die van uitgebreide handleidingen. Zijn doel was: ‘het beschaven van de jeugd uit de volksklasse door het bijbrengen van burgerlijke normen en waarden.’

 

144e kb 3 hoe heurde het overzicht gvr

3. Expositie: Hoe heerde het eigenlijK? in Deinum. (foto auteur).

Expositiereeks
In het Schoolplatenmuseum is een permanente expositie en één thematentoonstelling die jaarlijks wisselt. Tot nu toe: Verdwenen Nederland (2009-10), Vaderlandse Geschiedenis (2010-11), Het leven volgens Koekkoek en Jetzes (2011-12), Zo natuurlijk: De Slijperserie (2012-13), Schepen op Schoolplaten Zeebonken, zeeschuimers en meer! Maritieme platen van de VOC tot de groeiende wereldhaven Rotterdam en daarnaast historische modelzeilschepen (2014), Het zuivelproces (2014-15) en de voorlaatste expositie En … Sprookjes en de industriële revolutie (2015-16). Heeringa putte hiervoor uit zijn circa zesduizend schoolplaten en heeft nooit iets hoeven lenen. Hij vertelt aanstekelijk over wat er hangt of op verzoek tevoorschijn gehaald wordt.

 

144e kb 4 hoe heurt t vrijestelo eten gvrLocatie

4. Het Vrije Stelonderwijs, J. Klootsma en A. Brands. 1e serie plaat 6. Uitgave van P. Noordhoff te Groningen. Collectie Piet Heeringa (foto auteur).

Het museum ligt ten Westen van Leeuwarden in het kleiweidegebied van het voormalige Westergo in gemeente Menaldumadeel in het terpdorp Deinum. Daar staat een 13de eeuwse kerk waarvan de tussen 1550-1567 gebouwde toren in 1589 een sipel (ui) kreeg en in 1753 een Latijnse tekst, vertaald: ‘Diende in eerdere tijd mijn spits als vuurwapen, nu wijst deze toren een ieder van ver zijn weg.’ Een verwijzing naar de Middelzee en eerste weg vlak voor Deinum, de oude Middelzeedijk. Tegenover ‘De sipel’ (kerk) ligt aan de Sint Janswei 3 de in 1888 voor C.W. A. Buma ontworpen stelpboerderij.

 

144e kb 5 P Heeringa vogeltrek gvr

5. Marloes Eskens, Leo van der Laan, co-auteur Bé Lamberts, Willem Cornelis de Groot 1853-1939 architect in Friesland, Friese Pers/Noordboek, april 2009,ISBN 9789033008078 (108 pagina's geillustreerd, 12 x 212 x 209 mm, 392 gram)

W.C. de Groot
De boerderij van Piet Heeringa is ontworpen door de Friese architect Willem Cornelis de Groot, vaak W.C. genoemd (Hollum, 6 oktober 1853 – Leeuwarden,19 juli 1939). Hij ontwierp begin twintigste eeuw in opdracht van Woningvereeniging Leeuwarden de Oud-Indische Buurt, Saskiabuurt en Hollanderwijk en ontwierp ook voor het Diaconessenhuis en Sint Anthony Gasthuis in Leeuwarden. In 2009 stond zijn oeuvre centraal in het Fries Museum, hetzelfde jaar waarin Piet Heeringa in de voormalige koeienstal (bûthûs) het Schoolplatenmuseum Yn ’t Bûthûs startte.

 

144e kb 6 WC de Groot boek

6. Piet Heeringa bij een van zijn favoriete platen over de mondiale vogeltrek: Das Wunder des Vogelzuges, Verlag Ch. Jaeger, Hannover, Wiking Druckerei GmbH Darmstadt (foto auteur).

Idee voor museum
Voorjaar 2009 zocht een stagiaire van alles uit over W.C. de Groot. Ze zag de schoolplaten in de lange gang van de boerderij en tipte Heeringa dat oud-raadslid en stadshistoricus Hendrik ten Hoeve zijn schoolplaten wilde onderbrengen. Heeringa is een paar maal bij hem geweest: “Hij moest even weten wie ik was en daarna heb ik die schoolplatencollectie gekocht met een complete serie aardrijkskundeplaten met blinde kaarten met stippen waarbij mooie platen hoorden. Het is uiteindelijk allemaal aanschouwelijk onderwijs. Ik wist toen: nu open ik een museum en laat anderen meegenieten van die schoolplaten.”

Deinum, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij tekst en foto’s


Schoolplatenmuseum Yn ’t Bûthûs

Sint Janswei 3, 9033 WN Deinum, Entreeprijs op aanvraag incl. koffie/thee, gratis parkeren, rolstoel-toegankelijk (mindervalide toilet). Op afspraak: 06-53977150 www.schoolplatendeinum.nl
Zie: https://www.youtube.com/watch?v=42DfHj0eQs8

(Bij ANWB-fietsknooppunten 60 en 77)

Bronnen

collectiontrade.nl
Piet Heeringa
Zie ook: Gerhilds 17de Boekrubriek, De Schoolplaat, In ons land (Koekkoek)
en Gerhilds 145ste Kunstrubriek, deel 2