enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

138e kb 1 LacertaAgilisJuvenile

Lacerta agilis juvenile with typical eye spots on the site (foto Jan Baas CC)

Leven op de hei
De Liphusterheide is het op één na grootste heidegebied van Fryslân en bleef dankzij de inspanningen van de familie van Harinxma als heide in stand. Aan de sloten en greppels is nog af te lezen dat dit beschermde natuurgebied ooit verveend is geweest. Nu is het een complex van vooral natte heide, met veel vennetjes en vennen, en nog wat droge heide, waar de adder, ringslang, levendbarende hagedis, heikikker, watersnip, tapuit, klapekster en wulp goed leven en de kraanvogel en zeearend jaar in jaar uit langs trekken. Veel schilders, tekenaars en prentmakers maakten in de tijd dat er nog geen fotografie, film en 3D-animatie bestond documentair werk. Ze reisden bijvoorbeeld mee tijdens veldslagen of op verre diplomatieke reizen. Op wetenschappelijke expedities tekenden en schilderden ze onbekende gebieden, vaak binnenlanden van Overzeese gebieden. In een flits een foto kon toen niet

138e kb 2 MariaMerian3

Jacobus Houbraken (1698-1780) Portret van Maria Sibylla Merian, circa 1700, kopergravure. (foto uit: Das Insektenbuch, Insel Verlag Leipzig Frankfurt am Main 1991)

Maria Sybilla Merian
Andere kunstenaars reisden met hun assistenten zelf af naar een van de overzeese delen om de natuur in kaart te brengen. Dat deed bloemenschilder en entomologe Anna Maria Sibylla Merian die op 2 april 1647 in Frankfurt am Main is geboren, op 13 januari 1717 overleed, en een tijd bij de Labadisten in Friesland woonde. Zij bestudeerde planten en insecten en tekende die zeer gedetailleerd. In publicaties gebruikte zij haar eerste naam Anna nooit. Haar observaties en documentatie van de metamorfose van rupsen tot vlinders vormen een belangrijke bijdrage aan de entomologie en, voor zover bekend, was zij de eerste die de insecten tekende samen met de plant waarop ze gedijden.

138e kb 3 heislangHagedis bathasar vdrast 17e

Hagedisse Bathasar van der Ast (Middelburg 1593 of1594 - Delft december 1657)

 

In Nederland
Anderen beeldden dicht bij huis de natuur uit. Ook nadat de dure fotografie was uitgevonden en daarna de kleurenfotografie waarna inkleuren niet langer nodig was, bleven er nog steeds botanische tekenaars en schilders. Hun kunstwerken documenteerden soorten die nu verdwenen of bedreigd zijn. Het heideblauwtje, een schaarse vlinder, vliegt nog boven de Liphúster heide. Op een op 30 januari 2017 uitgekomen automaatpostzegel staat deze Plebejus argus van bovenaf en vanaf de zijkant in de vlucht afgebeeld. De tekeningen zijn van Janneke Brinkman-Salentij, het ontwerp met onder meer fosfordruk is van Frank Janse van Frank Grafisch Ontwerp uit Gouda.

138e kb 4 Jac P Thijsse 1865 1945 nat archief

Jac. P. Thijsse (foto Nationaal Archief)

Thijsse
Jacobus Pieter (Jac. P.) Thijsse werd op 25 juli 1865 geboren in *Maastricht en overleed op 8 januari 1945 in Overveen. Hij bracht natuurgebieden in ons land onder de aandacht en werkte samen met kunstenaars. De heer E. Verkade vroeg Thijsse naar aanleiding van diens wekelijkse stukken in het Algemeen Handelsblad mee te werken aan reclame voor koek. Thijsse was lid van de in 1901 opgerichte Natuurhistorische Vereniging en aarzelde. Hij zei tenslotte ja, mits de naam Verkade onopvallend vermeld zou worden. In de periode 1903-1940 verschenen 35 Verkade-albums, waarvan Thijsse er 19 schreef. De oplage bedroeg soms meer dan honderdduizend. De Levende Natuur, het tijdschrift dat Thijsse mede had opgericht, had duizend abonnees.

138e kb 5 ill. uit Hei en dennen E Heiamans en Jac. P.Thijsse

Illustratie uit Hei en dennen van Jac. P. Thijsse en Heimans

Bosch en Heide
In deze albums konden plaatjes geplakt worden die verpakt werden bij producten van de Zaanse brood-, koek- en beschuitfabriek Verkade. De omzet van Verkade verdubbelde. In het door Bakkerij ‘De Ruijter’ der Firma Verkade & Comp., in 1913 te Zaandam uitgegeven album Bosch en Heide staat veel wetenswaardigs over heide zoals die bij Lippenhuzen. De plaatjes zijn gemaakt naar tekeningen en aquarellen van bekende kunstenaars: L.W.R. Wenckebach, Jan van Oort en Jan Voerman. De albums lieten brede lagen van de bevolking met de natuur in aanraking komen. Thijsse kon zo aanstekelijk schrijven dat lezers er zelf op uittrokken om al het natuurschoon te ontdekken, er met al hun zintuigen kennis van te nemen en te genieten. Wie meer weet, ziet meer.

138e kb 6 exlibris obekommerd jac p thijsse

Exlibris Morgenstond van Jac. P. Thijsse

Natuurbehoud

Op het exlibris van de schrijver, onderwijzer, veldbioloog en natuurbeschermer kwetteren onder een opgaande zon vijf spreeuwen, voor hem symbool van onbekommerd zijn. Hij was actief bij Vogelbescherming en zette zich in voor behoud van het Naardermeer, het eerste beschermde natuurmonument in Nederland. In 1905 richtte hij met anderen de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten op. Als schrijver en natuurvorser van vele laagdrempelige, goed gedocumenteerde bijdragen over natuureducatie, veldbiologie en natuurlijke historie en door zijn natuur- en landschapsalbums was hij een bekende Nederlander. Hij wilde anderen enthousiasmeren om te genieten van wat hij in de vrije natuur zo aantrekkelijk of wetenswaardig vond. Hij hoopte dat zijn verhalen en publicaties zouden leiden tot meer begrip voor de natuur en dat velen zouden gaan helpen om die natuur te beschermen. Zijn ideeën, boeken en artikelen passen in onze tijd waarin het beschermen van natuurgebieden zoals de Liphusterheide vanzelfsprekender is dan een eeuw geleden.

Lippenhúzen, Aldtsjerk, ©Gerhild van Rooij

Bronnen: www.postzegelblog.nl Bate Hylkema, automaatpostzegels, 8.1.2017; www.heimansenthijssestichting.nl; www.itfryskegea.nl; www.natuurmonumenten.n