enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

133e kb 1 J vdr bij gvr 7 kopie

Jan Frearks van der Bij is op 4 november 1922 te Drachten geboren en overleed op 5 maart 2013 op negentigjarige leeftijd in Bartlehiem. Zijn oeuvre omvat schilderijen, tekeningen, monumentale wandschilderingen en mozaïeken. Als autodidact ontwikkelde hij een eigen stijl, in de beginjaren wat gedekt in kleur en dramatisch in stijl, later spatten de felgekleurde vlakken van het doek. De kunstenaar was lid van Yn'e line, een groep van zich aan elkaar verwant voelende expressionistische kunstenaars Sjoerd Huizinga, Klaas Koopmans, Pier Feddema en Jaap Rusticus.

133e kb 2 gelijkenis talenten 1962

Opdrachten
De groep bestond van ongeveer 1950 tot 1970. Ze exposeerden hun vooral op het landschap geïnspireerde baanbrekende werk vaak samen. In die periode en de jaren zeventig realiseerde Van der Bij veel monumentale opdrachten in gemeente Smallingerland en andere Friese gemeenten. Hij was daarnaast docent kunstnijverheid en tekenen en gaf tot zijn pensioen in 1987 les op de Rehoboth-Mavo in Drachten, onder meer in het tekenleslokaal naast het godsdienstlokaal in het houten Noordoost Kerkje aan de Klokhuislaan.

133e kb 3 J vdr bij gvr 13

Mozaïek
In zijn monumentale werk verbeeldt de kunstenaar vooral Bijbelse thema’s, zoals in De wonderbaarlijke spijziging uit 1979. Dit in opdracht van de gemeente Smallingerland gemaakte mozaïek op de gevel van de Christelijke Scholengemeenschap Liudger aan de Splitting 17 in Drachten is in 2004 gerestaureerd. In bakstenen gemeten is het 65 bakstenen hoog en circa 27 strekkende stenen breed. Het werk bestaat uit kleine vierkante mozaïeksteentjes, in de vlakken missen wat steentjes.

133e kb 4 J vdr bij gvr 3 kopie

Vierkant
Om één gele baksteen over de hele lengte en voeg te bedekken waren wel 33 kleine vierkante mozaïeksteentjes nodig, drie rijen van elf. Deze zijn soms doormidden geknipt om de strakke of gebogen lijnen of vlakken te vormen waarmee de voorstelling goed uitkwam. De steentjes zijn binnen een kleurvlak soms zowel verticaal als diagonaal geplaatst. In de witte, grijze en zwarte vlakken en lijnen hebben de steentjes in de vlakken dezelfde kleurwaarde. De steentjes in de kleurvlakken variëren in toon en geven zo extra levendigheid aan de voorstelling.

133e kb 5 J vdr bij gvr 6

Figuren
De vanaf links opgaande diagonale zwarte baan die in dikte toeneemt is een horizon. Daarvandaan spreidt de zon over vijf verspringende verticale banen haar stralen uit. Het linkerdeel zou door de kruisvorm en andere kleurstelling als kerkraam opgevat kunnen worden. Onderaan begrenst een vanaf links afgaande horizon een meer of zee over diezelfde verticalen. Tussen beide diagonalen is er land met mensen en tot over de diagonalen vangen twee witte contouren van vissen direct de aandacht. In die visvormen reikt een vrijstaande in wit geklede bebaarde manfiguur een in blauw geklede vrouw een brood (boven) en vis (onder).

133e kb 6 J vdr bij gvr 8detailb

Thema
Het mozaïek verbeeldt ‘De wonderbaarlijke spijziging’, naar de Nieuwtestamentische Bijbeltekst, Marcus 6: 41 – 44: “En Hij nam de vijf broden en de twee vissen, zag op naar de hemel, sprak de zegen uit en brak de broden en gaf ze aan de discipelen, dat die ze hun zouden voorzetten en de twee vissen verdeelde Hij onder allen. En zij aten allen en werden verzadigd. En zij raapten de brokken op, twaalf manden vol, en ook van de vissen. En die de broden gegeten hadden, waren vijfduizend man.”

133e kb 7 Jacobs droom

Ontwikkeling
Een eerder mozaïek uit 1962 verbeeldt De gelijkenis van de talenten uit Mattheüs 25, vers 14: 30. Dit werk is compact en traditioneel en gemaakt voor de Christelijke Basisschool De Wel, Master Hamstrjitte in Broeksterwâld in gemeente Dantumadeel. Op de gevel van de Gereformeerde Kerk aan De Sânnen 22 in Drogeham in Gemeente Achtkarspelen hangt een opener mozaïek. Het bijna grafische werk uit 1985 verbeeldt Jacobs droom uit Bijbelboek Genesis: Toen droomde hij dat op de aarde een ladder stond opgericht tot aan de hemel, de engelen Gods klommen en daalden daar langs af, en de Heer stond boven aan. Een voorschaduw van deze lossere werkwijze was te zien in De wonderbaarlijke spijziging, waar de figuren in de als vignetten weergegeven vissen, los kwamen van het geheel.

Drachten, Drogeham, Aldtsjerk, 2017 © Gerhild van Rooij

Bronnen
Keunstwurk.nl (foto Gelijkenis van de talenten)
RCE.nl
RKD.nl
Palm, F. van der (2002) Jan Frearks van der Bij: 80 jaar. Harlingen: Flevodruk
https://noorderbreedte.nl/2003/