enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

130e kb 1 Vrij ned voor vrije neds1945

Vrij Nederland voor vrije Nederlanders, 49 x 34 cm (klein scheurtje m.b.) Kunstdruk Luit & co. Amsterdam, ca 1945.

Voordat we 5 mei vieren is er op 4 mei de Nationale herdenking. Deze is breder dan vroeger: we herdenken allen de burgers en militairen die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. Anders dan na de Tweede Wereldoorlog zijn er nu voorzieningen voor hun nabestaanden. Meteen na de oorlog zorgde Stichting Friesland 1940-1945 voor weduwen en minderjarige kinderen van gesneuvelde verzetsstrijders, alleenstaande minderjarige wezen van verzetsslachtoffers, invalide verzetsmensen en ouders van omgekomen verzetsdeelnemers/kostwinnaars.


130e kb 2 NedLeeuw kon wapenKoninkr.der Ned.n 1907

Koninklijk Wapen van Koninkrijk der Nederlanden, getekend in 1907, met Nederlandse Leeuw.

Nieuwe wetten
Er waren nauwelijks sociale voorzieningen. Veel nabestaanden van omgekomen verzetslieden hadden vrijwel geen inkomsten. De stichting sprong financieel bij met een volledige inkomen of vergoeding van ziektekosten of studiefinanciering voor kinderen. Later nam de overheid de uitkeringen over. In 1947 trad de WBP, Wet Buitengewoon Pensioen in werking en in 1957 de landelijke AOW. De Stichting had toen al elf jaar nabestaanden van in het verzet omgekomen mannen en vrouwen financieel en immaterieel bijgestaan. Van de 327 verzorgden in 1945 zijn er nu nog enkele tientallen.


130e kb 3 Ned. leeuw toorts foto gvr

De Nederlandse leeuw op de toorts, in aan de vlam aangepaste vorm met zwaard en pijlen. Foto Gerhild van Rooij

Onderhoud
Door het overlijden van de eerste lijn nabestaanden ontbreken er soms namen van rechthebbenden in de administratie van begraafplaatsen. De stichting voorkomt als rechthebbende van 78 graven dat deze geruimd worden. De toortsen met bovenaan de Nederlandse leeuw en daaronder de Friese tekst en de bijbehorende grafstenen die Stichting Friesland 1940-1945 bekostigde, liet vervaardigen en plaatsen, moesten, net als andere kunstwerken en monumenten, onderhouden worden. De stichting bood nabestaanden aan dit te doen wat de meesten aanvaard hebben.

130e kb 4 mei ovn2juni45

De Nederlandse Leeuw op Ons Vrije Nederland, 2 juni 1945

Overdracht
De graven werd regelmatig geïnspecteerd en bij geconstateerde gebreken gaf de Stichting opdracht om die te verhelpen. De grafverzorging was kostbaar en daarom werden begin jaren zeventig tariefafspraken gemaakt met de N.V. (later B.V.) Friesland Onderhoudsdienst Grafwerken om onaangename verrassingen te voorkomen. Inmiddels heeft de provincie Fryslân het onderhoud van de graven overgenomen en ziet Stichting Friesland 1940-1945 erop toe of de afspraken hieromtrent worden uitgevoerd.


130e kb 5 af ontw Gerard Kordt coll70jr st 40.45Letterstuk
Bij de toorts met al of niet gezwarte tekst, * ontwierp Ir. Marius Frans Duintjer een horizontale steen, het letterstuk dat de familie van de overledene van een opschrift kon voorzien. Naast de naam, data en plaats van geboorte- en sterven, ook wel een verwijzing naar een Bijbeltekst, toevoeging van de familie en vermelding hoe de verzetspersoon omkwam. Deze grafstenen liggen aan de voet van de toortsen op gras, grind of aaneengevoegde gebroken tegels.


130e kb 6 Friese tekst op toorts duintjerTekst
De vereniging had ook een wedstrijd* uitgeschreven voor de Friese tekst op het herdenkings- en grafmonument. Volgens de jury – met daarin Ype Poortinga – was de tekst van J. de Vries uit Balk ‘een waardig getuigenis van het Friese volkskarakter, waarin hoekigheid samengaat met lyrische zachtheid’. Een van de voorwaarden was dat deze bekroonde spreuk in het ontwerp moest worden opgenomen en aan de voorzij van de toorts staat.

FALLEN YN ‘E STRIID
TSJIN ÛNRJOCHT EN SLAVERNIJ
DAT WIJ YN FREDE FOAR
RJOCHT EN FRIJDOM WEITSJE’
In Nederlands: Gevallen in de strijd tegen onrecht en slavernij, dat wij in vrede voor recht en vrijheid waken. Dit waken is ruim 70 jaar later nog actueel. De oproep daartoe was - volgens de jury ‘een welkome aanmaning voor het nageslacht’.

 

                                                                                                                                                                               De toorts van Duintjer, me Friese tekst

 

130e kb 7 aff 31.845 1e Nat herd os asd

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Affiche collecte Stichting 40-45 op 31 augustus 1945, Koninginnedag 1945. Die dag werd in het Olympisch Stadion in Amsterdam de eerste nationale herdenking voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog gehouden.

Meer
Op de contactdag van Stichting Friesland 1940-1945 in 2016 in De Lawei in Drachten benadrukte (secretaris) Piet Wijbinga dat de 70-jarige stichting de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend wil houden. Na aanpassing van de statuten in 2012 konden maatschappelijke projecten op het gebied van oorlog en vrede financieel ondersteund worden zoals uitbreidingen van het Kazemattenmuseum (Kornwerderzand) en Fries Verzetsmuseum (Leeuwarden) en de film “Er reed een trein naar Sobibor”. Nieuwe initiatieven blijven zinvol omdat daarmee de geschiedenis steeds opnieuw in de huidige context geplaatst wordt.

Drachten, Leeuwarden, Kornwerderzand, Aldtsjerk, 2017 ©Gerhild van Rooij

*Zie 128ste kunstrubriek Vrijheid en toortsen, 13.04.2017, pluskrant.nl

Bronnen
www.friesland19401945.nl/graven/graven.html Graven verzetshelden Stichting Friesland 1940-1945
Frank de Olde, ‘Stichting Friesland 1940-1945, herinnering aan oorlog levend-houden’, april 2016, http://www.drachtstercourant.nl
Kazematen Museum, Kornwerderzand
Bauke Boersma. 65 jaar Stichting Friesland 1940-1945, een verleden met toekomst, 5 mei 2011, Leeuwarden, Stichting Friesland 1940-1945
Bauke Boersma. En de Toortsen blijven branden. Geschiedenis van de Vereniging Friesland 1940-1945, 2007, Leeuwarden, Stichting Friesland 1940-1945
Van Ginkel, R. (Rob), Rondom de Stilte – de Herdenkingscultuur van Nederland, 2011, pp. 106 – 107.
Cusveller, E. (Elien) (2013) Verbeeldingen van het verleden - over de vormgeving en betekenisgeving van de Tweede Wereldoorlogsmonumenten in Leeuwarden. Master thesis, Kunstgeschiedenis (Master), pp. 28-31
https://www.spanvis.com/lemmer/oorlog-lemmer-lemsterland/straatnamen-zijn-ook-monumenten/sta-een-ogenblik-stil
http://www.4en5mei.nl (monument toortsen, herdenken)
http://www.dodenakkers.nl/oorlog/begraafplaatsen/34-leeuwarden.html
http://www.jenneken.nl/bekijk/onsvrijenederland-1945.htm
https://www.st4045.nl/70-jaar-stichting-beeld
http://www.sportgeschiedenis.nl/nieuws/2015/08/31-augustus-1945-eerste-nationale-oorlogsherdenking-in-het-olympisch-stadion/
Zie Gerhilds Kunstrubrieken over monumenten met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog
70 Drachten en monument aan Stationsweg ,di 16.02.2016,
71 Joods Monument en Manger-Cats, Drachten, do 25.02.2016,
82 Van der Kreek monument Gorredijk 1, ma 02.05.2016
83 Monument Nicolaas van der Kreek, Gorredijk 2, wo 04.05.2016
104 Gedicht, hand en een ster, vr 21.10.2016
105 Jobs Wertheim, beeldhouwer en kunstpromotor, di 25.10.2016
124 Gevelsteentje uit vlammen herrezen, do.16.03.2017
127 Glenn Priester, vrijheid en de zee (Indië), do 13.04.2017
128 Vrijheid en Toortsen 1, do, 21.04.2017
En in Pluskrant Magazine in Gerhilds Kunst & Erfgoedrubriek:
Henk Puts. Een woord voorbijgaan of stilstaan? juni 2017