enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

1. GK 62 Vuurtoren schier
Vuurtoren Schiermonnikoog, Noordertoren, foto anoniem

Inspiratiebron

“Stiller om de Noord
De wadden uitgewist en
ganzen onderweg”

Deze haiku is van de in 2006 overleden kunstenaar en geodeet Jan Loman, die begin jaren zestig voorzag dat de rust en natuur op het wad zouden worden aangetast. Vanaf de jaren zestig was het wad een belangrijke inspiratiebron voor de kunstenaar-dichter.

In 1965 ontstond zijn aansprekende logo voor De Vereniging tot behoud van de Waddenzee (De Waddenvereniging), dat wil zeggen, de milde versie die voor velen zijn signatuur is.

2. GK 62 De Waddenver.proef 2b

Oproep uit 1965, die leidde tot oprichting van de Waddenvereniging

Geliefd
Het logo met onder de horizon, een gestileerde meeuw en zon was zijn tweede waddenlogo. Een eerdere voor hemzelf en Jos Gruyter bood een afschrikwekkend beeld, dat niet misstaan zou hebben op een piratenschip, zei hij in een interview met Arjo Passchier voor Centrum Beeldende Kunst Groningen.

De wadden, sinds 1995 door de UNESCO erkend als Werelderfgoed, zijn door Loman vastgelegd in schilderijen, gouaches, grafiek en hout. In 2013 hing in Galerie de Vis in Harlingen zijn werk nog naast dat van vijf andere kunstenaars met een voorliefde voor het wad. Museum Belvédère in Oranjewoud, toonde meerdere keren werken die Loman maakte op Schiermonnikoog. Hij beschouwde het eiland als zijn tweede vaderland en schilderde het onder meer als vierluik.

3 GK 62 Baken Kobbeduinen Schier

Baken Kobbeduinen, foto Gouwenaar

Wadden - fjorden

In 1731 kreeg Schiermonnikoog ongeveer twintig kapen of bakens en in 1766 begon men met de bouw van nieuwe bakens, een grote en een kleine.

In Nationaal Park Schiermonnikoog ligt nu bij het houten baken de Kobbeduinen een granieten steen met haiku van Loman in het Noors en Nederlands. Een pendant van deze in diepreliëf vormgegeven haiku ligt in Nesvåg in Zuid-Noorwegen bij de fjordenkust”, een gebied waar Loman ieder jaar heenging en geïnspireerd werd door de granietmassieven en de leegte.

Nesvåg ligt op 58°20′25″NB en 6°12′3″OL, dezelfde lengtegraad als Schiermonnikoog, de dichter-kunstenaar-geodeet noemde boven de haiku de plaatsnamen en lengtegraad.

4. GK 62 J.Loman haiku Kobbeduinen Schier 2

Noord-Nederlands haiku Jan Loman, Kobbeduinen Schiermonnikoog, foto Gouwenaar

Schiermonnikoog - Noorwegen
Op de steen in Schiermonnikoog staat:

“nesvåg - schiermonnikoog 12 OL

stillere mot nord
vadestedet visket ut
gjessene på vej

de ruimte is leeg
achtergebleven alleen
sporen in graniet”

Op de steen die in 2004 in Nesvåg is gelegd staan haiku in het Nederlands en Noors, zodat van elke haiku een Noorse en Nederlandse versie bestaat. Bovenstaande Noorse haiku ‘stillere mot nord …’ wordt:

“bij opkomend tij
werden tekens uitgewist
indrukken bleven”

5. GK 62 oude vuurtoren schierb

Zuidertoren Schiermonnikoog, foto Udo Ockem

Vuurtorens
In 1854 kreeg Schiermonnikoog twee vuurtorens, de Zuidertoren en de huidige rode vuurtoren of Noordertoren. Omdat men vroeger niet beschikte over lichtkarakters, plaatste men soms twee torens of vuren om de zeelieden te laten weten waar ze waren. Die twee konden één lijn vormen om schepen langs gevaarlijke ondiepten te leiden.

In 1910 kreeg de buitentoren, de huidige (rode) vuurtoren, een draailicht en herkende men de kust met één licht. De (witte) zuidertoren werd overbodig, maar bleef wel staan en werd van 1950 tot 1992 watertoren. Tegenwoordig is het een antennetoren.

6. GK 62 Vuurtoren Schier haiku

Haiku Jan Loman, op 'rode' vuurtoren, foto Gouwenaar

Onthulling
April 2004 onthulde Henk Zeevalking, oud-minister van Verkeer en Waterstaat, op de ‘rode’ vuurtoren een door Loman geschreven haiku:

"op eigen wijze
deelt het kustlicht de nacht in
zolang het opvalt"

Jan Loman drukte zich uit in diverse kunstvormen. Hij legde zich toen hij in de tachtig was steeds meer toe op haiku schrijven. Op zijn vijfentachtigste achter een schilderdoek staan werd hem te zwaar, maar zo zei hij: “Mijn vulpen en hoofd functioneren nog uitstekend.”

Schiermonnikoog - Aldtsjerk © Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

Illustraties
1 rode vuurtoren, foto anoniem
2 Waddenvereniging.nl
3, 4, 6 Baken en Haiku-tegels, foto Gouwenaar
5 Water-, vuurtoren, foto Udo Ockem

Tekst © Gerhild van Rooij

Belangrijkste bronnen
Keunstwurk.nl
Jan Loman, interview, Arjo Passchier
Gemeente Schiermonnikoog
Gerhilds 61ste Kunstrubriek Jan Loman Gorredijk, 1