enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

Prijspenning Friese Maatschappij van Landbouw, vervaardiger onbekend. 1862, geslagen zilver, diameer 48.7 mm, objectnr. TMNK 03164, collectie Teylers Museum Haarlem. Keerzijde: lauwerskrans met afhangend lint, ruimte voor naam  winnaar en een ploeg, zie foto 5.

116e kb 1 Friesche Mij. keerz prijspenning

Eerbetoon
Pieter Klazes Pel werd in 1797 te Drachten geboren, overleed er in 1878 op 81jarige leeftijd en werd op de Zuiderbegraafplaats aan de Burgemeester Wuiteweg begraven. De familienaam Pel verwijst naar de pelmolen van zijn voorouders die bij Leeuwarden stond. Na zijn studie in Amsterdam begon geneesheer en vroedmeester Pel een dokterspraktijk in Drachten. Hij was daarnaast vijf jaar wethouder, maakte zeventien jaar deel uit van de gemeenteraad en was ook nog natuurkundige, landontginner en hoofdbestuurslid van de Friese Mij., voluit Friese Maatschappij van Landbouw. In Drachten, de hoofdplaats van de gemeente Smallingerland, kreeg hij postuum zijn P.K. Pelstraat.

116e kb 2 grafsteen dr88 kerkhof Pel foto tdvries

Grafsteen P.K. Pel, Zuiderbegraafplaats Drachten, nu op begraafplaats in Drachtstercompagnie (identificatienummer 792361, KS-I SAM 7695. Foto T. de Vries.

Erfgoed
Omstreeks 1845 ging Pel in Drachtstercompagnie wonen. Toen op de Zuiderbegraafplaats graven werden geruimd is zijn groen aangeslagen steen, met de sierlijke met de hand uitgehakte verhoogde letters, als cultureel erfgoed bewaard. Deze grafsteen is gerestaureerd en herplaatst in Drachtstercompagnie op de algemene begraafplaats aan de Tsjerkebuorren 43, in 1857 als kerkhof aangelegd bij de Hervormde kerk. Bij het honderdjarig bestaan van de op 29 februari 1912 opgerichte Uitvaartvereniging De laatste Eer hebben drie nazaten van Pieter Klazes Pel, alle drie Pieter Pel geheten, hier zijn grafsteen en bijbehorend informatiebord onthuld. Op de steen met zwarte florale sierranden staat: Ter Nagedachtenis / aan den Heer / P: K: Pel. / geneesheer, / geb: 4 Febr 1797 / overl: 25 Mei 1878.

116e kb 3 Achter NHKerk Dr8stercomp RCE

Achterzijde NH Kerk uit 1850 (afgebrand in 1979), Tsjerkbuorren 43, Drachtstercompagnie. Foto RCE.nl

Drachtstercompagnie
Naast Pels grafmonument staan de klokkenstoel met klokken van Laudy* en het kunstwerk waarin Melle Visser* de voormalige turfvaart en de kerk verbeeldt, alle drie op de plaats waar de in 1979 afgebrande kerk stond. Pel steunde deze Nederlands Hervormde kerk bij het oprichten en heeft meegemaakt hoe ze in 1850 gebouwd werd. Hij bezat honderden hectares veen, heide en bos bij Drachtstercompagnie dat zijn naam ontleent aan de eigenaars van de venen die zich verenigden tot 'Drachtster Compagnie' of Drachtster Kompenije en ten oosten van Drachten hoogveengebied ontginden dat aansloot op de Drachtster Venen.

116e kb 4 vaart dwvaart wyken 1700

Kaart met Drachtstervaart naar Bakkeveen, dwarsvaarten, wijen en Drachtsterveen, ca 1700, toen Drachtstercompagnie nog een nederzetting was.

 

Turf
De in de zeventiende eeuw gegraven Drachtstervaart leidde vanaf de centrale turfplaats Drachten naar Bakkeveen. Haaks op deze vaart waren een Zuider- en Noorderdwarsvaart gegraven. In Drachtstercompagnie liggen nog kaarsrechte wijken (diepe sloten) die haaks op de Noorderdwarsvaart stonden. Er staan nu bordjes met het jaartal waarin ze zijn gegraven en namen als Sânnige Wyk of (veenbaas) Piters Wyk. Voor de aanleg van die wijken werden greppels in het hoogveen gegraven die het gebied eerst een jaar lang ontwaterden. Daarna werd een wyk (diepe sloot) gegraven tot het zand en kon het hoogveen systematisch worden afgegraven. De bovenlaag van het veen, bolster genoemd, werd bewaard en na het afgraven vermengd met zand, terpaarde, bonk of restveen om deze grond te verbeteren.


116e kb 5 Friesche Mij. voor pijpsenning

Prijspenning Friese Maatschappij van Landbouw, voorzij lauwerkrans rond bekroond wapen van Friesland, zie foto keerzijde. Collectie Teylers Museum

Friese Mij.
Adel, patriciërs en grootgrondbezitters zoals hoofdbestuurslid Pel namen in de Friese Mij. het initiatief. De maatschappij behartigde vanaf de oprichting in 1852 de belangen van de Friese Landbouw, organiseerde veekeuringen en landbouwtentoonstellingen, bevorderde onderwijs, landbouwvoorlichting en veredeling van landbouwgewassen als vlas en aardappelen (o.a. het Bintje).** Pel gebruikte wetenschappelijke technieken en moderne gereedschappen, experimenteerde met verschillende nieuwe bemestingsmethodes om de grond vruchtbaarder te maken en liet ook arbeiderswoningen en boerderijtjes bouwen. Hij was veel meer dan geneesheer alleen.

Drachten, Drachtstercompagnie, Aldtsjerk
2017 ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

* Zie Gerhilds 114de Kunstrubriek, Klokkenstoel, kerk, turf en Melle Visser
** Na statutenwijziging in 1919 werd de Friese Mij. meer een organisatie van en voor boeren, met weekblad Fries Landbouwblad en het Landbouwhuis (Willemskade, Leeuwarden) van waaruit onder meer de Friesland Bank, Frico, Condensfabriek, Z.P.C. en het Fries Rundvee Stamboek zijn opgericht. In 1992 begon de fusie die uitmondde in één nationale landbouworganisatie, de LTO.
Bronnen
Jan Benus ‘Drachtstercompagnie eert Pieter Klazes Pel met grafmonument’, Waldnet 14-04-2012
smelneserfskip.nl (fietsroute)
dledrachtstercompagnie.nl (plaatsingsfoto’s van grafsteen en kunstwerk)
frieslandbouwmuseum.nl (Friese Mij.)
tresoar.nl (Friese Mij.)
drachtstercompagnie.info
RCE.nl (NH kerk)
Dr. L.H. van Eeghen, redactie. Anthonie van den Hout en Pieterklases Pel, of de opleiding in de genees- heel – en verloskunde, Amstelodamum, Maandblad voor de kennis van Amsterdam, Orgaan van het genootschap voor kennis van Amsterdam, januari februari 1974, 61ste jaargang, pp.1-5