enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

114e kb 1 justitia jacob matham naar hendrick goltzius maagd

Jacob Matham (1571-1631)  Vrouwe Justitia, naar de maagd van Hendrick Goltzius (1585-1617)

 

Vrouwe Justitia, de allegorische voorstelling van het recht, is eeuwen in schilderijen, tekeningen, beelden en grafische werken aantrekkelijk weergegeven. Anoniem en tegelijk werelds, bijna wulps, van lieftallig tot streng en teruggebracht tot een icoon van haar gestileerde attributen. Ze bleef herkenbaar met zwaard en weegschaal of ze nu door graficus Jacob Matham werd gemodelleerd naar de maagd van Hendrick Goltzius, als robuuste geklede bronzen vrouwfiguren in Evenwicht van Joop van Bergen of door Cranach de Oude geschilderd als onschuldig omsluierd naakt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

114e kb 2 IMG 8863b

Joop van Bergen (1943 Bolsward). Evenwicht, detail brons Beetsterzwaag. Foto Gerhild van Rooij

Digitaal
19 augustus 2016 meldde het rijk dat Vrouwe Justitia na 13 jaar terugkeert in het logo van de Rechtspraak dat vanaf 1 september geleidelijk is ingevoerd. Herkenbaarheid werd zeer belangrijk bij digitaal procederen, bij het via internet een rechtszaak aanspannen en volgen, moeten digitale uitingen van de Rechtspraak direct herkend worden. Bij het logo waarin Vrouwe Justitia ontbrak was dat niet het geval.

114e kb 3 IMG 8868 kopie

Evenwicht, bij Notariskantoor Kooi & de Vries in Beetsterzwaag. Foto Gerhild van Rooij

Wegen
Evenwicht is gemaakt in opdracht van de notariskantoren Kooi en de Vries in Beetsterzwaag en Ureterp. Bij de vrouwfiguren suggereert de houding een kijkrichting en zijn, net als bij de geblinddoekte Justitia, geen ogen zichtbaar. De weegschaal of balans die de vrouwfiguren vasthouden symboliseert het zonder aanzien des persoons rechtvaardig afwegen van getuigenissen en bewijzen en wat ten laste gelegd is. Om rechtvaardig te oordelen wikt en weeg men en overweegt wat in het voor– of nadeel van de gedaagde uitslaat, zoals bij weegschalen.

114e kb 4 IMG 8862b

Evenwicht, Beetsterzwaag. Foto Gerhild van Rooij

Massief
De vrouw rechts pakt de weegschaal met haar rechterhand, de vrouw naast haar met de linker. Van de weegschalen is de onderzijde zichtbaar. De bovenkanten zijn bedolven door massieve vierzijdige kegels. Een daarvan is deels met de vrouwfiguur verbonden, de tweede vormt een geheel met de rechtervrouw. De diagonale lijnen van de kegels zijn tegelijk kettingen van de schalen. Het bronzen beeld is eerst uit hout gehakt, de structuren en hoekige gladde delen lijken op het eikenhouten beeld Standvast.

 

114e kb 5 Standvastb kwurk

Standvast, eiken, Houtigehage. Foto Keunstwurk

Verhouding
Meestal hangen de weegschalen van Justitia op gelijke hoogte in evenwicht (gelijk gewicht). Waarschijnlijk had het oudste wegen en meten met eerlijk handeldrijven te maken. De tegenwaarde moest in verhouding staan tot het product in gewicht en hoeveelheid. Munten moesten overeenstemmen met de muntwaarde. Gesnoeid, ontdaan van een randje zilver, goud of brons, waren deze te licht en minder waard, goed geijkte weegschalen en gewichten konden dat uitwijzen. Ook moest het gehalte goed zijn.

 

114e kb 6 IMG 8865

Evenwicht (van achteren), Beetsterzwaag. Foto Gerhild van Rooij

Zwaard
Vrouwe Justitia dankt haar naam aan de Romeinse godin Justitia, tegenhangster van Themis, de Griekse godin van gerechtigheid. Justitia heeft het zwaard meestal in de rechterhand. In Evenwicht houden twee vrouwfiguren, de een in broek, de ander in lange rok, allebei een hand op de grip van één zwaard. Onder het houvast biedende gevest met de pareerstang of stootplaat (een dwarsstang tussen greep en kling) steekt het scherpe blad uit als een lemmet bij een mes. Het uiteinde daarvan rust achter de vrouwen op de grond.

 

114e kb 7 Gerechtigkeit 1537

Lucas Cranach de Oude (1472-1553), Gerechtigheid als naakte vrouw mat zwaard en weegschaal of Allegorie van het recht, olieverf op paneel 72 x 49.6 cm 1537. Collectie Fridant Stichting, Amsterdam. fotograaf onbekend

 Tot slot
In de loop van eeuwen veranderde het zwaard. Vorm en materiaaltoepassing maakten vele ontwikkelingen door en dat geldt ook voor de verbeelding van Vrouwe Justitia. Haar zwaard was van oudsher een machtssymbool voor recht spreken door de vertegenwoordiger van de rechterlijke macht, die het beslissingsrecht had en onpartijdig de knoop over het vonnis moest doorhakken. De aan Vrouwe Justitia gewijde kunstwerken zijn symbool voor het zegevieren van het recht, dat in verschillende tijdperken en culturen steeds anders geïnterpreteerd wordt en zal worden. Wij kunnen niet in de toekomst zien hoe.

 

Wel wens ik u allemaal een stralend, gezond en cultureel 2017.
Tot slot hartelijk dank voor de bijzondere reacties dit jaar op de kunst en erfgoedrubrieken.

 

Beetsterzwaag, Ureterp, Aldtsjerk, 2016 ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

Bronnen
keunstwurk.nl
joopvanbergen-beeldhouwer.nl
Haags Historisch Museum (1999, Tentoonstelling Weegschaal & Zwaard)
RCE.nl
rechtspraak.nl
https://www.youtube.com/watch?v=j4D4g8VRyOw ( o.a. Evenwicht in atelier de Wouden van Joop, voluit Johannes A. A. van Bergen in Wijnjewoude)
Oral history, Andries Tóth, Schermzaaltóth.beweegt.nl
Archief GBV