enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

113e kb 1 vr Justitia Anne Woudwijk

Anne Woudwijk. Vrouwe Justitia, Skeane Heawei / de Geasten, Oudega. Foto Bayke de Vries, Creative Commons

Anne Woudwijk

De Vrouwe Justitia op de hoek van de Skeane Heawei en de Geasten te Oudega is in 2010 gemaakt. Anne Woudwijk kreeg de opdracht voor dit cultuurhistorische monument van gemeente Smallingerland en Provincie Fryslân die het 'plattelânsproject' subsidieerde. De Drachtster beeldhouwer heeft de attributen prachtig weergegeven als deel van de kleding en Vrouwe Justitia zelf. Zijn stenen reliëf onderscheidt zich daarmee van vele kunstwerken die haar weergeven.

113e kb 2 livius Vr Justitia Anne Woudwijk

Detailwapen Livius bij Vrouwe Justitia, Anne Woudwijk, Oudega. Foto Bayke de Vries, Creative Commons

 

Livius
Onderaan het muurtje van rode bakstenen waarop het reliëf staat, is een wapen van de adellijke Livius Haersma bevestigd. De adel bezat de middelen en mogelijkheden om kennis te verwerven en bekleedde bestuursfuncties als Grietman waarbij ook het rechtspreken hoorde. De familie woonde oorspronkelijk op klein Haersma-state aan de Sanbuorren en liet in 1660 aan de huidige dwarssingel groot Haersma-state bouwen dat in 1839 weer is afgebroken. Het beeld staat vlakbij de voormalige locatie Groot Haersma state en de locatie waar eens in de tien jaar openluchtspelen plaatsvinden, onder meer over Hector en Livius Haersma.

 

 

113e kb 3 Aldegea rjochthus

Voormalig Rechthuis Oudega, rijksmonument 33990, Buorren 11. Foto Drewes GNU/GFDL, rijksmonumenten.nl

Openluchtspel
Het reliëf van Anne Woudwijk kwam hier naar aanleiding van het 65-jarig bestaan in 2011 van de Stichting iepenloftspul Aldegea. Na overleg tussen de stichting en de gemeente Smallingerland ontstond het idee om een herinnering te creëren aan de iepenloftspullen in Oudega. Woudwijk deed de suggestie om de geschiedenis van de grietmannen Van Haersma te verbeelden. Zij zaten in allerlei overheidsinstanties en financieel ging het ze voor de wind. In 1813/14 stond H.L. van Haersma op de vijfde plaats van de top zestig van meest “begoedigde” inwoners van het Departement “Vriesland”.

 

 

113e kb 4 Buorren11 gvlst vr justitiae

Gevelsteen Vrouwe Justitia in Oudega, Buorren 11. Foto Toon Mensink, gevelstenennet.nl

 

Herkenning
Vrede is niet vanzelfsprekend, recht en rechtvaardigheid ook niet. Dat wij in betrekkelijke vrede leven is mede te danken aan de handhaving van het recht. Vrouwe Justitia verpersoonlijkt het abstracte begrip recht. Het symbool is een oud herkenningsteken. In de tijd dat lezen en schrijven waren voorbehouden aan de elite, moesten de burger, meid, marskramer of landman ook het huis waar werd recht gesproken kunnen herkennen. Net als bij apothekers of andere winkels boden symbolen uitkomst, ze stonden op uithangborden of gevelstenen zoals op het rechtsgebouw.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

113e kb 5 j stellingwerf r.hs oudega pentek 1723 tresoar

J. Stellingwerf, 't Rechthuis te Oudega in Smallingerlant, pentekening, 1723. Foto in Tresoar

 

Rechtspraak
Vanaf 1664 stond er aan de Buorren 11 in Oudega een rechthuis. Vanaf 1625 tot 1832 oefende de familie van Haersma het grietmanschap uit in deze hoofdplaats van de Grietenij Smallingerland. In 1738 verwoestte een grote brand de herberg waar recht gesproken werd. Op dezelfde locatie is de herberg herbouwd, een dwarsbouw onder schilddak met op de begane grond vensters met zesruiten en onder de brede Vlaamse top boven de voorgevel tussen twee vensters met roeden de gevelsteen 1738 Justitia. Deze herinnert eraan dat in dit pand, nu een rijksmonument, recht gesproken is. De gevelsteen is van kleur voorzien, de attributen blinddoek, zwaard en weegschaal en ook de wolkachtige voet waarop Vrouwe Justitia staat zijn blauwgrijs en contrasteren met de verder lichtgekleurde steen.

Joop van Bergen
In Opsterland staan identieke bronzen beelden ‘Evenwicht’ voor Notariskantoor Kooi & De Vries aan de Folkertslân 68 - It Merkelân in Beetsterzwaag op een gele bakstenen zuil en aan De Telle in Ureterp op een rode. De twee vrouwfiguren met lange vlecht op de rug staan op een ruw weergegeven verhoging op een vierkant vlak van de zuil. Als Vrouwe Justitia op historische weergaven op een vierkante steen staat, is dit symbool voor onwrikbaarheid in haar opvattingen, zij is niet uit evenwicht te brengen. Het beeld Evenwicht ontleent de naam aan de weegschaal van Vrouwe Justitia die naast de weegschaal ook het zwaard en de blinddoek en soms nog een slang of wetboek als attribuut heeft.

Evenwicht heet het beeld van Joop van Bergen en naast fijne feestdagen wens ik iedereen voor overal evenwicht en vrede en een hartverwarmend samenzijn.

Oudega, Beetsterzwaag, Ureterp, Aldtsjerk 2016, ©Gerhild van Rooij

Bronnen, zie deel 2