enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

109e kb 1 DSC 6176b

Kinderschans zitelement. Foto auteur

 

3 september 2016 is er in Fryske Peallen gevierd dat door de aanleg van de vernieuwde en verbrede N381 tussen Drachten en de Drentse grens de verkeersveiligheid is verbeterd en de dorpskern heringericht. Het dorp kreeg meer kleur en de regionale geschiedenis is nu voor inwoners en bezoekers beter zichtbaar. In dit dorp wordt de geschiedenis gekoesterd.

In 2015 kwam er een nieuw plein voor Ma Kelly’s Muziekcafé aan de Hearsterwei 1, waar Tolheksleane, De Sluis en Kromhoek bij elkaar komen. Een centraal geplaatste, brede, donkergrijze lage muur contrasteert met de warmere tinten van de bestrating.


109e kb 2 DSC 6171b kopie

Detail kinderschans zitelement. Foto auteur

 

Bern
Die muur is een zitelement en vormt samen met een donkergrijze band in de bestrating een vierkant met gebastioneerde hoeken, de vorm van de historische schans aan het andere eind van de Hearsterwei. De dorpsnaam Fryske Peallen is met grote letters aan de buitenkant geïntegreerd. De binnenzij heeft een dubbele rij vierkante keramieken tegels met diverse voorstellingen en een metalen bordje met Makke troch ús bern 2015 (gemaakt door onze kinderen) met daaronder het dorpswapen. Kinderen van 4 tot 12 jaar mochten een ‘eigen tegel schilderen’, een deel van die 235 tegels geeft een kleurrijk accent aan de kinderschans. Alleen de grondvorm herinnert aan het oude verdedigingswerk.


109e kb 3 fr palen schans bayke de vries wcc

Schans gezien vanaf de Fryskepeallenfeart richting De Scheiding. Foto Bayke de vries (Wiki Creative Commons)

 

Grens
In 2014 is een deel van de vervallen schans op de grens van Friesland en Groningen weer zichtbaar gemaakt in aarden wallen op de historische locatie tussen de Fryskepeallenfeart en De Scheiding ter hoogte van de Hearsterwei. Op het informatiebord wordt de geschiedenis kort belicht:


“Friesche Palen
De schans te Friesche Palen is in 1593 aangelegd door
graaf Willem Lodewijk van Nassau in zijn strijd tegen
de Spaande stadhouder Verdugo.
Samen met twee andere schansen moest deze voorkomen
dat de Spaanse troepen het gewest Friesland binnen
konden trekken. In 1593 was het moeras zo uitgedroogd
dat het Spaanse leger van de Zwartendijksterschans
en Friesche Palen over Vredewold naar Tolbert kon gaan,
de bezetting was inmiddels gevlucht.
De vorm van de schans moet overeenkomstig zijn geweest
aan die van de Zwartendijksterschans, een regelmatig
gebastioneerde vierhoek.”

109e kb 4 Willem Lodew v Nassau 1560 1620

Graaf Willem Lodewijk van Dillenburg-Nassau 'us heit' (1560-1620), 1609 olieverfpaneel, 29.8 x 24.1 cm, Rijksmuseum

 

Us Heit
De schans in Fryske Peallen was onderdeel van de Friese Waterlinie. Deze begon bij de Zuiderzee begon en hier eindigde. Naast die schans, zijn ook de Zwartendijksterschans en de Breebergschans in 1593 gebouwd in opdracht van de Friese stadhouder graaf Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg, in Friesland Us Heit genoemd. De oorlog tegen het Spaanse Rijk onder koning Filips II leidde tot het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Nederland werd een zelfstandige land waarin de provinciën Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Overijssel en Groningen allen een gelijk aandeel in de macht kregen en waaronder ook het zuidelijk deel van het land viel, de ‘Generaliteitslanden’.
Tijdens het rampjaar 1672 is de schans tegen de binnenvallende bisschopdommen Münster en Keulen gebruikt, maar naar verluidt was de schans verlaten. Daarna raakte de schans in verval.


109e kb 5 DSC 6183b

Stekje, gezien richting Hearsterwei. Foto auteur

 

In zicht
Onderaan het informatiebord staan logo’s van de Friese waterlinie en de Schansenroute Westerkwartier, waarvan de schans deel uitmaakt. Het schansproject, dat de geschiedenis levend houdt voor jong en oud, kwam mede tot stand met steun van Landschapsbeheer Friesland, Staatsbosbeheer, KNHM en de Groningse gemeente Marum. November 2014 onthulde gedeputeerde Sietske Poepjes binnen de schanswallen nog een schans, een stekje in regelmatig gebastioneerde vierhoekvorm van Sven Lamme. Zijn bankje van hout en cortènstaal vestigt, net als andere stekjes in Friesland, de aandacht op het (historische) landschap. Uit het midden steken zes cortènstalen speren tot boven de wal. Ze trekken van ver de aandacht.


Aldtsjerk, Fryske Peallen, 2016, ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

*Gerhilds 26ste Kunstrubriek Cortènstaal 9, 17 februari 2015 (Stekje, Sven Lamme);
https://www.youtube.com/watch?v=r5Pt8fdmCBQ (Sven Lamme en Sietske Poepjes bij onthulling stekje Fryske Peallen)

Bronnen
www.friesewaterlinie.nl