enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

107e kb I WGL fokma noardburgum

IWGL Chris Fokma (Keunstwurk.nl)

 

Chris Fokma
De watertorens van Drachten en Lippenhuzen zijn in opdracht van de N.V. Intercommunale Waterleidingen Gemeente Leeuwarden (IWGL, ook I.W.G.L.) gebouwd. Dit intergemeentelijke bedrijf begon als waterleidingbedrijf voor Leeuwarden en omgeving, werd vervolgens Waterleiding Friesland, daarna Nuon Water en is nu al enige jaren onderdeel van Vitens Waterleidingbedrijf in de provincies Friesland, Overijssel, Gelderland, Flevoland en Utrecht.

107e kb 2 ypeijgrootwdv

Nicloaas Ypey (1794-1869), olieverfschilderij in Vijversburg in gelijknamig park ook Bos van Ypey, in Tytsjerk. Met dank aan Stichting op Toutenburg (Vijversburg.nl)

Grootste
Het grootste pompstation van Friesland staat in Noardburgum Tytsjerksteradiel aan de Rijksstraatweg nabij de Dokter Ypeylaan, genoemd naar de filantroop die hier de heide liet ontginnen. Het pompstation valt nu wel onder Vitens, maar in de inham boven een gevel van dit gebouwencomplex herinneren vier aaneengeschreven monumentale letters aan de opdrachtgever IWGL. Het pompstation is vele malen uitgebreid, maar deze sculptuur uit 1958 bleef intact.


107e kb 3 Max hedi Schoop

Max Ulrich Schoop en zijn tweede vrouw Frieda vóór 1957, bron Anthony Verebes (Duitse Wikipedia Creatieve Commons)

 

Kunstwerk
Het kunstwerk van geschooperd ijzer is uitgevoerd en ontworpen door Chris, voluit Christiaan Willem, Fokma, geboren op 27 maart 1927 in Oranjewoud. Schooperen wordt wel tot scoperen of schoperen verbasterd, maar verwijst naar de Zwitser M.U. Schoop, uitvinder van deze specifieke oppervlaktebehandeling. Schoop introduceerde begin 20ste eeuw het schooperen, vlam- of vuurverzinken: thermisch aanbrengen (spuiten) van vloeibaar zink, aluminium, gietijzer, of meer legeringen op een vooraf blankgestraald metaaloppervlak, waardoor een beschermende laag ontstaat.


107e kb 4 Lwrdn Kl Hoogstr 8 rce

Rijksmonument, Kleine Hoogstraat 8 Leeuwarden (RCE.nl)

 

Ateliers
Chris studeerde aan de Technische Universiteit en daarna vanaf 1951 tot in 1955 aan de Rijksacademie in Amsterdam, die toen aan de Stadhouderskade 85 lag. In 1954 maakte Chris een studiereis naar Rome, Florence en Venetië. Deze veelzijdige kunstenaar woonde en werkte aan de Kleine Hoogstraat 8 in Leeuwarden. Hij had er meerdere goed geoutilleerde ateliers gebouwd voor het werken in de verschillende disciplines met materialen van plexiglas of acrylaat tot keramiek, glas, staal, en fotografie. Het pand is nog steeds te herkennen aan de door Chris ontworpen en uitgevoerde brievenbus, in de gevel is geïntegreerd als kunst in de openbare ruimte.

 

107e kb 5 brievenbus lwrdn 2

Brievenbus van Chris Fokma in Kleine Hoogstraat 8 Leeuwarden (Keunstwurk.nl)

 

Brievenbus
De kop met de glazen ogen heeft een mond die tegelijk een brievenbus is. Het is geen kikker zoals vaak geschreven is. Het beeld dat Chris in 1963 maakte is een sprookjesfiguur. Hij noemde het een gnoom of kobolt.

Datzelfde jaar stond de kunstenaar in een interview in de Friese Koerier afgebeeld met deze brievenbuskobolt in de armen. Nu herinnert het kunstwerk, dat bij het overschilderen van de pui werd meegeschilderd, aan zijn voormalige woning en ateliers.

 

 

107e kb 6 IWGL fokma pompsation 4190b

IWGL Pompstation Noardburgum met kunstwerk Chris Fokma, 1958

 

Overheidsgebouwen
Nadat zijn vrouw Anneke Fokma-Brouwer was overleden, verhuisde Chris in 2005 naar een prachtig natuurgebied in Frankrijk. Hij is op 12 december 2012 in Carhaix-Plouguer overleden en liet vele werken na, waarvan een groot deel in de openbare ruimte. Naast beeldhouwer, keramist, glasschilder, glaskunstenaar, monumentaal kunstenaar, omgevingskunstenaar, aurafotograaf en wandschilder was Chris in Leeuwarden leraar aan de Vredeman de Vries Akademie en later de NHL. Zijn vrijstaande en aan gevels bevestigde beeldende werken memoreren vaak historische gebeurtenissen of personen, of sieren met wapens, emblemen of logo’s overheidsgebouwen zoals in 1958 het IWGL-complex in Noardburgum.


107e kb 7 Halbertsma Watert. Lwrdn

Eerste watertoren van Friesland in Leeuwarden aan De Schrans/Zuiderplein, van architecten Hidde Petrus Nicolaas Halbertsma en Jan Verheul (anonieme foto, 4 mei 1901)

 

Beyma
De Friese hoofdstad gaf haar eigen waterleidingbedrijf op in de tijd dat alleen Leeuwarden, Sneek en Heerenveen dankzij hun waterleidingen betrouwbaar water hadden. Buiten deze gebieden moest men regenwater opvangen of water uit oppervlaktewater of putten halen. Dat een stad haar waterleidingbedrijf opgeeft om een streekwaterleidingbedrijf op te richten is uniek in de geschiedenis van de Nederlandse drinkwatervoorziening. De IWGL dankt haar bestaan mede aan burgemeester Jhr. mr. Julius Mathijs van Beyma. Hij was president-commissaris van de IWGL van 29 september 1922 tot februari 1943, toen de bezettende macht hem als burgemeester van Leeuwarden ontsloeg, waarmee ook een eind kwam aan zijn voorzitterschap. Pas tegen 1960 waren de laatste Friese huishoudens aangesloten op het waterleidingbedrijf.


Lippenhuzen, Leeuwarden, Noardburgum, Aldtsjerk 2016, ©Gerhild van Rooij, gerhildvanrooij.nl
Bronnen:RCE.nl; HCL.nl; RKD.nl; Keunstwurk.nl; Tresoar.nl; Opsterland.nl; t-diel.nl; biografischportaal.nl; GBV archief; Stichting op Toutenburg, vijversburg.nl; oral history Jan Doeke Fokma (zoon van Chris Fokma)
Gerhild van Rooij. Ontstaan van Noardburgum en de eikel in de vlag, Heidepraet. Jg. 38, nr. 352, oktober 2014, pp.18-19