enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

139e kb 1b geisha 2 acrylDanseres cement f gvr 

Danseres, cement, Geisha II, acrylschilderij. M.J. Jansen (foto Galerie Bloemrijk Vertrouwen)

Tot 12 juli is er in Galerie Bloemrijk Vertrouwen, kortweg GBV, een overzicht te zien van schilderijen, tekeningen en beelden van Marianne J. Jansen. De galerie is sinds 1989 gehuisvest in een eind 19de eeuw opgetrokken pand tegenover de kerk aan de Van Sminiaweg 70 in het pittoreske terpdorp Aldtsjerk, aan de rand van de Trynwâlden in Tytsjerksteradiel. De solo-expositie met als thema ‘vrouw’ is samengesteld uit werk in heel verschillende technieken, materialen en formaten De voor een deel nooit eerder getoonde werken geven met de bekende een idee hoe het ene werk uit het andere voortkomt en het thema vrouw veelzijdig wordt benaderd.

139e kb 2 ZT cement jansen f gvr

ZT, cement, M.J. Jansen (foto Galerie Bloemrijk Vertrouwen)

Voorbij figuratie
Het zoeken naar nieuwe mogelijkheden en facetten is voor Jansen essentieel. Soms geeft de kunstenaar haar model letterlijk weer, in robuust handschrift. Vaak volgt een universeler beeld met nog wel kenmerken van die bepaalde persoon maar niet die specifieke figuur op een bepaald moment. Jansen speelt met volumes en lijnen. De verschillende werken bijeen maken duidelijk dat haar figuratie wel aan de werkelijkheid is ontleend, maar daaraan voorbijgaat. De jonge of oude figuren zijn niet onwrikbaar vastgezet, waardoor veel werk een gevoel van vrijheid en energie oproept. Of het nu gaat om kleine werken op papier, paneel of doek of meterslange werken op voile en katoen die vanaf het plafond hangend bijna de grond raken, de vrouwen zijn krachtig, spontaan en bewegelijk.

139e kb 3b geisha IV doek voile tek f gvr

Detail  Geisha IV, doek, voile, krijt, M.J. Jansen (foto Galerie Bloemrijk Vertrouwen )

Diversiteit
Naast de vrouwfiguren die voluit in kleur op paneel zijn geschilderd, hangen tekeningen, directe weergaves van verschillende karakters zoals die ook in de vrijstaande beelden en wandsculptuur tot uiting komen. De beelden en monumentale tekeningen op voile en katoen, die eerder in Venetië hingen, laten haar voorliefde voor dans zien. In aansluiting hierop was er op 11 juni een piano- en vioolconcert met tien medewerkenden* en op 30 juni als afsluiting van concertseizoen 2016-2017 een even succesvolle danspresentatie met acht medewerkenden en pianiste Valentina Tóth. Voorafgaand aan het concert op 11 juni hield de internationaal bekende sportfotograaf Ewoud Broeksma een toelichting op het werk van Marianne, dat hij al ruim tien jaar volgt. Beiden geven ze de mens weer en willen dat die vol energie en kracht, met mooie lijnen in de compositie van het doek of papier spat.

 

139e kb 4 Jansen Geisha 1 acrylsch f Jansen

Geisha I, acrylschilderij, M.J. Jansen (foto Kunstenaar)

Disciplines
Broeksma doet dat in geënsceneerde portretfotografie met vooral topsporters voor de lens. Hij zet ze met sportattribuut op andere locaties dan de baan, het veld of het water waar de sporter zoveel uren traint, incasseert en presteert. Hun perfect belichte afgetrainde lijven krijgen evenveel aandacht als hun gezichtsuitdrukking. Jansen begint uit het niets en laat haar vrouwfiguren tevoorschijn komen in lijnen en volumes. Zij hanteert potlood, krijt, verf, penseel en paletmes met hetzelfde gemak als de beeldhouwmaterialen waarmee ze op de bok een kop, buste, of figuur opzet, kneed en boetseert.
                                                                                   
139e kb 5 portret krijttrerning

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zonder titel, tekening, rood krijt, M.J. Jansen (foto

kunstenaar)

Oprecht
De kunstenaar studeerde af aan de Minerva Academie, nu deel van de Hanze Hogeschool Groningen. De autonome kunstenaar werkt in haar tweehonderd vierkante meter grote Atelier De Beeltenis in Grijpskerk aan haar onopgesmukte mens- en dierfiguren in forse streken en stevige volumes met natuurlijke gratie. Broeksma kende vooral haar doorleefde beeldhouwwerken en zag de tekeningen op haar atelier als voorstudies. Toen een selectie ingelijste tekeningen klaarstond voor de expositie in Aldtsjerk, viel hem pas op hoe treffend die waren en dat ze op zich zelf konden staan. In zijn toespraak zei hij: “Gelukkig heeft de galerie die ontdekkingen nu hier gepresenteerd naarst divers ander werk opdat u letterlijk een oprecht beeld krijgt.”

 

Aldtsjerk, Grijpskerk, 4 juli 2017, ©Gerhild van Rooij

Vrouw, Marianne J. Jansen
tot 12 juli 2017, Galerie Bloemrijk Vertrouwen / GBV Kunst & Concertzaal
donderdag t/m zaterdag 14 - 17 uur of op afspraak: 058-2561176 / 06-25356418
Van Sminiaweg 70, 9064 KE Aldtsjerk
www.gbv-artgallery.nl
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

*Met dank aan Esther Goedhart (viool), Muziekschool de Wâldsang Burgum en Stella Boggia (piano), Skola Musica, LeeuwardenD

138e kb 1 LacertaAgilisJuvenile

Lacerta agilis juvenile with typical eye spots on the site (foto Jan Baas CC)

Leven op de hei
De Liphusterheide is het op één na grootste heidegebied van Fryslân en bleef dankzij de inspanningen van de familie van Harinxma als heide in stand. Aan de sloten en greppels is nog af te lezen dat dit beschermde natuurgebied ooit verveend is geweest. Nu is het een complex van vooral natte heide, met veel vennetjes en vennen, en nog wat droge heide, waar de adder, ringslang, levendbarende hagedis, heikikker, watersnip, tapuit, klapekster en wulp goed leven en de kraanvogel en zeearend jaar in jaar uit langs trekken. Veel schilders, tekenaars en prentmakers maakten in de tijd dat er nog geen fotografie, film en 3D-animatie bestond documentair werk. Ze reisden bijvoorbeeld mee tijdens veldslagen of op verre diplomatieke reizen. Op wetenschappelijke expedities tekenden en schilderden ze onbekende gebieden, vaak binnenlanden van Overzeese gebieden. In een flits een foto kon toen niet

138e kb 2 MariaMerian3

Jacobus Houbraken (1698-1780) Portret van Maria Sibylla Merian, circa 1700, kopergravure. (foto uit: Das Insektenbuch, Insel Verlag Leipzig Frankfurt am Main 1991)

Maria Sybilla Merian
Andere kunstenaars reisden met hun assistenten zelf af naar een van de overzeese delen om de natuur in kaart te brengen. Dat deed bloemenschilder en entomologe Anna Maria Sibylla Merian die op 2 april 1647 in Frankfurt am Main is geboren, op 13 januari 1717 overleed, en een tijd bij de Labadisten in Friesland woonde. Zij bestudeerde planten en insecten en tekende die zeer gedetailleerd. In publicaties gebruikte zij haar eerste naam Anna nooit. Haar observaties en documentatie van de metamorfose van rupsen tot vlinders vormen een belangrijke bijdrage aan de entomologie en, voor zover bekend, was zij de eerste die de insecten tekende samen met de plant waarop ze gedijden.

138e kb 3 heislangHagedis bathasar vdrast 17e

Hagedisse Bathasar van der Ast (Middelburg 1593 of1594 - Delft december 1657)

 

In Nederland
Anderen beeldden dicht bij huis de natuur uit. Ook nadat de dure fotografie was uitgevonden en daarna de kleurenfotografie waarna inkleuren niet langer nodig was, bleven er nog steeds botanische tekenaars en schilders. Hun kunstwerken documenteerden soorten die nu verdwenen of bedreigd zijn. Het heideblauwtje, een schaarse vlinder, vliegt nog boven de Liphúster heide. Op een op 30 januari 2017 uitgekomen automaatpostzegel staat deze Plebejus argus van bovenaf en vanaf de zijkant in de vlucht afgebeeld. De tekeningen zijn van Janneke Brinkman-Salentij, het ontwerp met onder meer fosfordruk is van Frank Janse van Frank Grafisch Ontwerp uit Gouda.

138e kb 4 Jac P Thijsse 1865 1945 nat archief

Jac. P. Thijsse (foto Nationaal Archief)

Thijsse
Jacobus Pieter (Jac. P.) Thijsse werd op 25 juli 1865 geboren in *Maastricht en overleed op 8 januari 1945 in Overveen. Hij bracht natuurgebieden in ons land onder de aandacht en werkte samen met kunstenaars. De heer E. Verkade vroeg Thijsse naar aanleiding van diens wekelijkse stukken in het Algemeen Handelsblad mee te werken aan reclame voor koek. Thijsse was lid van de in 1901 opgerichte Natuurhistorische Vereniging en aarzelde. Hij zei tenslotte ja, mits de naam Verkade onopvallend vermeld zou worden. In de periode 1903-1940 verschenen 35 Verkade-albums, waarvan Thijsse er 19 schreef. De oplage bedroeg soms meer dan honderdduizend. De Levende Natuur, het tijdschrift dat Thijsse mede had opgericht, had duizend abonnees.

138e kb 5 ill. uit Hei en dennen E Heiamans en Jac. P.Thijsse

Illustratie uit Hei en dennen van Jac. P. Thijsse en Heimans

Bosch en Heide
In deze albums konden plaatjes geplakt worden die verpakt werden bij producten van de Zaanse brood-, koek- en beschuitfabriek Verkade. De omzet van Verkade verdubbelde. In het door Bakkerij ‘De Ruijter’ der Firma Verkade & Comp., in 1913 te Zaandam uitgegeven album Bosch en Heide staat veel wetenswaardigs over heide zoals die bij Lippenhuzen. De plaatjes zijn gemaakt naar tekeningen en aquarellen van bekende kunstenaars: L.W.R. Wenckebach, Jan van Oort en Jan Voerman. De albums lieten brede lagen van de bevolking met de natuur in aanraking komen. Thijsse kon zo aanstekelijk schrijven dat lezers er zelf op uittrokken om al het natuurschoon te ontdekken, er met al hun zintuigen kennis van te nemen en te genieten. Wie meer weet, ziet meer.

138e kb 6 exlibris obekommerd jac p thijsse

Exlibris Morgenstond van Jac. P. Thijsse

Natuurbehoud

Op het exlibris van de schrijver, onderwijzer, veldbioloog en natuurbeschermer kwetteren onder een opgaande zon vijf spreeuwen, voor hem symbool van onbekommerd zijn. Hij was actief bij Vogelbescherming en zette zich in voor behoud van het Naardermeer, het eerste beschermde natuurmonument in Nederland. In 1905 richtte hij met anderen de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten op. Als schrijver en natuurvorser van vele laagdrempelige, goed gedocumenteerde bijdragen over natuureducatie, veldbiologie en natuurlijke historie en door zijn natuur- en landschapsalbums was hij een bekende Nederlander. Hij wilde anderen enthousiasmeren om te genieten van wat hij in de vrije natuur zo aantrekkelijk of wetenswaardig vond. Hij hoopte dat zijn verhalen en publicaties zouden leiden tot meer begrip voor de natuur en dat velen zouden gaan helpen om die natuur te beschermen. Zijn ideeën, boeken en artikelen passen in onze tijd waarin het beschermen van natuurgebieden zoals de Liphusterheide vanzelfsprekender is dan een eeuw geleden.

Lippenhúzen, Aldtsjerk, ©Gerhild van Rooij

Bronnen: www.postzegelblog.nl Bate Hylkema, automaatpostzegels, 8.1.2017; www.heimansenthijssestichting.nl; www.itfryskegea.nl; www.natuurmonumenten.n

137e kb 1 f723 G Boersen det herme diana

Herme, detail lauwerkrans, binnentuin Museum De Princessehof, Leeuwarden (foto Gerard Boersen)

In Pluskrant Magazine 12 (juni 2016) beschreef ik vijf neoklassieke hermen, die oorspronkelijk in Opsterland stonden. Op het detailfoto van een van deze hermen is de lauwerkrans te zien, een attribuut van de oorspronkelijke Griekse Artemis, de godin van de jacht die bij de Romeinen Diana heet. De in de vorige online kunstrubriek beschreven buste die volgens de RCE een oudere man voorstelt, mogelijk de Romeinse Keizer Hadrianus, draagt ook deze lauwerkrans, waarvan de punten van de bladeren naar voren wijzen. Het woord lauwer komt van het Latijnse laurea, dat 'laurierboom' én 'lauwerkrans' betekent. Bij de op oude Griekse en Romeinse figuren geïnspireerde beelden, zoals deze buste, heeft die laurierkrans altijd een speciale betekenis, net als andere attributen, kleding en de houding van de afgebeelde figuur, te vergelijken met de iconografie van heiligen.

137e kb 2 buste lauweren bzw f 4822b GvR

Buste met lauwerkrans in het haar, Lyndensteyn Beetsterzwaag (foto auteur)

Lauweren
De uitdrukking op je lauweren rusten verwijst naar de lauwerkrans in de antieke Griekse traditie. In de klassieke oudheid werden zulke kransen aan overwinnaars geschonken. Dat konden winnaars zijn van atletiekwedstrijden zoals die destijds werden bedreven of de mensen die bij poëtische ontmoetingen triomfen vierden. De winnaar van de antieke Olympische Spelen kreeg, behalve eeuwige roem en de lauwerkrans, ook een palmtak. In de latere Romeinse Oudheid was dit net zo. In Rome was de lauwerkrans als corona triumphalis (kroon van de triomf) symbool voor het overwinnen van een vijand door een succesvol bevelhebber tijdens zijn triomftocht. Bij de Romeinen was het palmblad ook een teken voor de overwinning en werden zegevierende generaals en succesvolle gladiatoren gehuldigd met de palmtak. In de christelijke traditie werd de palmtak een teken voor de overwinning van de geest op het lichaam.

137e kb 3Apollo Musagetes.PioClementino Inv310

Apollon citharede et musagette, Vaticaan Museum (CC)

Vorm
Op de oudste kunstwerken dragen een hoefvormige lauwerkrans. Deze is aan de voorkant open, moderne kransen zijn ringvormig. Lauweren of laurierkransen zijn soms afgebeeld als tak of boeket met dezelfde betekenis: gelauwerd zijn. De hoefijzer- of cirkelvormige in elkaar hakende takken en bladeren van de aromatische laurier houden het hele jaar een groene kleur. Bij de oude Grieken is de lauwerkrans ook een attribuut in de mythologie. Apollo, een van de twaalf Olympische goden, draagt op zijn hoofd een lauwerkrans, zoals op het marmeren beeld uit de tweede eeuw Apollon citharède et musagette (Apollo met citer, aanvoerder van de muzen), dat met beelden van zeven Muzen in 1774 bij Tivoli is gevonden in de ruïne van de villa van Cassius en nu deel uitmaakt van de collectie van het Vaticaan Museum.

137e kb 4 arte Lorbeerkranz Zypern

Bladgoud, lauwerkrans, hoefvormig uit Cyprus

Roem
Een winnaar van een belangrijke wedstrijd verwierf zulke grote roem dat hij daar maatschappelijk heel lang van kon profiteren. Die status van winnaar gold als garantie voor een luxe leven. De geëerde persoon kon letterlijk en figuurlijk op zijn lauweren rusten. Later kreeg dit deels een negatieve betekenis. Wie op zijn lauweren rustte, kon arrogant zijn en lui worden. En soms meende iemand ten onrechte op zijn of haar lauweren te kunnen rusten, terwijl ze daarvoor (nog) meer hadden moeten presteren. Vele talen kennen deze antieke uitdrukking: to rest on one's laurels (Engels), sich auf seinen Lorbeeren ausruhen (Duits), se reposer sur ses lauriers (Frans) en dormire [= slapen] sugli allori (Italiaans).

137e kb 5 Portrait de Dante

Sandro Botticelli (1445-1510), Dante Alighieri met lauwerkrans, tempera 1495 54.7 x 47.5 cm. Locatie Bibliotheque et fondation Martin Bodmer (Cologny, Zwitserland)

Academisch
Bij lauwerkransen op graven wijzen alle bladeren naar één richting. De lauwerkrans is ook een motief in architectuur, kunst, meubelen en decoraties en motief in textielwerken, vooral tijdens de Franse keizertijd. Frankrijk en Portugal kennen ridderorden in de vorm van lauwerkransen, waarvoor de door Napoleon ingestelde Academische Palmen het voorbeeld waren. De middeleeuwse Florentijnse dichter, filosoof en politicus Dante Alighieri studeerde aan de Siciliaanse School en wordt vaak afgebeeld met een lauwerkrans. In sommige landen is de lauwerkrans het symbool voor de mastergraad en wordt deze bij universitaire diploma-uitreiking aan afgestudeerde masters gegeven. De lauwerkrans is dus niet alleen voorbehouden aan mythologische figuren, keizers, dichters en sportwinnaars.

Beetsterzwaag, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij

Bronnen
RCE.nl
Informatie bij diverse tentoonstellingen in binnen – en

136e kb 1 IMG 4821 kopie

Buste Lyndensteyn, Beetsterzwaag (foto auteur)

Aan de Hoofdstraat 3 in Beetsterzwaag staat het in neoclassicistische stijl gebouwde Lyndensteyn. Dit hoofdgebouw uit 1821 stond op de plaats van een daarvoor afgebroken state in de voortuin. Deze tuin werd evenals de overtuin in het daaropvolgende jaar opnieuw ingericht door de beroemde tuinarchitect L. P. Roodbaard van wie meerdere landschapstuinen bewaard zijn gebleven, waaronder de tuinen bij Lyndensteyn. Vanaf de straatzijde gezien, staat aan de rechterkant, de Oostzijde van het hoofdgebouw, een bijgebouw van later datum. Dit pand, Hoofdstraat 5, is te herkennen aan de trapgevels en muurankers en aan twee bustes of borstbeelden op een piëdestal of voetstuk, ook wel zuilvoet genoemd, tegen de zijgevel.

 

136e kb 2 IMG 4848 kopie

Gevel en bustes, Beetsterzwaag (foto auteur)

Tuinbeelden
De beide bustes op piëdestal zijn gemaakt in de stijl van de klassieke oudheid en neoklassieke kunstwerken. Ze passen eerder bij het hoofdgebouw dan bij het gebouw uit 1914 waarvoor ze zijn geplaatst. In de brochure Beelden(d) kijken Kunst in de openbare ruimte (uitgave Cultbee) is een wandeling beschreven langs kunstwerken in Beetsterzwaag, waaronder enkele in de voor- en overtuin van Lyndensteyn, zoals het al beschreven beeld Poseidon. Dat beeld stond en staat in de overtuin waar de bustes oorspronkelijk ook stonden. De twee historische tuinbeelden kregen in 2003 de status van Rijksmonument toegekend, als deel van het eveneens beschermde complex Lyndensteyn, met naast Huize Lyndensteyn, diverse objecten in de voor- en overtuin inclusief het oude hekwerk.

136e kb 3 IMG 4818b

Buste (links), Lyndensteyn, Beetsterzwaag

Kunstverzamelaar
Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn de borstbeelden twee vroeg 18de- eeuwse marmeren beelden op natuurstenen piëdestals. Ze zijn aangekocht door Frans Godard (Godert) baron van Lynden, die op 21 september 1781 in Leeuwarden is geboren en daar op 9 april 1828 overleed. Hij heeft in 1821 Lyndensteyn laten bouwen. Hij was Grietman van Opsterland (voorloper van burgemeester), de zoon van Reinhard van Lynden en Ypkjen Hillegonda van Boelens en ook bekend als Frans Godard Ayzo Boelens baron van Lynden. Na het overlijden van zijn broer Ayzo Boelens voegde hij die namen toe aan zijn eigen naam, hun grootvader aan moederszijde heette ook Ayzo van Boelens.

De overtuin
Frans Godard verzamelde kunstwerken waarvan nu nog genoten wordt. Een deel staat, net als de bustes bij Lyndensteyn, op openbaar terrein of bevindt zich nu in musea. Volgens de monumentbeschrijving van het RCE stelt 4a, het rechter beeld, een jonge man voor getooid met wijnranken, en 4b, het linker beeld, een man met korte baard en lauwerkrans. De beide beelden hebben niet altijd op deze plaats gestaan en zijn in 1914 verplaatst. Eerder stonden ze aan weerskanten van de vijver bij de Turkse tent in de overtuin van Lyndensteyn. Die tent is er niet meer omdat deze in 1991 is afgebrand.

136e kb 4IMG 4841b

 

 

 

136e kb 5 HADRIAN

Keizer Hadrianus op munt (foto anoniem)

Gaafheid
De borstbeelden op piëdestals hebben de status van Rijksmonument gekregen vanwege de ouderdom, hun herkomst en latere bestemmingsgeschiedenis, de beeldhouwkunstige en ornamentele waarde en hun gaafheid in relatie tot de ouderdom. Ze zijn wel licht beschadigd, maar voor drie eeuwen oude beelden zien ze er goed uit. Volgens beschrijvingen bij onder meer Cultbee en Lanterfanten is het waarschijnlijk dat het ene beeld Keizer Hadrianus voorstelt en het andere Bacchus, de Romeinse god van de wijn en de roes die ook bekend is onder zijn Griekse naam Dionysos en de minder gebruikte naam Bakchus. De Romeinen associeerden hem ook met hun god Liber.

136e kb 6 Antinous Pio Clementino det

Antinous als Bacchus (detail), marmer (Museo Pio-Clementino, Sala Rotunda Vaticaan (foto CC)

Bacchus?
Bacchus heeft zijn haar vaak in een knot met wijnbladen of druiventros en heeft als attributen een wijnbokaal, druiventros of druivenmand. Het is heel goed mogelijk dat het beeld in Lyndensteyn Antinous voorstelt, zoals onder meer op Lanterfanten.nl staat. Anitinous was het vriendje van Hadrianus, afgebeeld met lauwerkrans in het haar, een baard volgens de mode uit zijn tijd en grote bontkraag. De keizer van het Romeinse Rijk (117 tot 138) liet Antinous altijd als Bacchus afbeelden, halfnaakt en omkranst door druivenranken.

Beetsterzwaag, Aldtsjerk, 2017©Gerhild van Rooij

* RCE.nl, Rijksmonument nummer 514016 op beschermd Complexnummer 514012.
Cultbee.nl
Lanterfanten.nl/1036880.htm

 135e kb 1 Dr8 Surprise2005 Dedden Keizer20x25

Surprise 2002. H 650 x B 200 cm, Dedden en Keizer, Drachten (foto CC)

Uit de stoeptegels op Flevo 190 in Drachten stijgt een 6,5 meter hoge en brede stengel op, waarvan de nerven draaien. Bovenaan mondt deze uit in een grote bloemkop en daaruit steekt of hangt weer een halve stripfiguur, die met zijn of haar hoofd in de vorm van een uitvergrote ‘bad-eend-kop’, de ruimte overziet. Het zou zelfs kunnen dat die figuur een ‘bad-eend-masker’ draagt, de zijkanten kunnen vleugels of schouders zijn. Dit blauwe humoristische beeld is gemaakt van polyester en glasvezel met een stalen binnenconstructie.

135e kb 2 Jive Baby Dedden K Mijdrecht

Jive Baby 2010. H 750 x B 500 x D 400 cm. Dedden en Keizer, Mijdrecht (foto CC)

Duo
Het doet, zoals geen enkel ander beeld in Smallingerland, een beroep op de fantasie van kinderen en wie jong van geest bleef. Surprise! is onmiskenbaar een creatie van het kunstenaarsduo Dedden en Keizer, alias de Space Boys. Albert Dedden (Wisch, 1959) en Paul Keizer (Apeldoorn, 1959), komen beiden uit Deventer en werken sinds de jaren negentig samen aan monumentale werken voor de openbare ruimte. Hun humoristische sculpturen of objecten staan in vele steden in ons land en ontlokken vaak een glimlach, omdat ze, evenals veel van de titels, iets onverwachts hebben. Zo heet het zwevende (hobbel-) paard met eendenkop bijvoorbeeld Jive Baby.

135e kb 3 Small Scale Events Deventer hanzew.20x25

Small Scale Events 2003. H 225 x B 150 cm. Dedden en Keizer, Deventer (foto CC)

Verbinding
De sterk uitvergrote figuren reiken verder dan de mens in de straat. De figuur in Surprise! kijkt van grote hoogte verder en de dubbele figuur in Small Scale Events roept van eenzelfde hoogte naar een onbekende verte. In Drachten verbindt Surprise! uit 2005 het plein tussen de Bredeschool De Drait met het tegenovergelegen winkelcentrum: de kinderwereld met de volwassen wereld. Om iets nieuws te creëren zijn fantasie en creativiteit even waardevol als berekeningen maken of je uitdrukken in woorden. Als alles alleen maar bij het oude zou blijven, zou het leven oersaai worden en de mens als stilstaand water geen kant op kunnen. In hun oorspronkelijke en vaak poëtische beelden denken Dedden en Keizer out of the box.

135e kb 4 Gak id.nieSpaceCowb.2007J Schamhartstr Olst

Ga'k, Ga'k nie! 2007. H 350 x B 500 x D 200 cm. Dedden en Keizer, Olst (foto CC)

Anders
Om buiten de gevestigde paden te treden is moed nodig. Om het onbekende te onderzoeken, te ontdekken of vorm te geven moet je boven je twijfel uitstijgen. Uitvindingen als grammofoon, waterpomp, ballpoint of later spaceshuttle, IPhone, 3dprinter en nieuwe medicijnen ontstaan wanneer iemand iets bedenkt of vindt en maakt dat er nog niet is. Daarvoor is naast verwerking van data voorstellingsvermogen nodig. Dat ontwikkel je door anders te kijken en wat je ziet of hoort te verbinden. De vernieuwer Mondriaan vond onder meer inspiratie in de Boogiewoogie, een pianospeelstijl die eind 19e eeuw kort na de afschaffing van de slavernij in de Verenigde Staten ontstond. Een ritmische en enerverende blues op piano, waarbij de linkerhand een zeer strak ritme speelt en de rechter bluesloopjes in verschillende maatvoering, syncopisch.

135e kb 5 Mondriaantricot

Mondriaan monument Always Boogie Woogie. H 300 x B 350 cm, kunststof. Dedden en Keizer, Winterswijk (foto CC)

Monument
In het Amersfoortse Museum Flehite hangt in de prachtige expositie Gerard Hordijk, buurman en vriend van Mondriaan* Hordijks portret van Mondriaan en zijn (rode) grammofoon. Hij liet zich niet beïnvloeden door de opvattingen van Mondriaan en De Stijl en kreeg in Parijs meer opdrachten dan de toen arme Mondriaan, die een radicale vernieuwing nastreefde. In 2006 werd het eerste monument voor Mondriaan ter wereld gemaakt: Always Boogie Woogie van Dedden en Keizer. De sculptuur staat voor De Tricotfabriek in Winterswijk. De in 1872 in Amersfoort geboren Mondriaan woonde van 1880 tot 1892, toen hij naar de kunstacademie in Amsterdam ging, in Winterswijk. De kunststof wand toont Mondriaans ontwikkeling van figuratief naar abstract. Ook in deze sculptuur laat het duo Dedden en Keizer de figuur, Mondriaan, vanaf een hoogte kijken. Hij is geen fantasiefiguur, maar kijkt naar een imaginaire ideale ruimte.

Drachten, Amersfoort, Winterswijk, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij

*Hordijks portret Piet Mondriaan, 1927, bruikleen van het Gemeentemuseum Den Haag

Bronnen
https://museumflehite.nl/

gemeentemuseum.nl
Keunstwurk.nl
deddenkeizer.nl

 134e kb 1 rechts j haantjes bij zijn werk opening GBV17

Rechts Johan Haantjes bij zijn werk (olieverf op papier en doek) Opening in GBV 2017

De Friese Johan Haantjes (1948) is autodidact en schildert vooral met olieverf op doek, paneel of andere ondergronden. Hij woont en werkt in Leeuwarden en is lid van de in 1985 opgerichte FRIA (vereniging van Friese beeldend kunstenaars). Haantjes exposeerde onder andere meerdere keren in Smallingerland en Opsterland en is daar bekend van zijn exposities in Beetsterzwaag, de werken in de Kunstuitleen in Drachten en de groepsexpositie Gezichten van het Noorden (FRIA en Prisma) in Museum Dr8888.

 

134e kb 2 J. Haantjesolieverf op juthout ook op invitatie

Zonder titel 1 leven, olieverf op juthout, J. Haantjes

Sporen
Lange tijd stond vooral het landschap centraal, waaronder ook de Wadden. Sporen daarvan zijn zichtbaar in de werken in de expositie die tot en met 8 juni in Galerie Bloemrijk Vertrouwen (GBV) in Aldtsjerk te zien is. Een deel van de getoonde stillevens heeft als ondergrond juthout, materiaal dat afkomstig is van het strand van de wadden en steeds zeldzamer wordt. Deze ondergrond heeft de kunstenaar optimaal benut. De vorm en kleuren van de spaarzaam geschilderde stillevens contrasteren met de weerbarstige structuren van de ruwe vorm van ‘de houtjes’ die mede het beeld bepalen. Het geeft iets speels aan de pure klassieke vormen.

 

134e kb 3 J. Haantjes olieverf en collage juthout 2

Zonder titel 2, olieverf op juthout, J. Haantjes

Huid
Johan Haantjes heeft in zijn werk altijd veel aandacht voor de huid. Die ruwe ondergrond sluit aan bij de werken waarin hij zand gebruikte om een doorleefdere huid te creëren of bij zijn materieschilderijen: panelen met allerlei hout, textiel en ander materiaal waarover een voorstelling of een abstract werk is geschilderd. De ongepolijste, soms geschuurde huid is even belangrijk voor de sfeer als de voorstelling, die verstild is en harmonisch. Het lijkt of het in alle werken om de ruimte en het licht van het Friese landschap draait, ook in de stillevens.

 

134e kb 4 Johan haantjes olieverf op jute 4

Zonder titel 3 op jute, J. Haantjes

Bomen
De kannen, flessen, kruiken en potten zijn, net als de bomen die nu op jute zijn weergegeven, teruggebracht tot de essentie. Soms zijn het slechts lijnen waarbinnen de ruimte is weergegeven en de horizon voortdurend aanwezig blijft, dan weer is het licht en kleurenspel in een bolle vaas geschilderd als een geabstraheerd landschap, open, vol ruimte. Alles is wat het is, puur.

 

134e kb 5 Folgering1

Maskerobject, glas, M. Folgering

 

Glas
Mieke Folgering (1932) is ook een purist. Ruimte en eenvoud zijn voor haar even belangrijk als een krachtige vorm of het nu gaat om abstract werk of de verbeelding van flora, fauna of de mens. De vaak speelse portretten, maskers en dierfiguren laten de essentie zien en hebben prachtige kleuren of bestaan uit blank glas, soms met een enkele ‘kleurveeg’ die de expressie versterkt. De florale vormen en bomen zijn gestileerd, de stillevens, zoals het ijsje of uitnodigende glaasje, zijn humoristisch.

 

134e kb 7 folgering 35x55 cm glas op stenen sokkel

 

                      Zonder titel, glasobject op stenen voet, M.Folgering

 

Altijd kijken
Het is allemaal oorspronkelijk werk van een kunstenaar pur sang, opgeleid aan de Rietveldacademie en lid van de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae. Ze woont in Amsterdam, heeft daar een ruim atelier, maar is in Leeuwarden opgegroeid en ook voor haar is het Friese landschap een blijvende inspiratiebron: licht, ruimte, rust. Ze blijft er kijken, zoals ook in haar werk, naar nieuwe mogelijkheden, andere nuances om haar palet te verrijken. In haar twee- en drie dimensionale werken combineert ze glas wel met metaal of gaas en gebruikt bijvoorbeeld grote peulen of ander organisch materiaal om levendige lijnen te maken, niet hard, wel uitgesproken.

 

 

 

 

134e kb 6 Mieke Folgering Foto auteur

Wandobject, glas, M. Folgering

Veelzijdig
Haar oeuvre omvat monumentale werken voor bijvoorbeeld de Rijksgebouwendienst en andere opdrachtgevers, glasramen, panelen voor aan de wand, grafmonumenten, ruimtelijke werken, kleine objecten en sieraden. Vanaf de jaren negentig is in Galerie Bloemrijk Vertrouwen te zien dat ze hiermee verrast. De transparantie en oneindige variatie in kleur, oppervlak en vorm boeit haar zo mateloos dat zij, na vele decennia werken, blijft experimenteren en nog steeds nieuwe mogelijkheden ontdekt. Recent oxides, waarmee ze prachtige groengele tinten tevoorschijn laat komen, bijna als korstmossen op een blanke open gevouwen vorm in geraffineerde eenvoud.

Leeuwarden, Aldtsjerk, Amsterdam, 2017, ©Gerhild van Rooij

Johan Haantjes, Mieke Folgering tot 8 juni, donderdag t/m zaterdag 14 tot 17 uur
in GBV, Van Sminiaweg 70, 9064 KE Aldtsjerk
www.gbv-artgallery.nl

133e kb 1 J vdr bij gvr 7 kopie

Jan Frearks van der Bij is op 4 november 1922 te Drachten geboren en overleed op 5 maart 2013 op negentigjarige leeftijd in Bartlehiem. Zijn oeuvre omvat schilderijen, tekeningen, monumentale wandschilderingen en mozaïeken. Als autodidact ontwikkelde hij een eigen stijl, in de beginjaren wat gedekt in kleur en dramatisch in stijl, later spatten de felgekleurde vlakken van het doek. De kunstenaar was lid van Yn'e line, een groep van zich aan elkaar verwant voelende expressionistische kunstenaars Sjoerd Huizinga, Klaas Koopmans, Pier Feddema en Jaap Rusticus.

133e kb 2 gelijkenis talenten 1962

Opdrachten
De groep bestond van ongeveer 1950 tot 1970. Ze exposeerden hun vooral op het landschap geïnspireerde baanbrekende werk vaak samen. In die periode en de jaren zeventig realiseerde Van der Bij veel monumentale opdrachten in gemeente Smallingerland en andere Friese gemeenten. Hij was daarnaast docent kunstnijverheid en tekenen en gaf tot zijn pensioen in 1987 les op de Rehoboth-Mavo in Drachten, onder meer in het tekenleslokaal naast het godsdienstlokaal in het houten Noordoost Kerkje aan de Klokhuislaan.

133e kb 3 J vdr bij gvr 13

Mozaïek
In zijn monumentale werk verbeeldt de kunstenaar vooral Bijbelse thema’s, zoals in De wonderbaarlijke spijziging uit 1979. Dit in opdracht van de gemeente Smallingerland gemaakte mozaïek op de gevel van de Christelijke Scholengemeenschap Liudger aan de Splitting 17 in Drachten is in 2004 gerestaureerd. In bakstenen gemeten is het 65 bakstenen hoog en circa 27 strekkende stenen breed. Het werk bestaat uit kleine vierkante mozaïeksteentjes, in de vlakken missen wat steentjes.

133e kb 4 J vdr bij gvr 3 kopie

Vierkant
Om één gele baksteen over de hele lengte en voeg te bedekken waren wel 33 kleine vierkante mozaïeksteentjes nodig, drie rijen van elf. Deze zijn soms doormidden geknipt om de strakke of gebogen lijnen of vlakken te vormen waarmee de voorstelling goed uitkwam. De steentjes zijn binnen een kleurvlak soms zowel verticaal als diagonaal geplaatst. In de witte, grijze en zwarte vlakken en lijnen hebben de steentjes in de vlakken dezelfde kleurwaarde. De steentjes in de kleurvlakken variëren in toon en geven zo extra levendigheid aan de voorstelling.

133e kb 5 J vdr bij gvr 6

Figuren
De vanaf links opgaande diagonale zwarte baan die in dikte toeneemt is een horizon. Daarvandaan spreidt de zon over vijf verspringende verticale banen haar stralen uit. Het linkerdeel zou door de kruisvorm en andere kleurstelling als kerkraam opgevat kunnen worden. Onderaan begrenst een vanaf links afgaande horizon een meer of zee over diezelfde verticalen. Tussen beide diagonalen is er land met mensen en tot over de diagonalen vangen twee witte contouren van vissen direct de aandacht. In die visvormen reikt een vrijstaande in wit geklede bebaarde manfiguur een in blauw geklede vrouw een brood (boven) en vis (onder).

133e kb 6 J vdr bij gvr 8detailb

Thema
Het mozaïek verbeeldt ‘De wonderbaarlijke spijziging’, naar de Nieuwtestamentische Bijbeltekst, Marcus 6: 41 – 44: “En Hij nam de vijf broden en de twee vissen, zag op naar de hemel, sprak de zegen uit en brak de broden en gaf ze aan de discipelen, dat die ze hun zouden voorzetten en de twee vissen verdeelde Hij onder allen. En zij aten allen en werden verzadigd. En zij raapten de brokken op, twaalf manden vol, en ook van de vissen. En die de broden gegeten hadden, waren vijfduizend man.”

133e kb 7 Jacobs droom

Ontwikkeling
Een eerder mozaïek uit 1962 verbeeldt De gelijkenis van de talenten uit Mattheüs 25, vers 14: 30. Dit werk is compact en traditioneel en gemaakt voor de Christelijke Basisschool De Wel, Master Hamstrjitte in Broeksterwâld in gemeente Dantumadeel. Op de gevel van de Gereformeerde Kerk aan De Sânnen 22 in Drogeham in Gemeente Achtkarspelen hangt een opener mozaïek. Het bijna grafische werk uit 1985 verbeeldt Jacobs droom uit Bijbelboek Genesis: Toen droomde hij dat op de aarde een ladder stond opgericht tot aan de hemel, de engelen Gods klommen en daalden daar langs af, en de Heer stond boven aan. Een voorschaduw van deze lossere werkwijze was te zien in De wonderbaarlijke spijziging, waar de figuren in de als vignetten weergegeven vissen, los kwamen van het geheel.

Drachten, Drogeham, Aldtsjerk, 2017 © Gerhild van Rooij

Bronnen
Keunstwurk.nl (foto Gelijkenis van de talenten)
RCE.nl
RKD.nl
Palm, F. van der (2002) Jan Frearks van der Bij: 80 jaar. Harlingen: Flevodruk
https://noorderbreedte.nl/2003/