enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

17e boekbespr 1 schoolpl in ons land koekkoek

1. Boek: De Schoolplaat in ons land met: In sloot en plas (ook ansichtkaart, poster), oorspronkelijke schoolplaat, J.B. Wolters Uitgevers Maatschappij n.v.

Uitgeverij Libre bracht vanaf 2002 een tiendelige boekenserie De schoolplaat uit met telkens een ander thema. De oblong (langwerpig liggend) boeken kregen een harde kaft en stevig papier. Hierdoor kunnen de 302x230x8 mm grote boeken geopend neergezet worden om langer naar de paginagrote, historische schoolwandplaten te kijken als naar prenten. Op de linkerzijden staan schematische tekeningen met 6 tot 15 genummerde onderwerpen uit de schoolwandplaat en een namenlijst, waardoor ook jongeren die kunnen vinden.

17e boekbespr 2 In het bos MA Koekkoek

2. Schoolwandplaat: In het bos, op doek (in boek De schoolplaat: In ons land en ansichtenkaartboek: In ons land), oorspronkelijke lithografische schoolplaat 102 x 78 cm, J.B. Wolters Uitgevers Maatschappij n.v.

Spelenderwijs
In deel 1, In ons land (2002, 2010) belichten twaalf prachtige platen van M. A. Koekkoek diverse biotopen. Ze staan ook in een gelijknamig ansichtenkaartboekje met vier extra schoolplaten: Insecten, Boschvogels, Water- en weidevogels en Vrienden der duisternis. Op de lagere scholen hingen zulke platen tijdens het vak Kennis der natuur in de klas. Meester of juf gebruikte de bijgeleverde handleiding om over de sfeer, flora en fauna te vertellen. Kinderen konden naar de platen kijken zolang die bleef hangen (soms weken of maanden) en wegdromen bij de vergezichten en details die de afgebeelde natuur bood. Ze namen die spelenderwijs in zich op.

 

17e boekbespr 3 MA KII coll Nat Natuurhist Mus Naturalis Leiden

3. Marinus Adrianus Koekkoek bij zijn werk II, foto collectie Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis Leiden

Doorgeven
Hoogbejaarden kunnen de platen van dit aanschouwelijk onderwijs vaak nog voor de geest halen. Dankzij de schoolplaatboekenserie kan iedereen kennis nemen van de tijdloze schoolplaten en erover vertellen. Boven de schematische tekeningen staan de op de originele teksten voor onderwijzers gebaseerde toelichtingen. Over Marinus Adrianus Koekkoek II geeft het boek weinig informatie. Hij is op 29 januari1873 in Amsterdam geboren en overleed daar op 30 mei 1944. Zijn overgrootvader Johannes Hermanus Koekkoek (1778-1851), grootvader Hermanus Koekkoek (1815-1882), vader Willem Koekkoek (1839-1895) en zijn broer Hermanus Willem Koekkoek (1867-1929) waren ook schilders.

 

17e boekbespr 4 Koekkoek Naardermeer

4. Naardermeer, poster (idem op cover ansichtenkaartenboekje In ons land en in boek: de schoolplaat).

In ons land
M.A. Koekkoek schilderde landschappen, stalinterieurs en pluimvee en was twintig jaar verbonden aan het (Rijks-)Museum voor Natuurlijke Historie (nu Naturalis) te Leiden. Hij maakte daar wetenschappelijke tekeningen van planten en dieren. De kunstenaar ontwierp 36 schoolplaten, twee series van twaalf aquarellen voor het vak Kennis der natuur. Eerst de tussen 1915 en 1927 geschilderde serie In ons land: Het Naardermeer; In de weide; In sloot en plas; Zoetwatervissen; In de Noordzee; Wintervogels; Aan het strand; In het duin; Bij de ruïne; Aan de rivier; Op de heide en In het bosch. Ze kregen handleidingen van J.W. Boerman en K.H. Knip. In 1931-32 ontstond Koekkoeks herziene versie (Wintervogels werd Vogels in de winter, bosch werd bos) en schreven L. Dorsman, K.M. Knip en A. Melink de handleidingen.

 

17e boekbespr 5 schpl buiten ons l. koekkoek

5. Te midden bvan sneeuw en ijs, serie Dieren in hun omgeving op omslag boek: de schoolplaat Buiten ons land, or., wandschoolplaat, papier op linnen, 70 x 103 cm, J.B. Wolters

Buiten ons land
Het drietal schreef ook de handleiding voor Koekkoeks in 1924-1925 geschilderde schoolplatenserie Buiten ons land: Bewoners van de Karpaten; Te midden van sneeuw en ijs; In een Duitsch bergwoud; In het gebied van de Boven-Nijl; Aan de rand van de Kalahari; Onder de dadelpalmen; Noord-Amerikanen woudbewoners; In het Braziliaansche oerwoud; In de Syberische vlakte; Op Borneo; In de Rimboe en Uit de Australische dierenwereld. Hiervoor bestudeerde Koekkoek leeuwen, giraffen en zebra’s in het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie.

 

17e boekbespr 6 Insecten krt id. Insecten vogels

6. Insecten, ansicht in: In ons land, (idem in boek: de schoolplaat Insecten en vogels).

Monument
Naast de schoolplaatboeken In ons land en Buiten ons land zijn er twee delen Vaderlandse Geschiedenis; Volle leven zomerhalfjaar; idem winterhalfjaar; twee delen Nederland in Woord en Beeld; Ambachten en Bedrijven; Vogels en Insecten, Ansichtenkaartenboekjes In ons Land en Het volle leven (zonder inleiding of platentitels) en A2-posters Het Naardermeer; In het bos; In de weide; In sloot en plas en Strand.* Het geheel vormt een monument voor de schoolplaat als cultureel erfgoed, het aanschouwend onderwijs, de (resterende) natuur en nodigt uit om binnen en buiten te kijken.

Leeuwarden, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij

*Verkrijgbaar bij boekhandels of rechtstreeks bij uitgever Libre, www.libre.nl
Schoolkaartboek € 11,95; Ansichtkaartenboek € 8,95; A2-poster € 12,95

Zie:
Pluskrant.nl
: Gerhilds 144ste Kunstrubriek, Heeringa’s Schoolplatenmuseum Yn’t Bûthûs 1,
Gerhilds 145ste Kunstrubriek, Schoolplatencollectie Piet Heeringa 2
schoolplatendeinum.nl
https://www.youtube.com/watch?v=G9kdRBwu9_Y
“In Sloot en Plas" (Koekkoek) in Nationaal Onderwijsmuseum, Rotterdam (21.03.2011-08.01.2012), Scenario, samenstelling: Nationaal Onderwijsmuseum, Sarah-Jane Earle, Tijs van Ruiten & Jacques Dane. Stem: Paul Westerhof, Ontwerp, animatie Harold Houdijk/Asteroids.