enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

  16e boekbespr 1 GRID bind vb. W vd Hulst jr gvr kopie

GRID Bindvoorbeeld met schoolplaten Willem G. van de Hulst (foto auteur)

De eerste boekrubrieken* waren gewijd aan de Utrechtse oud-hoofdonderwijzer en schrijver W.G. van de Hulst Sr. (1879-1963) die meer dan honderd boeken schreef, waarvan een deel geïllustreerd door zijn zoon Willem Gerrit (G.)van de Hulst. Deze kunstschilder, beeldhouwer, illustrator en ook kinderboekenschrijver, is waarschijnlijk op 4 juni 1917 in Utrecht geboren. Toen hij op 89-jarige leeftijd op 27 juli 2006 in Nieuwersluis overleed, liet hij als kunstenaar een groot oeuvre na. Naast de voor zijn vader geïllustreerde boeken, schreef en illustreerde hij zelf 44 boeken, een deel onder pseudoniem Roelien E. Noor of Gerrit Hulst. Daarnaast was hij medeauteur van andere boeken en verschenen zes titels in Engelse vertaling in Canada en negen in het Duits.

 16e boekbespr 2 luister kijk leesboek winter

Boekomslag van Van de Hulst jr

Luister, kijk, lees
Zijn luister-kijk-leesserie over landschap en jaargetijden verscheen bij Samson Leersystemen, Alphen aan den Rijn, met bij elk jaargetijde een ‘ouderwetse’ geluidsband (luister), schoolplaat (kijk), en voor alle leerlingen een 32 of 34 paginagroot boekje van 20 x 20 cm (lees). De eerste twee drukken van herfst in het bos 1, winter in het weiland 2, voorjaar aan het water 3 en zomer aan zee 4 verschenen in 1972, in 1980 bij Paideia Press in Engelse vertaling. Zwart-wit flora- en faunatekeningen uit de langwerpige schoolplaat met per seizoen een andere achtergrondkleur sierden de omslag. Op die ca. 120 cm brede schoolplaat stond diezelfde flora en fauna in de natuurlijke omgeving in kleur.

 16e boekbespr 3 WG vd Hulst jr herfst1 gvr kopie

Uitgevouwen seizoensschoolplaat Winter, Vande Hulst jr, GRID boekbindvoorbeeld

Aanschouwingsonderwijs
In de negentiende eeuw waren schoolplaten voor aanschouwingsonderwijs een vernieuwende methode om lessen te ondersteunen. De platen werden naar tekeningen, schilderijen of aquarellen gemaakt met als onderwerp het dagelijks leven in en om ons huis, landbouw, veeteelt en veel meer. Ze hingen op linnen of karton geplakt in de klas. De oudste uitgegeven schoolplaten uit 1860-1870 waren van de Utrechtse onderwijzer-illustrator Hendrik Jan van Lummel (1815-1877). Al snel vroegen uitgevers andere illustratoren om ook schoolplaten te ontwerpen. Beunink, Dijkstra, Gabriëlse, Isings, Jetses, Koekkoek, Mathy, het Vrije Stel Onderwijs en Ykema maakten historische, aardrijkskundige, Bijbelse of botanische schoolplaten.

 16e boekbespr 4 WG vd Hulst jr Winter2 gvr bkopie

Seizoensschoolplaat Herfst, Van de Hulst jr, GRID boekbindvoorbeeld

Gorredijk Groningen
In Museum Opsterlân zijn er naast de overbekende Aap-Noot-Mies-leesplank en -plankjes in het leslokaal, bijbehorende Ot en Sien-schoolplaten en andere platen over regionale geschiedenis, ambachten en industrie, zoals zuivel. Deze platen staan bij velen in het geheugen geëtst. Ook in GRID, Grafisch Museum in Groningen, zijn schoolplaten. Daar demonstreerde een gids, die werkzaam was geweest in de grafische industrie, druk- en zetmachines, tegelijkertijd vertellend over de geschiedenis van drukken, inkten, letters en papier en hoeveel tijd het vroeger kostte om een regel, pagina, boek of plaat te maken en te drukken. Het werd zichtbaar en hoorbaar: elke machine heeft zijn eigen ritme en geluid.

 16e boekbespr 5 in GRID

GRID-deskundige vertelt over grafisch erfgoed.

Grafisch erfgoed GRID
Bij de afdeling boekbinden stonden weer andere machines en lagen diverse daar gebonden boekjes, waarvan één met opvallende omslag. Milieubewust, was resterende drukinkt met verschillende kleuren naar alle kanten over het karton ‘afgeveegd’ met fraai effect. De uitgeklapte pagina’s herkende ik meteen: seizoensschoolplaten van Willem G. van de Hulst, als een harmonica in zevenen gevouwen. Dit voorbeeldbindboek, dat met de lente begint, spreekt jong en oud aan.

 16e boekbespr 6 WG vd Hulst jr Voorjaar3 gvr

Omslagvoorbeeld en voorjaarsplaat, Van de Hulst jr in GRID.

Schoolplaten
Jaren geleden speelde TOTheater in onder meer Natuurmuseum Dokkum, Tresoar (Leeuwarden), Van Haren Museum (Heerenveen), Museum Stedhûs Sleat (Sloten) en Museum Opsterlân in Gorredijk het door mij geschreven en geregisseerde cultureel theatererfgoed Aa Be. Dit stuk sloot aan bij Haneboeken, leesplanken, schoolplaten en cartouches op historische landkaarten van de musea. Waar we ook speelden, in Friesland of daarbuiten, we hoorden elke keer hoeveel schoolplaten losmaakten.

Gorredijk, Groningen, Aldtsjerk, 2017 ©Gerhild van Rooij
http://www.gerhildvanrooij.nl

Met dank aan GRID, met permanent de grafisch erfgoedexpositie en Hendrik Nicolaas Werkman, en de tijdelijke expositie tot 17 september Papier ontvouwd. Groningers en hun papier en een GRID-wand, zie http://www.gridgroningen.nl/bezoek/


Foto’s 1, 3 t/m 6 Gerhild van Rooij

Bronnen

http://www.museumopsterlan.nl
http://www.onderwijsgeschiedenis.nl
Andries Hibma, www.wgvandehulst.com/

*Gerhilds 1ste en 2de boekrubriek: Schoolmeester-schrijver W.G. van de Hulst, 8.9.2015;
Essay over W. G. van de Hulst van Onno Blom, 13.9.2015