enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

1 statig Beetsterzwaag

 

Parklandschap
2012 was het themajaar Buitenplaatsen en daaruit is de SKBL voortgekomen, dat digitale publieksinformatie geeft over kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen en met vrijwilligers streeft naar samenwerking tussen deze erfgoederen. Veel landgoederen en parklandschappen werden in stand gehouden door de adel, maar zijn nu verloren of versnipperd. Beetsterzwaag en Olterterp bezitten nog veel van dit Friese culturele erfgoed met bijbehorende villa’s, grietenijhuizen en states en voor goed beheer is begrip van de historische achtergrond onontbeerlijk. In het Pluskrant Magazine en op Pluskrant.nl schreef ik in kunstrubrieken over historische en recentere tuinsieraden dat buitenplaatsen en landschapsparken door hun bijzondere karakter een maatschappelijke waarde hebben. De meeste zijn nu in bezit van bedrijven, instellingen en overheid. Over dit erfgoed bracht Uitgeverij Matrijs i.s.m. Vereniging de Opsterlandse Groene Parels, het mooi vormgegeven Statig Beetsterzwaag. Parklandschap rond een Fries dorp uit . Auteurs zijn de groen erfgoed specialisten Peter Verhoeff (1967), landschapsarchitect, en Ronald van Immerseel (1971), historicus.

Bzwaag bij statig bzw1Veelzijdig
In zijn inleiding Opsterlands groene parels noemt prof. dr. Yme Kuiper het boek een landschapsbiografie. In Ontstaan van het landschap zijn de vroegste bewoners, ijstijden, ontginningen, verkaveling, waterwegen, reden en paden belicht. In Opkomst van de landgoederen 1600-1800, beschrijft Opsterlands grietman Martinus Fockens, zijn in 1616 gestichte buitenplaats Fockens (Fockensstate) en de vroeg 17de-eeuwse buitenplaats Walrich in Beetsterzwaag, met tot in de achttiende eeuw veel kleine boeren. In Een adelsdorp met grootgrondbezitters 1800-1875, staan buitenplaatsen, nieuwe parken en (over)tuinen centraal, onder meer Slot Boelens in Olterterp en bijbehorende bosbouw en Lauswolt. De Gelderse Rijnhard, baron van Lynden, die in 1778 trouwde met Ypkjen Hillegonda van Boelens afkomstig uit een voorname burgerfamilie en hun nazaten huwden een Van Harinxma thoe Slooten en Lycklama à Nijeholt. Hun namen bleven in Opsterland verbonden met buitenplaatsen en geografische namen. Parklandschap en Olterterp vanaf 1875, geeft inzicht in het veranderend landschap. Diverse uitbreidingen en verbrokkeling van het erfgoed, vele gekapte bomen en nieuwe siertuinen. Beetsterzwaag en Olterterp: Parels van Opsterland, benadrukt dat hier uitzonderlijk veel landschappelijke structuren en langgerekte kavels bewaard bleven en vertelt welke onzichtbaar of verdwenen zijn.

Betrokken
Het zeer complete boek bevat ook vijf verhalen van een rondleider, beheerder of eigenaar van dit erfgoed, dat na het in werking treden van de natuurschoonwet in 1928 steeds toegankelijker werd. De vele feiten, persoons-, bedrijfs- en geografische naamregisters, literatuurlijst en illustratieverantwoordingen maken Statig Beetsterzwaag tot naslagwerk. Het landschap, de opkomst van landgoederen, adel en… als gevolg van landbouwcrises, andere grootgrondbezitters komen samen in toegankelijke verhalen. Alles is gefundeerd op betrokkenheid bij dit in millennia ontwikkelde landschap, een evolutie die de auteurs mede vanuit geologie, archeologie, historische geografie, economische en sociale geschiedenis toelichten.

Beetsterzwaag bij statig bzw2Herkenning
Parklandschap en landgoederen rond Beetsterzwaag en Olterterp zijn even aansprekend beschreven als de ontwikkeling in deze dorpen, verhoudingen tussen grootgrondbezitters en bevolking, successen van socialisten, negentiende-eeuws toerisme en de huidige recreatie. Historische achtergronden van landschapsparken, gebouwen, sier- en utiliteitstuinen met slingerpaden, lange lanen en zichtlijnen naar tuinsieraden als follies, kluizenaarshutten, beelden, waterpartijen, of bossen, akkers, weiden en waterwegen ontvouwen zich in tekst, beeld en kaarten. Historische samenhangen geven inzicht voor goed beheer, waaronder verjonging van aanplant om landschapserfgoed op lange termijn te behouden. Bij die instandhouding voelen veel inwoners zich betrokken.

11e boekbespreking 4 boekpresentatie verhoeff immerseel

Boekpresentatie Statig Beetsterzwaag in Lauswolt. Links: Van Immerseel, rechts: Verhoef. Met boek in de hand Piet van Dijk, wethouder Opsterland. Foto Uitgeverij Matrijs, Utrecht.

Lauswolt
Eeuwenoude hooilanden, restanten van veen- en heidelandschappen, uitgestrekte bossen, waterpartijen, lanen bij buitenplaatsen met statige huizen herinneren aan het ontstaan van het in Statig Beetsterzwaag beschreven parklandschap. Op de Landgoeddag, zondag 9 oktober 2016, overhandigden de auteurs onder grote belangstelling het eerste exemplaar aan Piet van Dijk, wethouder van gemeente Opsterland. Verhoeff gaf aansluitend een rondleiding over het eeuwenoude Landgoed Lauswolt, dat evenals de beschreven buitenplaatsen ontstaan als ontginning vanuit het Koningsdiep. Na lezing van het boek, zie je die landschapsgeschiedenis.

Beetsterzwaag, Olterterp, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij

Statig Beetsterzwaag. Parklandschap rond een Fries dorp, 22x28 cm, 128 pagina’s, genaaid gebonden, grote illustraties, oktober 2016, Uitgeverij Matrijs, Postbus 670, 3500AR Utrecht Online bestellen € 24.95 incl. verzendkosten (ISBN 978-90-5345-497-8)
Biografie auteurs op
http://www.stichtinginarcadie.nl/stichting-in-arcadie/ons-team/

*NB Zie Gerhilds kunstrubrieken op Pluskrant.nl over kunst bij panden en in landschapsparktuinen uit Statig Beetsterzwaag:
Nr. 68
De Aisikers van Zeilstra in Beetsterzwaag, 5 feb 2016
Nr. 64 Haikutegel Jan Loman, Boomgaard dl. 4, 8 jan 2016
Nr. 65 idem, Betlehem dl 5, 11 jan 2017
Nr. 66 Sculptuur Loman bij Kantongerecht dl. 6, 21 jan 2016
Nr. 69 Kunstrubriek Slauerhoff en Loman dl. 7, 12 feb 2016
Nr. 7 Gerhilds Boekrubriek Slauerhoffs gedichten in openbare ruimte, 12 februari 2016
Nr. 72 Poseidon, Beetsterzwaag dl. 1 (Ignatius van Logteren), 7 maart 2016;
Nr. 73 idem dl. 2, 11 maart 2016

Idem in Pluskrant Magazine nr. 12, juni 2016, Gerhilds Kunst & Erfgoedrubriek 8: 18de eeuwse hermen uit Lyndenstein via Slot Boelens en Stania State naar Princessehof