enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

9e boekr 1 GvRooij 6288a

Uzi Hagai (Dr. L Fuks, Studiecentrum) kijkt hoe Joods exlibriskenner, -collectioneur en bruikleengever Chris Kooijman, de expositie Joodse exlibris in Fryslan in Tresoar op zaal toelicht

 

Ex libris, historische eigendomsmerken van boeken, werden als heel mooie etiketten voorin boeken geplakt. Naast de expositie Besiele Troch Alma Tadema van FRIA toont Tresoar, Fries Historisch en Letterkundig Centrum, ook 'Joodse ex libris in Fryslân' tot 30 januari 2017.

Op de opening van deze expositie onder auspiciën van het Dr. L. Fuks Studiecentrum vertelde Uzi Hagaï dat Fuks zijn privébibliotheek in 1990 aan de Provincie Friesland schonk als dank dat hier tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden in de medine (buitengebied) konden onderduiken, al kon men de meeste Friese Joden niet redden. Het werd de basis van de Fuksbibliotheek Hebraïca en Judaïca, Hebreeuwse en Jiddische taal- en letterkunde, van Tresoar.

9e boekr 2 Fuks ex Libris 004

Exlibris (Leo) Fuks (Kalisz, 29-12-1908 - Harfsen, 12-7-1990) bibliothecaris, naamgever Dr. L. Fuks Studiecentrum, Tresoar: Exlibris gemaakt door Arthur Goldstei voor 1972. FotoTresoar Jan van Geffen

 

Lajb Fuks
Tresoar is in 2002 ontstaan na fusie van de Provinciale Bibliotheek van Friesland, het Ryksargyf en het Frysk Letterkundig Museum en Dokumintaasjesintrum. Tresoar richt zich op Friese taal, letterkunde en geschiedenis, waaronder Fries-Joodse. Ex libris betekent uit de boeken of boekerij van de naamdrager of titularis van het ex libris. De emblematische of symbolische afbeeldingen, spreuken en motto’s op deze persoonlijke prentkunst verwijzen vaak naar beroep, passie, familienaam en afkomst. Joodse ex libris dragen wel Hebreeuwse teksten en Joodse symbolen, zoals de initialen van Leo (Lajb) Fuks in Latijn en Hebreeuws. In de bibliotheek wijzen boekruggen naar twee zijden – misschien voor naar rechts Nederlands lezen en naar links Hebreeuws – er bovenop hapt een vos verlekkerd naar druiventrossen.

 

9e boekr 3 HAY 6652 bewb

Bram de Bruin (Leeuwarden 1930), spreekt op de opening in Tresoar. Bram trouwde met Margaritha Schweitzer. Ze kregen een dochter en een zoon. Bram vormt met zijn huidige vrouw Nina het muzikale duo Bram en Nina. Foro Tresoar Haye Bijlstra

 

Bram de Bruin
Vele titularissen leven niet meer. Bram de Bruin, die in Leeuwarden opgroeide en in Den Haag woont, leeft. Hij kwam persoonlijk zijn ex libris met daarop viool, boeken van Heine en De Magen David of Davidsster, toelichten. Joods exlibriskenner Kooijman speurde intensief in archieven, bibliotheken en privécollecties naar de eigenaars, hun geschiedenis en de symboliek en beeldtaal op de prentjes. Decennialang zocht hij ex libris in winkels en op markten als het Waterlooplein en besteedde naast zijn reguliere werk alle vrije tijd aan het achterhalen van gegevens. De titularis of de kunstenaar van de getoonde ex libris zijn Fries, van Friese afkomst of woonden en werkten hier, ze zijn Joods of hadden een Joodse vader.

 

Haye Bijlstra
In de tafelvitrines in de expositiedriehoek halverwege de studiezaal liggen ex libris met toelichting. Haye Bijlstra, meiwurker presintaasje en ynformaasje Tresoar, presenteerde deze speciale prentkunst in dummy’s van twee formaten, boeken dus, de oorspronkelijke context van deze waardevolle Joods-Friese historische ego-documenten. De bruikleengever van de exlibris, Chris Kooijman, vertelde dat de Joodse ex libris-documentatie in het Offenbach Archival Depot (1946)* maakte dat de Joods-historische waarde van zijn exlibrisverzameling tot hem doordrong.


9e boekr 4 Bruin Bram ex Libris 014

Exlibris Bram de Bruin, in 1948 gemaakt door zijn pleegvader J. Roza. De liefde voor Heine kreeg hij mee van zijn docent en vriend. Bram speelde als kind al viool, tijdens de oorlog niet, daarna wel, vervolgens lange tijd niet en nu in duo, salon- en symfonieorkesten. Foto Tresoar Jan van Geffen

 

 

9e boekr 5 GvRooij 6289a

Chris Kooijman links boven fraai ingerichte vitrine met enkele van de veertig ex libris in dummy. Foto Gerhild van Rooij

 

Chris Kooijman
Jan Aarts en Chris Kooyman werkten lang aan hun veelomvattende standaardwerk en memorboek Dit is mijn boek. Joodse exlibriscultuur in Nederland, waarin deze kleingrafiek in biografieën van titularissen en kunstenaars worden belicht. Het verschijnt voorjaar 2017 bij De Buitenkant van Chang-Chi Lan-Ying en Jan de Jong. In 2005 kreeg hun in boeken over boeken gespecialiseerde uitgeverij de grafische cultuurprijs. In het tijdschrift Uitgelezen boeken (2011, de Buitenkant) gaven de auteurs een vooruitblik op de publicatie met ruim 1700 ex libris van Joden in Nederland. Weinigen overleefden de Holocaust.**


Expositie
De expositie in Tresoar biedt kunst en wereldgeschiedenis ineen in een fraaie ex libris van Fries-Joodse titularissen en kunstenaars, onder wie Fré Cohen, Evert Caspers en Gerard Polak.

U kunt de expositie Joods Ex Libris in Fryslân, bijzonder kleingrafiek t/m 30 januari 2017 bezoeken in Tresoar, botermarkt1, Leeuwarden zie http://www.tresoar.nl

Aldtsjerk, Leeuwarden, 2016, ©Gerhild van Rooij, www.gerhildvanrooij.nl

*Centraal Amerikaans verzamelpunt in Offenbach waar door Nazi’s gestolen en in beslag genomen boeken (cultureel erfgoed) verzameld en gearchiveerd wordt en eigenaren en nabestaanden worden opgespoord.
**Inhoud: Jan Aarts, Het Joodse aandeel in de Duitse exlibris-cultuur 1890-1933; Christine Kausch, Joodse emigratie uit Duitsland en Oostenrijk naar Nederland (1933-1940); Chris Kooyman, De 153 Duits-Joodse vluchtelingen met een exlibris; Jan Aarts en Chris Kooyman i.s.m. F.J. Hoogewoud: Van Bartfeld tot Weyl. Exlibris van Duits-Joodse vluchtelingen in Nederland; Afkortingen, archieven, instellingen, naslagwerken, internetsites; Chris Kooyman, Op zoek naar patronen. Aantal, beroep en herkomst van de Duits-Joodse exlibris-eigenaars in Nederland.