enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

it fryske geaBegin juni week zijn er voor de otter werkzaamheden uitgevoerd aan de Ottemaweg vlakbij Hurdegaryp. Eerder zijn er aan weerszijden van de nieuwe brug, die aangelegd is in het kader van de electric-only vaarroute door het Bûtefjild, twee droge faunaduikers aangebracht. Daaropvolgend zijn nu ter afronding aan beide kanten faunarasters aangebracht.

Door deze otterpassage te plaatsen kunnen otters (en uiteraard andere dieren) nu veilig onder de weg doorlopen. In het Bûtenfjild leven namelijk otters, maar de Ottemaweg splits hun leefgebied als het ware in tweeën. Om te voorkomen dat hier verkeersslachtoffers vallen namen de Gemeente Tytsjerksteradiel en It Fryske Gea het initiatief om de otterpassage te plaatsen.

De voorziening wordt gefinancierd door het otterfonds van It Fryske Gea en de Gemeente Tytsjerksteradiel. De gemeente Tytsjerksteradiel wil de kansen benutten om bij geplande werkzaamheden ook de knelpunten voor otters en andere dieren zo veel mogelijk weg te nemen. Daarom heeft zij ook op andere plaatsen, bij vervanging of nieuwe aanleg van bruggen, ervoor gezorgd dat deze voor otters en andere dieren passeerbaar zijn.

 

De opkomst van de otter

De otter is de ambassadeur van het waterrijke Fryslân. Als het goed gaat met de otter, dan gaat het ook goed met de gebieden waarin hij leeft en dus met de Friese natuur. In 2002 is de otter geherintroduceerd in Nederland en op dit moment groeit het aantal otters. Helaas zijn er nog altijd knelpunten voor de otter in Fryslân. Niet alleen door het verkeer en aanrijdingen, maar ook door versnippering van de verschillende leefgebieden en de visserij. It Fryske Gea heeft een speciaal Otterfonds opgericht om de bescherming van de otter te stimuleren. Hiermee vervult zij een rol als katalysator bij lokale initiatieven en kansen. Het fonds is afhankelijk van giften van particulieren en fondsen. Het raster en de droge duiker bij de Ottemawei is het tweede grote project dat deels uit het otterfonds wordt bekostigd.

Zeearend 2 Hans Pietersma

Foto: Hans Pietersma

We varen langs de uitgestrekte rietvelden, moerasbossen, smalle petgaten en een aalscholverkolonie. Onderweg vertelt de excursieleider van It Fryske Gea, over de roofvogels en watervogels die we tegenkomen. Ontdek ook het natuurbeheer en de ontstaansgeschiedenis van één van de grootste laagveenmoerassen van Noordwest Europa; Nationaal Park De Alde Feanen. En dat vlakbij Leeuwarden en Drachten. Opgave kan tot een dag voor vertrek tot 15.00 uur via 0511 - 53 96 18. Deelname is voor leden van It Fryske Gea op vertoon van de ledenpas € 5,- (t/m 12 jaar € 3,-), niet-leden betalen € 8,- (t/m 12 jaar € 5). Het uitzicht vanaf het open bovendek is prachtig, vergeet daarom warme kleding en een verrekijker niet! 

Varen langs aalscholverkolonie, rietlanden en moerasbossen

Verreweg het grootste deel van Nationaal Park De Alde Feanen is alleen over water bereikbaar. Een echt vaargebied dus. De grootte en variatie in landschappen en vogelsoorten is indrukwekkend. Bioloog Freek Vonk vergeleek het zelfs liefkozend als de Afrikaanse Savanne van Fryslân. Excursieboot ‘De Blaustirns’ vaart op zonne-energie stil door de natuur. Het bovendek geeft een weids uitzicht over de rietlanden en bloemrijke graslanden. Daardoor zijn reeën en (roof)vogels goed zichtbaar. Beneden is het overdekt genieten van de omgeving. De laatste jaren laat de imposante zeearend zich regelmatig zien. Ontdek tijdens deze excursie hoe hij aan zijn bijnaam “de vliegende deur” komt.

 

otter 01

Foto: Anton Huitema

Nationaal Park De Alde Feanen is één van de grootste laagveenmoerassen van Noordwest-Europa. Het ligt in de driehoek tussen Drachten, Leeuwarden en Heerenveen. Een moerasgebied zonder de otter is eigenlijk niet compleet, daarom is dit grote waterzoogdier hier jaren terug opnieuw uitgezet. Nu leven er ongeveer zes otters in dit gebied. Meer weten over zijn leefgebied? Ga dan zondag 18 juni van 14.00 tot 16.00 uur mee op wandelexcursie in deelgebied ‘It Wikelslân’.

Geef je uiterlijk vrijdag 16 juni voor 15.00 uur op via www.itfryskegea.nl of 0511 -  53 96 18. Deelname is voor leden van It Fryske Gea gratis op vertoon van de ledenpas, niet-leden betalen € 4,- (t/m 12 jaar € 2,-).

Moerasbos, rietvelden en… ottersporen
Anders dan het open water dat verder in het gebied van Nationaal Park De De Alde Feanen ligt, is er in It Wikelslân hoogveenbos en moeras te vinden. Door de variatie van bos, rietvelden en water in dit gebied komen er veel soorten vogels en planten voor. Ook de otter voelt zich hier thuis. Waarom de otter in dit gebied leeft? En hoe weten we hoeveel otters er voorkomen in Nationaal Park De Alde Feanen? Dit alles komt aan bod tijdens deze wandelexcursie met een gids van It Fryske Gea.

gevelsteen FrjentsjerYn de tachtichjierrige oarloch- 1560 oant 1648-  wie Frjentsjer belegere troch ferskate fijannen, it Spaanse mar ek troch oare legers en opstannelingen, want yn stêden wie jild en iten. No hie  Frjentsjer al stedsrjochten foar 1417 dat de stêd wie troch walen en bolwurken goed te ferdigenjen. De iennige mooglikheid wie de stêd omsingelje en de ynwenners ferhongerje te litten want de stêd ynnimme der hiene de fijannen gjin middelen foar. By ien fan dy oanfallen die lang doarde wie de krapte oan iten sa dreech oan beide kampen dat der by de fijân de soldaten yn opskoart kamen allinnich bliuwe woene as se de stêd plonderje mochten. Yn Frjentsjer wie ek net best der wie ek gjin brea mear.

No wiene der yn Frjentsjer twa tûke famkes út in bakkerswinkel, dy’t noch twa breaen yn de winkel hiene. Tegearre fregen se belet oan by de froedskip. Se hiemen de breaen by harren en stelden de froedskip foar dizze oan de fijân te jaan. De froedskip  fûn dat in frjemd foarstel en fregen de famkes wat se der mei berikke wûnen. De famkes anderjen: wy witte dat de fijân it erch dreech hawwe want ek der is gjin iten mear. As wy dizze breaen oer de muorre smite dan sille se tinke dat wy noch genôch hawwe en dan fuortgean om earne oars oan iten te kommen.

Nei oerlis gong de froedskip akkoard mei it foarstel. Under eskorte fan de stedswacht gongen se nei de Stedspoarte. De famkes klommen de poarte op en se âljen nei de fijân : Hjir is brea foer jimme want wij hawwe noch genôch. Fijân trape der yn. Twa oere letter wie der gjin soldaat mear yn de omkriten fan Frjentsjer te bekennen.

It wie feest yn Frjentsjer.  Dizze famkes stien no yn it wapen fan Frjentsjer ôfbylde  sûnt.

 Elske en Marten foto KimSchotanus

Foto: Kim Schotanus

 

‘Se songen prachtich twastimmich, begelieden harsels goed en stiene hearlik relaxed mei harren gitaarke op it poadium.’ Sa oardielde de sjuery sneon oer broer en sus Elske (16) en Marten (18) Algra. It duo út Jobbegea waard de grutte winner fan SjONG, it Frysktalige sjongfestival foar jongerein.  Elske en Marten wûnen net allinne de priis foar bêste muzikale útfiering, mar ek nochris de priis foar bêste Fryske songtekst. 

In grôtfolle Neushoorn seach hoe’t Elske en Marten de oerwinning binnen songen mei it nûmer ‘Yn waar en wyn’, in Fryske oersetting fan ‘Calm after the storm’ fan The Common Linnets.‘Fantastysk hoe’t dit duo harren nûmer brocht, in leuke poadiumpresintaasje dêr’t wy fan genoaten’, sei sjonger Piter Wilkens dy’t mei Elske DeWall en Tet Rozendal de muzyksjuery fan SjONG 2017 foarme. Unanym keazen se foar de broer en suster út Jobbegea. 

De twadde priis gong nei Nynke Gijsen (15) en band. Dit famke út Heech stie op it poadium mei Eise Hille Lambers (piano), Jelcher Drent (basgitaar), Michiel Vossenberg (saksofoan) en Wouter Yntema (drums). De band foel op troch harren professionaliteit en it hege entertainment-gehalte. Se brochten it nûmer ‘Myn nije thús’, in cover fan ‘Feels like home’ fan Chantal Kreviazuk. De tredde priis gong nei sjongeres Rixt Rypma (17) út Folsgeare. ‘In geweldige sjongeres’, sa oardielde de sjuery. Rixt song it nûmer ‘Myn dream fan ea’, oftewol ‘I dreamed a dream’ yn de ferzje fan Susan Boyle.  

Winner bêste songtekst

Tekstsjuerylid Jurjen van der Meer nominearre koartlyn fjouwer songteksten en makke sneon bekend dat de tekst ‘Yn waar en wyn’, útfierd troch Marten en Elske Algra, de alderbêste wie. De tekst, skreaun op ‘Calm after the storm’ fan The Common Linnets, is net in fertaling. It ûnderwerp wie just hiel oars en dat fûn de sjuery moai: orizjineel en humoristysk. 

Winner YouTube-priis

It sjongduo Syta & Marije  (Syta van der Pas en Marije Dijkstra) út Feanwâlden gong nei hûs mei de SjONG YouTube-priis. Harren fideoklip ‘Mei ik dan by dy’ fan SjONG 2015 waard mear as 5000 kear besjoen op YouTube. Dat oantal views wie genôch om de YouTube-priis te winnen.

SjONG is it Frysktalige sjongfestival foar jongerein fan 12 oant en mei 18 jier, organisearre troch Cedin. It fûn foar de achtste kear plak yn 2017. Dielnimmers skriuwe in Fryske tekst op in besteand nûmer. Dêrmei dogge se audysje mei  eigen begelieding of op karaokebân. De bêste dielnimmers geane troch nei de finale. Dielnimmers meie ek in Fryske songtekst ynstjoere en gjin audysje dwaan, dan dogge se allinne mei foar de tekstpriis. Doel fan SjONG is om jongeren te entûsjasmearjen foar it skriuwen en sjongen fan Frysktalige nûmers. 

De Friese schrijver Nyk de Vries schrijft dit jaar een spannend verhaal voor de zesde editie van het Moordspel. Het Moordspel is een online wedstrijd georganiseerd door de Friese bibliotheken. Tijdens het Moordspel wordt een klassieke ‘whodonit’ in meerdere delen gepubliceerd op hetmoordspel.nl. Lezers krijgen hints en kunnen zo de dader ontmaskeren. Het Moordspel is een initiatief van de Friese Bibliotheken tijdens de landelijke Spannende Boekenweken (9 t/m 25 juni).

Het spel

Tijdens de Spannende Boekenweken wordt het verhaal binnen tien dagen in zeven delen gepubliceerd. Op 16 juni komt het eerste deel (de proloog) van het Moordspel en de personages online. Iedereen kan het verhaal online op de website meelezen. Hier kunnen lezers ook stemmen op ‘hun dader’ en kans maken op mooie prijzen. Via sociale media van de Friese bibliotheken wordt er tijdens het Moordspel gediscussieerd over de dader en de hints. Het spel duurt tot 25 juni.

Nieuwe leesbeleving

Het Moordspel wordt voor de zesde keer georganiseerd door de Friese bibliotheken. De bibliotheken sluiten met het Moordspel op geheel eigen wijze aan bij de landelijke Spannende Boekenweken. Middels het Moordspel wil de Bibliotheek mensen enthousiasmeren voor (online) lezen. Door de publicatie in meerdere delen en diverse hints wordt een gezamenlijke bloedstollende leeservaring geboden. Eerder schreven o.a. Bart Kingma, Marion Pauw en Elfie Tromp een verhaal voor het Moordspel. Dit jaar is het aan Nyk de Vries om de Friese lezers onder te dompelen in een meeslepende en muzikale thriller.

 

Schijver

Nyk de Vries is schrijver en muzikant. Hij werd geboren in de Friese Wouden (Noardburgum), een element dat regelmatig terugkeert in zijn werk. Voor het Moordspel putte hij uit zijn rijke ervaring als muzikant en literair performer. Door de jaren heen stond hij op een veelvoud aan podia, van Poetry International, tot aan Lowlands en Crossing Border. Zijn bundeling prozagedichten 'De dingen gebeuren omdat ze rijmen' werd genomineerd voor de J.C. Bloemprijs. Recent verscheen zijn roman 'Renger', een filmische roadnovel, verweven met een familiegeschiedenis. Voor het boek ontving hij de Piter Jelles Literatuurprijs. Van de roman, die zowel in de Nederlandse als de Friese taal verscheen, werd onlangs ook een hoorspel uitgezonden via Vpro-radio.

Over 'Renger': 'Een meeslepende roman die je in een adem uitleest.'

Juryrapport Piter Jelles Literatuurprijs

Over 'Nyk de Vries': 'Een van mijn grote ontdekkingen is Nyk de Vries. Geloof me, een optreden van hem wil je niet missen.' Ellen Deckwitz, NRC Next

Dat is één van de conclusies van het onderzoek op Opsterlandse basisscholen. Op scholen die aan het landelijk leesprogramma De Bibliotheek op School meedoen, zijn meer leerlingen met een hogere CITO-score. De samenwerking tussen bibliotheek, school en gemeente, waarbij alle drie zich inzetten voor beter leesonderwijs wordt in de gemeente Opsterland nu al op meer dan de helft van de scholen gedraaid.

Monitoring laat zien dat al na een jaar de Bibliotheek op school de kinderen ver boven landelijk gemiddelde scoren qua leesplezier (33,1% landelijk tegen 40,9% in Opsterland). In het tweede en derde jaar wordt vooral ingezet op het overbrengen van werkvormen en tips op leerkrachten. Ook dit werkt. Leerkrachten stijgen op het gebied van leesbevordering van 38% in het eerste jaar naar 65,7% in het derde jaar (landelijk gemiddelde is 41,3%). Daarnaast maken de scholen meer gebruik van een schoolbibliotheek naarmate ze langer meedoen aan het project. Ook de leerkrachten doen meer activiteiten met boeken in de klas. De leerlingen lezen vaker thuis voor hun plezier een boek.

Al deze scores zijn erg positief. Als kinderen meer lezen, worden ze beter in taal, stelt onderzoeker Kees Broekhof. Hij onderzoekt al jaren het verband tussen het plezier in lezen en de prestaties op school. Uit onderzoeken blijkt dat kinderen die veel lezen, hoger scoren op de Cito-toetsen taal, wiskunde en studievaardigheden. Daarnaast zijn ze beter in begrijpend lezen, spelling en grammatica. Deze onderzoeksresultaten zijn ook terug te zien in de resultaten in Opsterland.

In een eerder verschenen artikel (Trouw, 10 mei jl.) ziet Broekhof de Bibliotheek op school als succesvolle aanpak tegen laaggeletterdheid, een probleem waar veel gemeenten mee kampen: "Niemand wordt laaggeletterd geboren. De meeste laaggeletterden hebben als kind leren lezen en schrijven. Ze zijn laaggeletterd geworden, omdat ze na hun schooltijd het lezen en schrijven niet hebben onderhouden […] Van de curatieve aanpak (het ‘genezen’ van laaggeletterdheid via cursussen) moeten we dus niet veel verwachten. Alleen een preventieve aanpak kan een duurzame oplossing bieden. Bibliotheken spelen daarin een centrale rol. In een preventieve aanpak van laaggeletterdheid staat leesmotivatie centraal. De gedachte hierachter is dat een solide basis voor geletterdheid niet alleen bestaat uit kunnen lezen, maar ook uit willen lezen."

Ouders lezen te weinig voor

Een mooi succes dus voor allereerst de leerlingen, maar ook voor de scholen, gemeente en bibliotheek. Een punt waarop niet beter gescoord wordt in drie jaar tijd is het thuis voorlezen. Ondanks dat ouders geïnformeerd worden over het belang van voorlezen, blijkt dat ouders niet meer zijn gaan voorlezen. Ouders in Opsterland scoren al langer onder het landelijk gemiddeld van 'betrokken ouder' bij het leesonderwijs. Roelov Kuipers van de bibliotheek: "We proberen ouders op verschillende manieren te bereiken, maar merken dat op voorlichtingsochtenden vooral ouders komen die juist betrokken zijn. Samen met de scholenkoepels Comprix en VCSO denken we na over hoe we alle ouders kunnen bereiken om hen het belang van lezen uit te leggen. Maar dan nog ligt de keus bij de ouders zelf. We kunnen de ouders niet dwingen om voor te lezen"