enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

Hans Roelfs januari 2016Wij hebben een voornaam en een achternaam en dat vinden we de normaalste zaak van de wereld. Toch is dat niet altijd zo geweest. Nou ja, wel voor jou en mij, maar niet voor de overgrootouders van onze grootouders. Je kent misschien wel het verhaal dat het allemaal de schuld is van Napoleon. We hadden hierin Nederland, zo gaat deze versie, allemaal geen achternaam tot die eigengemaakte keizer hier huishield en ons verplichtte om er een te kiezen. Helemaal bezijden de waarheid is dit niet, maar het ligt wel iets genuanceerder.

Aan het begin van de negentiende eeuw – want daar hebben we het over – hadden de meeste inwoners van wat we nu Nederland noemen wel degelijk een achternaam. Dat was soms een familienaam, maar soms ook een patroniem. Daarbij wordt de achternaam gevormd uit de naam van je vader. Als je vader Roelof heet en jij Johan, dan ben jij dus Johan Roelofsz (kort voor Roelofszoon). Mensen werden ook benoemd op basis van hun beroep of bijnaam. Je was dan Teun de Boer of Henk Timmerman. Maar een naam ook men ontlenen aan de plek waar je vandaan kwam, zeker als je was gemigreerd naar een andere woonplaats. Denk dan aan namen als Van Apeldoorn.

Wat er veranderde in de napoleontische tijd is de invoering van de Burgerlijke Stand. Om precies te zijn, voor Nederland: in 1811. Toen werden al die benamingen voor het eerst opgetekend in een officieel register. En sindsdien zijn ze dus ook maar bitter weinig veranderd. Als Teun de Boer een zoon kreeg die schilder werd, dan heette die toch nog De Boer. En andersom. Dit levert allerlei leuke kronkels op. Na een beetje snuffelen op internet vond ik een huisarts die Portier heet, een tandarts die Advocaat heet en een advocaat met de naam Brouwer. En er is natuurlijk ook nog een wat bekendere Advocaat, maar die is voetbalcoach.

Er zijn natuurlijk allerlei andere opmerkelijke combinaties van achternaam en beroep. Denk aan de man die jarenlang geregeld op tv kwam als voorzitter van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers, Benno Baksteen. Zie dan maar eens een glimlach te onderdrukken. Of aan Emiel Aardewerk, die bij ‘Tussen Kunst & Kitsch’ zijn deskundige licht laat schijnen op, juist ja, zilverwerk. En ten slotte is er een bekende Britse gynaecoloog met de naam John Studd (dekhengst/sexueel actieve man). Gniffel, gniffel. Zoiets verzin je niet.

Hans Roelofs